اینترنت برای ثروتمندان؛ جهش قیمت گیگابایت تا مرز میلیونها
بحران اخیر اینترنت در ایران، قیمتها را تا چند میلیون تومان بالا برده و «اینترنت برای ثروتمندان» را به واقعیت تبدیل کرده است.
خاموشی طولانی اینترنت که بیش از ۱۱۲۰ ساعت ادامه یافته، بازار ارتباطات را وارد مرحلهای بیسابقه کرده است؛ مرحلهای که در آن، اینترنت برای ثروتمندان قابلدسترس شده و هر گیگابایت، با قیمتی معادل کالاهای اساسی معامله میشود. اما این بازار چگونه شکل گرفت و چه پیامدهایی برای زندگی کاربران داشته است؟
بازاری که اینترنت را به کالای لوکس تبدیل کرد
قطع گسترده اینترنت از اوایل اسفند سال گذشته، همزمان با بحرانهای منطقهای، اکنون به طولانیترین خاموشی اینترنت در جهان تبدیل شده است. در این مدت، یک بازار سیاه پررونق شکل گرفته که قیمتها را به سطحی بیسابقه رسانده و اینترنت برای ثروتمندان به یک واقعیت تلخ بدل شده است.
در اوج بحران، قیمت هر گیگابایت اینترنت آزاد تا ۵ میلیون تومان بالا رفت؛ عددی که تا یک سال قبل، حتی تصور آن نیز دشوار بود.
از بازار خاکستری تا انفجار قیمتها
تا فروردین ۱۴۰۴، بستههای اینترنت آزاد با ۱۵ تا ۲۰ گیگابایت حجمی حدود ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان داشتند. اما امروز، قیمت همان بستهها تا ۵ میلیون تومان افزایش یافته است.
بستههای ۵ و ۳ گیگابایتی نیز به ترتیب ۳ و ۲ میلیون تومان معامله میشوند. اشتراکهای ماهانه که زمانی ۱۵۰ هزار تومان بودند، به ۳ میلیون تومان رسیدهاند.
این جهش، بازار را وارد مرحلهای کرده که برخی آن را «انفجار اقتصادی اینترنت» مینامند.
گیگابایتهایی به قیمت مواد غذایی
برای درک بهتر بحران، کافی است قیمت اینترنت را با هزینههای روزمره مقایسه کنیم. یک بسته ۱۰ گیگابایتی، معادل هزینه چند کیلو گوشت یا بخش مهمی از سبد غذایی خانوار است. بسیاری از کاربران پیش از اجرای هر کار ساده آنلاین – دانلود یک فایل، تماشای یک ویدیو – ناچارند هزینه پنهان آن را بسنجند. این رفتار جدید، نوعی اضطراب مصرف اینترنت ایجاد کرده است.
کانفیگهای میلیونی و موج کلاهبرداری
همزمان با رشد قیمتها، بازار فروش کانفیگ نیز داغ شده است. قیمت هر گیگ کانفیگ که در ابتدای بحران حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، در نهایت تا ۵ میلیون تومان افزایش یافت.
در این میان، کلاهبرداریها نیز شدت گرفته است. بسیاری از کاربران گزارش دادهاند که پس از پرداخت مبالغ بالا، تنها چند ساعت اتصال دریافت کردهاند و فروشنده ناپدید شده است.
فروشندگان باتجربه نیز میگویند: «بخش زیادی از تبلیغات موجود جعلی است و از نیاز مردم سوءاستفاده میکند.»
بازاری چند میلیون دلاری در زیرزمین
برآوردها نشان میدهد گردش مالی بازار فیلترشکنها در ۴۰ روز گذشته بین ۷۰۰ هزار تا ۵ میلیون دلار بوده و ۱۴۰ تا ۳۵۰ هزار کاربر برای سرویسهای پولی هزینه کردهاند.
این اعداد نشان میدهد که فیلترشکن از یک ابزار جانبی، به یک صنعت زیرزمینی بزرگ تبدیل شده است.
پارهای گزارشها نیز از ۲۵ برابر شدن هزینهها خبر میدهند؛ تا جایی که یک سرویس ۱۵۰ هزار تومانی، اکنون با قیمت ۴ میلیون تومان تمدید میشود.
اینترنت پرو؛ راهحل موقت اما پرهزینه
اپراتورهای موبایل با ارائه بستههایی با عنوان «اینترنت پرو» تلاش کردند از التهاب بازار بکاهند.
اگرچه این بستهها دسترسی محدودتری دارند، اما باز هم قیمت هر گیگابایت در آنها بین ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است؛ رقمی بسیار بالاتر از قیمت ۳ تا ۶ هزار تومانی قبل از بحران.
پژوهش علمی زیر ضرب محدودیتها
بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان نیز مستقیماً تحتتأثیر قرار گرفتهاند. به گفته یکی از پژوهشگران، دانلود چند مقاله علمی با هزینههای چندصدهزار تومانی ممکن شده و اتصال نیز پایدار نیست. این وضعیت باعث تأخیر در ارسال مقالات و کاهش کیفیت پژوهشها شده است.
حملونقل و تجارت در خاموشی ارتباطی
در صنعت حملونقل نیز دشواریها محسوس است. شرکتها که پیشتر از پیامرسانها برای ارتباط با رانندگان استفاده میکردند، اکنون با اختلال جدی مواجه شدهاند.
هزینه تماسهای جایگزین افزایش یافته و این مسئله باعث تأخیر در تحویل بار و کاهش رضایت مشتریان شده است.
اینترنت محدود، نیازهای نامحدود
مدل «اینترنت سفید» که دسترسی را به سایتهای محدود کاهش میدهد، نتوانسته پاسخگوی نیاز کاربران باشد. بسیاری از خدمات ضروری، ابزارهای علمی و پلتفرمهای آنلاین در این فهرست قرار ندارند.
در نتیجه، وابستگی به بازار غیررسمی همچنان ادامه دارد.
تعمیق شکاف طبقاتی دیجیتال
یکی از مهمترین پیامدهای این بحران، شکاف دیجیتال است. اکنون دسترسی به اینترنت آزاد، به امتیازی برای دهکهای بالای درآمدی تبدیل شده و گروههای متوسط و پایین به محتواهای محدود یا آفلاین محدود شدهاند.
این شکاف در اشتغال نیز دیده میشود؛ بسیاری از فریلنسرها و کسبوکارهای آنلاین با کاهش درآمد یا توقف فعالیت مواجه شدهاند، زیرا هزینه اتصال دیگر با درآمد آنها همخوانی ندارد.
