۱۰۰۰ ساعت خاموشی اینترنت؛ اقتصاد دیجیتال ایران در آستانه احتضار
بیش از ۱۰۰۰ ساعت قطعی اینترنت در ایران؛ گزارشی از تأثیر خاموشی طولانی اینترنت بر اقتصاد دیجیتال، کسبوکارها، هنرمندان و بازار سنتی.
بیش از ۴۰ روز از آغاز جنگ میگذرد و رکوردی بیسابقه از قطعی اینترنت در ایران ثبت شده است؛ خاموشی طولانیمدتی که حالا نهتنها ارتباطات، بلکه نفس کشیدن اقتصاد دیجیتال را نیز با بحران روبهرو کرده است.
۱۰۰۰ ساعت خاموشی؛ رکورد تازه قطعی اینترنت در ایران
با گذشت بیش از چهل روز از آغاز درگیریهای نظامی و تداوم شرایط جنگی، قطعی اینترنت در ایران به رکوردی تازه رسیده است. اینترنتی که سالها پیش بیشتر ابزاری برای سرگرمی تلقی میشد، امروز به یکی از زیرساختهای حیاتی زندگی و اقتصاد تبدیل شده است؛ از کسبوکارهای آنلاین گرفته تا پژوهشهای علمی، تولید هنری و حتی دادوستدهای سنتی بازار.
با این حال، در روزهای اخیر گزارشهای مختلف از جمله اعلام «نتبلاکز» نشان میدهد که قطعی سراسری اینترنت در ایران به یکی از طولانیترین دورههای خود رسیده است. در حالی که برخی کاربران تنها به شبکههای داخلی یا همان «اینترنت ملی» دسترسی دارند، بسیاری دیگر برای اتصال به اینترنت جهانی ناچار به خرید ویپیان با هزینههای بالا شدهاند.
اقتصاد دیجیتال زیر فشار؛ کرکره بسیاری از کسبوکارها پایین آمد
ادامه قطعی اینترنت تأثیر مستقیمی بر اقتصاد دیجیتال گذاشته است. هزاران کسبوکار اینترنتی که فعالیت آنها به ارتباط پایدار با شبکه جهانی وابسته است، عملاً با توقف یا کاهش شدید فعالیت مواجه شدهاند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از شهروندان از طریق اینترنت کسب درآمد میکنند، قطع دسترسی به اینترنت بینالملل نهتنها درآمد افراد را مختل کرده، بلکه زنجیره خدمات و فروش آنلاین را نیز دچار اختلال کرده است. کارشناسان هشدار میدهند تداوم این وضعیت میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای به همراه داشته باشد.
پژوهشگران در «تاریکی دادهها»
قطعی اینترنت تنها کسبوکارها را تحت تأثیر قرار نداده و فعالیتهای علمی و پژوهشی را نیز مختل کرده است.
رضا، پژوهشگر حوزه توسعه، میگوید نبود دسترسی به اینترنت بینالملل عملاً روند تحقیقات را متوقف کرده است: «در این مدت به دادههای بینالمللی دسترسی ندارم و نمیتوانم وضعیت ایران را با سایر کشورها مقایسه کنم. برای یک پژوهشگر، داده و اطلاعات مثل نور است؛ بدون آن انگار در تاریکی کار میکنیم.»
هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا؛ پروژههایی که متوقف شدند
قطعی اینترنت برای فعالان حوزه فرهنگ و هنر نیز پیامدهای جدی داشته است. بسیاری از تولیدکنندگان محتوا که فعالیتشان در بستر پلتفرمهایی مانند یوتیوب یا شبکههای اجتماعی بینالمللی شکل گرفته، اکنون عملاً امکان ادامه کار ندارند.
افسانه، یک هنرمند فعال در فضای آنلاین، میگوید: «کانال یوتیوب ما کاملاً متوقف شده است. حتی برای یک جستوجوی ساده هم مشکل داریم و بسیاری از ایدهها و پروژهها تا زمان بازگشت اینترنت معلق ماندهاند.»
به گفته او، نبود اینترنت آزاد حتی فضای گفتوگو و تبادل نظر در جامعه را محدود کرده است؛ فضایی که میتوانست بستری برای بحثهای عمومی و بیان دیدگاههای مختلف درباره جنگ باشد.
وابستگی بازار سنتی به اینترنت
برخلاف تصور عمومی، حتی بازارهای سنتی نیز امروز به اینترنت وابستهاند. ارتباط با مشتریان، پیگیری پرداختها و اطلاع از روند بازار تا حد زیادی از طریق ابزارهای آنلاین انجام میشود.
محسن، فعال بازار پوشاک در بازار بزرگ تهران، میگوید: «وقتی اینترنت قطع میشود، دسترسی ما به مشتریها هم قطع میشود. بعضی مشتریها به بهانه قطعی اینترنت پرداختها را عقب میاندازند یا از دسترس خارج میشوند.»
او تأکید میکند که حتی دسترسی به طرحهای جدید و روند تولید نیز به اینترنت وابسته است و قطع ارتباط آنلاین میتواند تقاضا در زنجیره تولید را کاهش دهد.
طراحان و فریلنسرها؛ ارتباط با جهان قطع شد
بخش مهمی از نیروی کار اقتصاد دیجیتال، طراحان، برنامهنویسان و فریلنسرهایی هستند که با مشتریان داخلی و خارجی کار میکنند. برای این گروه، قطعی اینترنت به معنای قطع کامل ارتباط کاری است.
شکوفه، طراح گرافیک، میگوید: «حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد ارتباط ما با مشتریها از طریق ایمیل یا پیامرسانهایی است که امکان ارسال فایلهای حجیم دارند. حالا نه به ایمیل دسترسی داریم و نه به ابزارهایی که برای ارسال پروژهها استفاده میکردیم.»
او اضافه میکند که حتی دسترسی به منابع تصویری و جستوجوی گوگل نیز محدود شده و همین موضوع روند تولید محتوا و طراحی را با مشکل جدی روبهرو کرده است.
اینترنت؛ زیرساختی حیاتی مانند برق
کارشناسان حوزه فناوری معتقدند اینترنت امروز به زیرساختی همسطح برق و آب تبدیل شده است. قطع اینترنت نهتنها فروش آنلاین را مختل میکند، بلکه زنجیره تأمین کالا، خدمات دیجیتال و حتی زیرساختهای فنی مانند دیتاسنترها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
جمشید، طراح سایت، میگوید: «قطع اینترنت کم از قطع برق ندارد. وقتی سایتها از کار میافتند، فروشگاههای آنلاین تعطیل میشوند و حتی مشتریانی که خرید اینترنتی انجام میدادند هم با مشکل روبهرو میشوند.»
بنبست ارتباطی در روزهای جنگ
در حالی که پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت هر روز بیشتر آشکار میشود، بسیاری از فعالان اقتصادی و کاربران همچنان منتظر بازگشت دسترسی پایدار به اینترنت هستند.
اما در شرایط فعلی، زمان مشخصی برای رفع محدودیتها اعلام نشده است. این بلاتکلیفی باعث شده بسیاری از کسبوکارهای اینترنتی و فعالان اقتصاد دیجیتال در وضعیتی شبیه تعلیق قرار بگیرند؛ وضعیتی که اگر ادامه پیدا کند، میتواند به موج تازهای از بیکاری و رکود در اقتصاد دیجیتال منجر شود.
