چرا در شرایط جنگی خرید هیجانی افزایش مییابد؟
کارشناسان میگویند خرید هیجانی در شرایط جنگی واکنشی طبیعی است اما تجربه نشان داده در ایران کمبود جدی کالا رخ نمیدهد و تولید و توزیع همچنان ادامه دارد
با افزایش نگرانیها در شرایط بحرانی، خرید هیجانی در شرایط جنگی به یکی از رفتارهای قابل مشاهده در میان شهروندان تبدیل میشود. کارشناسان اقتصادی میگویند این واکنش تا حد زیادی طبیعی است، اما تجربه نشان داده که در ایران معمولاً به کمبود گسترده کالا منجر نمیشود و شبکه تولید و توزیع همچنان فعال باقی میماند.
خرید هیجانی در شرایط جنگی چرا اتفاق میافتد؟
حسین بلبلی، کارشناس اقتصادی، با اشاره به افزایش خرید هیجانی در شرایط جنگی گفت: زمانی که انتظارات عمومی دچار تردید میشود، سطح نگرانی در جامعه بالا میرود و در نتیجه تقاضای مصرفی بهطور موقت افزایش پیدا میکند.
به گفته او، در چنین شرایطی مردم برای اطمینان از دسترسی به کالاهای ضروری، اقدام به خرید بیشتر از نیاز معمول میکنند؛ رفتاری که در بسیاری از کشورها در زمان بحران مشاهده شده است.
تجربه ایران نشان میدهد کمبود گسترده رخ نمیدهد
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد که تجربههای گذشته نشان میدهد خرید هیجانی در ایران معمولاً آسیب جدی به بازار وارد نمیکند.
او با اشاره به دوران همهگیری کرونا توضیح داد: در برخی کشورهای اروپایی هجوم گسترده به فروشگاهها حتی به درگیری میان مردم منجر شد، اما در ایران با وجود افزایش خریدها، نه کمبود جدی کالا رخ داد و نه تنش اجتماعی قابل توجهی شکل گرفت.
نقش شبکه گسترده خردهفروشی در کنترل بازار
بلبلی یکی از دلایل مهم کنترل بازار در ایران را ساختار توزیع کالا دانست. به گفته او، در بسیاری از کشورهای توسعهیافته فروشگاههای بزرگ و متمرکز سهم اصلی بازار را در اختیار دارند، اما در ایران هزاران فروشگاه کوچک و محلی در شهرها و روستاها فعال هستند.
این پراکندگی باعث میشود ذخایر کالا در سطح کشور توزیع شود و حتی در صورت افزایش تقاضا، بازار با کمبود گسترده مواجه نشود.
نگرانی مردم از کمبود کالا قابل درک است
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد که نگرانی مردم از کمبود کالا در شرایط بحرانی قابل درک است، اما شهروندان میتوانند با مدیریت مصرف به ثبات بازار کمک کنند.
به عنوان مثال، اگر فردی در شرایط عادی چند بار در هفته خرید میکند، در شرایط بحرانی بهتر است خریدهای خود را برنامهریزی کند و از خرید بیش از نیاز خودداری کند تا تعادل عرضه و تقاضا حفظ شود.
تولید کالاهای اساسی در کشور ادامه دارد
بلبلی همچنین یادآور شد که در ایران علاوه بر شبکه توزیع گسترده، تولیدکنندگان خرد فراوانی در بخشهای مختلف فعال هستند و تولید کالاهای اساسی متوقف نشده است.
به گفته او، از نانواییها تا تولیدکنندگان لبنیات و سایر اقلام مصرفی، بخش بزرگی از نیاز بازار در داخل کشور تولید میشود و همین موضوع باعث شده وابستگی کمتری به واردات وجود داشته باشد.
نقش نظارت دولت در جلوگیری از احتکار
این کارشناس اقتصادی در ادامه بر ضرورت نظارت جدی بر بازار تأکید کرد. به گفته او، در شرایطی که بازار از حالت عادی خارج میشود، حضور فعال نهادهای نظارتی برای جلوگیری از احتکار و سوءاستفاده ضروری است.
او افزود: احتکار معمولاً از سوی گروه محدودی از سوداگران انجام میشود و نباید آن را به همه فعالان اقتصادی تعمیم داد؛ چراکه بسیاری از تولیدکنندگان و توزیعکنندگان به شکل مسئولانه به فعالیت خود ادامه میدهند.
بازار کالاهای اساسی همچنان در حال تأمین است
بلبلی در پایان با اشاره به وضعیت موجودی انبارها گفت: در حال حاضر مشکلی در تأمین اقلام اساسی وجود ندارد و جریان عرضه کالا در بازار ادامه دارد.
به گفته او، بهترین راهکار برای حفظ آرامش بازار، اعتماد به شبکه تولید و توزیع داخلی و پرهیز از خرید هیجانی در شرایط جنگی است.
