برنامه ایران برای احیای صنعت ابریشم؛ از خودکفایی در تخم نوغان تا افزایش تولید
دولت در تلااش است تا صنعت نوغانداری را دوباره به مسیر رشد بازگرداند و سهم ایران در بازار جهانی ابریشم را افزایش دهد.
صنعت نوغانداری و تولید ابریشم در ایران که زمانی یکی از مزیتهای کشاورزی کشور به شمار میرفت، در سالهای گذشته با کاهش تولید و وابستگی به واردات تخم نوغان روبهرو شد.
اکنون با اجرای برنامههای حمایتی، توسعه باغهای توت و هدفگذاری برای خودکفایی در تولید تخم نوغان، دولت تلاش دارد این صنعت قدیمی را دوباره به مسیر رشد بازگرداند و سهم ایران در بازار جهانی ابریشم را افزایش دهد.
جایگاه ایران در تولید جهانی ابریشم
ایران از گذشتههای دور یکی از تولیدکنندگان شناختهشده ابریشم در منطقه بوده و استانهایی مانند گیلان، مازندران، گلستان، خراسان شمالی و آذربایجان شرقی از مراکز اصلی نوغانداری محسوب میشوند.
با این حال در دهههای اخیر، کاهش سطح باغهای توت، واردات تخم نوغان و تغییر الگوی معیشت روستاییان باعث شد تولید داخلی ابریشم کاهش یابد.
در حالی که کشورهایی مانند چین و هند بخش عمده تولید جهانی ابریشم را در اختیار دارند، ایران با وجود سابقه تاریخی، سهم محدودی در این بازار دارد. با این حال ظرفیت اقلیمی مناسب، تجربه بومی نوغانداران و وجود صنایع مرتبط مانند فرش و نساجی، همچنان امکان توسعه این بخش را فراهم کرده است.
هدفگذاری برای خودکفایی در تخم نوغان
یکی از مهمترین چالشهای صنعت ابریشم در ایران، وابستگی به واردات تخم نوغان بوده است. برنامه جدید وزارت جهاد کشاورزی بر افزایش تولید داخلی این نهاده متمرکز شده است. بر اساس این برنامه، تولید تخم نوغان که اکنون حدود ۱۴ هزار جعبه برآورد میشود، قرار است در گام نخست به ۲۵ هزار جعبه افزایش یابد.
افزایش تولید داخلی تخم نوغان علاوه بر کاهش وابستگی، میتواند هزینههای تولید نوغانداران را کاهش دهد و امکان برنامهریزی پایدارتر برای این صنعت را فراهم کند.
نقش باغهای توت در توسعه نوغانداری
تغذیه کرم ابریشم، وابسته به برگ درخت توت است و توسعه باغهای توت، یکی از پایههای اصلی احیای این صنعت به شمار میرود. در سالهای اخیر برنامههایی برای توزیع نهالهای اصلاحشده توت در استانهای مستعد اجرا شده است تا سطح زیرکشت این درخت افزایش یابد.
افزایش باغهای توت علاوه بر تأمین خوراک کرم ابریشم، میتواند به ایجاد درآمد جانبی برای کشاورزان و تثبیت فعالیت نوغانداری در روستاها کمک کند.
حمایتهای یارانهای و اقتصادی
دولت برای تشویق نوغانداران، مجموعهای از حمایتهای مالی و یارانهای را در نظر گرفته است؛ از جمله توزیع تخم نوغان یارانهای، ارائه نهال رایگان یا کمهزینه، و حمایت از خرید تضمینی پیله تر.
کارشناسان معتقدند اگر این سیاستها بهصورت مستمر اجرا شود، صنعت ابریشم میتواند دوباره به یکی از منابع درآمدی پایدار در مناطق روستایی تبدیل شود و بخشی از نیاز صنایع فرش و نساجی کشور را نیز تأمین کند.
چشمانداز احیای صنعت ابریشم
احیای صنعت ابریشم در ایران، تنها به افزایش تولید محدود نمیشود؛ بلکه میتواند زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی از تولید پیله تا صنایع دستی و نساجی را فعال کند. در صورت تحقق برنامههای توسعهای و خودکفایی در تخم نوغان، ایران این ظرفیت را دارد که در سالهای آینده سهم بیشتری در بازار منطقهای ابریشم به دست آورد و بخشی از میراث تاریخی خود در این حوزه را دوباره احیا کند.
