فشار بیسابقه بر تأمین اجتماعی؛ موج تازه بیکاری پس از جنگ
گزارش ویژه از تشدید فشار بر تأمین اجتماعی پس از موج بیکاریهای ناشی از جنگ؛ بررسی توان صندوق بیمه بیکاری، مشکلات ساختاری و پیامدهای اقتصادی.
تنها چند هفته پس از فروکشکردن درگیریهای اخیر، نشانهها از تشدید فشار بر تأمین اجتماعی حکایت دارد؛ موج جدید بیکاری، صنایع آسیبدیده و توقف فعالیت صدها واحد تولیدی، این نهاد بیمهای را با یکی از سنگینترین آزمونهای سالهای اخیر روبهرو کرده است. اما آیا تأمین اجتماعی توان عبور از این بحران را دارد؟
تشدید فشار بر تأمین اجتماعی در پی افزایش بیکاری
از ابتدای سال جاری، با توقف فعالیت بسیاری از واحدهای تولیدی و تجاری و همچنین تعدیل نیرو در صنایع بزرگ، تعداد بیکاران کشور رشد قابل توجهی داشته است. پیامدهای جنگ چهلروزه، اگرچه از لحاظ نظامی فروکش کرده، اما آثار اقتصادی آن همچنان بر بازار کار سنگینی میکند و همین امر باعث تشدید فشار بر تأمین اجتماعی در حوزه پرداخت بیمه بیکاری شده است.
با وجود این، برخی کارشناسان کارگری معتقدند این سازمان بهواسطه ساختار مالی مستقل صندوق بیمه بیکاری همچنان توان پرداخت مستمری بیکاری را دارد.
آسیب گسترده صنایع در تهران، بوشهر و خوزستان
صنایع مادر از جمله فولاد و پتروشیمی از مهمترین بخشهایی بودند که در جریان حملات آسیب دیدند. توقف خطوط تولید و کاهش ظرفیت فعالیت این واحدها، هزاران کارگر را به صف بیکاران افزود.
در خوزستان، شدت خسارتها بیشتر بوده است. برآوردها نشان میدهد که تنها در این استان بیش از ۵۰ هزار نفر در اثر آسیب مستقیم به واحدهای تولیدی بیکار شدهاند. بیشترین آسیبها در منطقه ویژه اقتصادی بندر امام، ماهشهر و مجموعههای فولادی ثبت شده است.
بخش دیگری از واحدها نیز با کاهش شدید تقاضا روبهرو شدهاند و ادامه فعالیت برایشان صرفه اقتصادی ندارد؛ همین موضوع موج دیگری از تعدیل نیرو ایجاد کرده است.
آمار بیکاری پیش از جنگ؛ چشماندازی نگرانکننده
در تابستان ۱۴۰۴ نرخ بیکاری کشور ۷.۴ درصد و تعداد افراد فعال اقتصادی حدود ۲۶.۹ میلیون نفر برآورد شده بود. این در حالی است که جمعیت غیرفعال، یعنی کسانی که نه شاغل بودند و نه در جستوجوی کار، بیش از ۳۹ میلیون نفر اعلام شد.
پیش از بحران اخیر نیز هشدارها درباره شکنندگی بازار کار جدی بود. اکنون با افزایش تعداد بیکاران، فشار بر صندوق بیمه بیکاری و به طور کلی تشدید فشار بر تأمین اجتماعی شدت بیشتری گرفته است.
توانایی تأمین اجتماعی در پرداخت بیمه بیکاری
علیرضا حیدری، کارشناس تأمین اجتماعی، تأکید میکند که بیمه بیکاری از محل ذخیره ۳ درصد حق بیمه پرداختی کارگران تأمین میشود. بهگفته او حتی اگر منابع این صندوق با کسری مواجه شود، دولت موظف است از طریق بودجه خود کسری را جبران کند.
او میگوید تجربه دوره کرونا نشان داد که صندوق بیمه بیکاری قادر است فشارهای ناگهانی را مدیریت کند؛ هرچند آمار دقیق بیکاران جدید احتمالاً طی یکی دو ماه آینده مشخص خواهد شد.
مشکل مزمن ساختار مالی تأمین اجتماعی
یکی از چالشهای جدی این نهاد، بدهیهای انباشته دولت و عدم پرداخت کامل تعهدات است. این مسئله باعث شده منابع نقدی تأمین اجتماعی در سالهای اخیر همواره تحت فشار باشد و مشکلاتی مانند تأخیر در پرداخت مطالبات بیمارستانها، مراکز درمانی و داروخانهها ایجاد شود.
حیدری تأکید میکند که واگذاری شرکتها بهجای پرداخت نقدی بدهیها، نه تنها مشکل را حل نکرده بلکه فروش و ارزشگذاری این شرکتها خود تبدیل به چالشی جدید شده است.
او معتقد است اگرچه شرایط جنگی فعلی باعث تشدید فشار بر تأمین اجتماعی میشود، اما این مشکلات ریشهدار بوده و سازمان همچنان توان عبور از بحران را دارد؛ بهشرط آنکه دولت در تأمین منابع حمایتی کوتاهی نکند.
جمعبندی
موج جدید بیکاری، آسیبدیدگی صنایع بزرگ و کاهش پرداختکنندگان حق بیمه، باعث شده تأمین اجتماعی با یکی از دشوارترین دورههای مالی خود روبهرو شود. هرچند ساختار صندوق بیمه بیکاری بهگونهای طراحی شده که بتواند این دوره را پشت سر بگذارد، اما تداوم بدهیهای دولت و افزایش مصارف، نیاز این سازمان به حمایتهای فوری و عملی دولت را دوچندان کرده است./ پیام ما
