اتحادیه اروپا با گذرنامه دیجیتال محصول بازار را شفاف می‌کند

تصور کنید پیش از خرید یک محصول غذایی یا دارویی، بتوانید تنها با اسکن یک کد، به تمام اطلاعات مربوط به منشأ مواد اولیه، فرآیند تولید، شرایط حمل‌ونقل و حتی رعایت حقوق کارگران دسترسی داشته باشید. اتحادیه اروپا با اجرای «گذرنامه دیجیتال محصول (DPP)» دقیقاً چنین آینده‌ای را هدف گرفته است؛ طرحی که می‌تواند قواعد تجارت جهانی را تغییر دهد.

گذرنامه دیجیتال محصول (DPP) چیست؟

گذرنامه دیجیتال محصول (Digital Product Passport) یک سامانه نوین اطلاعاتی است که داده‌های کامل و شفاف هر کالا را در اختیار مصرف‌کنندگان و ذی‌نفعان زنجیره تأمین قرار می‌دهد.

در این گذرنامه، اطلاعاتی مانند موارد زیر ثبت می‌شود:

• مواد و ترکیبات اولیه
• فرآیند و محل تولید
• شاخص‌های توسعه پایدار
• رعایت حقوق انسانی و شرایط کار
• استانداردهای بسته‌بندی و حمل‌ونقل
• اطلاعات کامل زنجیره تأمین

هدف اصلی از اجرای گذرنامه دیجیتال محصول، افزایش شفافیت، جلوگیری از ارائه اطلاعات گمراه‌کننده و تقویت اعتماد مصرف‌کننده است.

چرا اتحادیه اروپا DPP را اجباری می‌کند؟

اتحادیه اروپا اعلام کرده قصد دارد تا سال ۲۰۲۶ مقرراتی را برای اجباری شدن گذرنامه دیجیتال محصول تصویب و اجرا کند.

این اقدام بخشی از راهبرد کلان اروپا در مسیر اقتصاد چرخشی، توسعه پایدار، کاهش ردپای کربن و مبارزه با گرین‌واشینگ (ادعاهای زیست‌محیطی غیرواقعی) به بیان دیگر، تولیدکنندگان دیگر نمی‌توانند بدون ارائه مستندات دقیق، ادعای «دوستدار محیط زیست» یا «تولید پایدار» داشته باشند.

نقش بلاک‌چین در گذرنامه دیجیتال محصول

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های گذرنامه دیجیتال محصول، استفاده از فناوری بلاک‌چین است.

این فناوری باعث می‌شود اطلاعات ثبت‌شده:

• تغییرناپذیر باشد
• قابل رهگیری و ردیابی باشد
• یکتا و غیرقابل جعل باشد
• برای همه ذی‌نفعان شفاف باشد

به این ترتیب، اصالت کالا نیز به‌سادگی قابل بررسی خواهد بود و امکان دستکاری اطلاعات به حداقل می‌رسد.

کدام محصولات مشمول DPP می‌شوند؟

اگرچه این طرح تمامی گروه‌های کالایی را در بر می‌گیرد، اما در برخی حوزه‌ها اهمیت آن دوچندان است:

• محصولات کشاورزی
• صنایع غذایی
• دارو و تجهیزات پزشکی
• محصولات بهداشتی
• کالاهای مرتبط با سلامت و امنیت غذایی

در این بخش‌ها، گذرنامه دیجیتال محصول می‌تواند نقش حیاتی در تضمین سلامت عمومی و اعتماد مصرف‌کنندگان ایفا کند.

تأثیر DPP بر تولیدکنندگان و بازار جهانی

اجرای گسترده گذرنامه دیجیتال محصول پیامدهای مهمی برای تجارت جهانی خواهد داشت:

1. افزایش هزینه‌های انطباق برای تولیدکنندگان
2. فشار بیشتر بر زنجیره‌های تأمین غیرشفاف
3. تقویت برندهای پایبند به استانداردهای محیط‌زیستی
4. تسهیل صادرات به بازار اروپا برای تولیدکنندگان شفاف

در واقع، DPP به پلی میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان تبدیل می‌شود؛ پلی مبتنی بر داده، اعتماد و مسئولیت‌پذیری.

آینده تجارت با گذرنامه دیجیتال محصول

کارشناسان معتقدند گذرنامه دیجیتال محصول می‌تواند الگوی جدیدی در حکمرانی داده‌های تجاری ایجاد کند. اگر این مدل در اروپا موفق باشد، احتمال گسترش آن به سایر اقتصادهای بزرگ جهان نیز وجود دارد.

در چنین شرایطی، شفافیت دیگر یک مزیت رقابتی نخواهد بود؛ بلکه به یک الزام قانونی و استاندارد جهانی تبدیل می‌شود.

شهرام سلطانی، پژوهشگر فناوری های نوین و بلاک چین