افزایش قیمت نان دولتی هم گرانفروشی نانواییها را متوقف نکرد
با وجود اعلام نرخ رسمی، بسیاری از نانواییها نان دولتی را گرانتر میفروشند یا وزن آن را کم میکنند. گزارشی از واقعیت قیمت نان در بازار و واکنشها.
با وجود اعلام نرخهای رسمی برای نان یارانهای، گزارشها از سطح شهر نشان میدهد که قیمت نان دولتی در بسیاری از نانواییها با نرخ مصوب فاصله دارد.
در حالی که دولت هر سال قیمت رسمی انواع نان را اعلام میکند، شهروندان میگویند در عمل نان با قیمت بالاتری به دستشان میرسد؛ از دو برابر حساب شدن مبلغ نان در کارتخوان گرفته تا تغییر نام نان برای فروش گرانتر. همین موضوع بار دیگر بحث گرانفروشی و کمفروشی در نانواییها را به یکی از دغدغههای روزمره خانوارها تبدیل کرده است.
نرخ مصوب نان دولتی؛ روی کاغذ یا در عمل؟
قیمت نان دولتی در نانواییهای یارانهای بر اساس مصوبه کارگروه آرد و نان تعیین میشود. طبق این مصوبه در تهران:
- نان سنگک: ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان
- نان بربری: ۱۰ هزار تومان
- نان لواش: ۲ هزار و ۷۰۰ تومان
با این حال، بسیاری از شهروندان میگویند این نرخها در عمل رعایت نمیشود. یکی از گلایههای رایج این است که هنگام پرداخت با کارتخوان، هزینه یک نان معادل دو نان ثبت میشود؛ در حالی که مشتری تنها یک نان دریافت کرده است.
شکایت در سامانه ۱۲۴؛ بدون نتیجه ملموس
برای مقابله با تخلفات صنفی، سامانه ۱۲۴ سازمان حمایت از مصرفکنندگان به عنوان مرجع ثبت شکایات گرانفروشی و کمفروشی راهاندازی شده است. شهروندان میتوانند در صورت خرید نان بالاتر از قیمت نان دولتی، شکایت خود را ثبت و کد پیگیری دریافت کنند.
با این حال، گزارشها نشان میدهد بسیاری از این شکایتها به نتیجه مشخصی نمیرسد. در موارد متعدد، نانوایی متخلف نه جریمه میشود و نه نظارت مؤثری بر عملکرد بعدی آن اعمال میشود.
این وضعیت بهویژه در شرایطی که قیمت نان آزاد تقریباً دو برابر نان دولتی است، بیشتر به چشم میآید. برخی حتی اینگونه برداشت میکنند که اگر نان بربری دولتی به جای ۱۰ هزار تومان با قیمت ۱۵ هزار تومان فروخته شود، تخلف چندان جدی تلقی نمیشود؛ زیرا قیمت آزاد آن حدود ۳۰ هزار تومان است.
کاهش سهمیه آرد یارانهای و فشار بر نانواییها
دولت اعلام کرده است که برای جلوگیری از فروش آرد در بازار آزاد، سهمیه آرد یارانهای برخی نانواییها کاهش یافته است. به گفته مسئولان، برخی نانوایان به جای تبدیل آرد یارانهای به نان، آن را به صورت آزاد به نانواییهای دیگر یا کارخانههای شیرینیپزی میفروختند.
در مقابل، نانوایان میگویند کاهش سهمیه آرد و افزایش هزینههایی مانند اجارهبها، دستمزد کارگران و هزینه انرژی، فشار زیادی بر واحدهای نانوایی وارد کرده است. به گفته آنان، این فشار در نهایت به افزایش قیمت نان برای مصرفکننده منجر میشود.
در این میان، مصرفکنندگان که حلقه پایانی این زنجیره هستند، عملاً بهای این اختلاف را با پرداخت هزینه بیشتر برای نان میپردازند.
ترفند تغییر نام نان برای فروش گرانتر
یکی از روشهای رایج برای دور زدن نرخ مصوب نان دولتی، تغییر نام نان است. در این روش، نانی که باید با قیمت مصوب عرضه شود، با افزودن مقدار کمی کنجد یا با تغییر شکل پخت، با نامهایی مانند «نان کنجدی» یا «دو رو کنجدی» فروخته میشود.
به این ترتیب، نانی که با آرد یارانهای تولید شده، با قیمتی بسیار بالاتر عرضه میشود؛ در حالی که هزینه اضافهشده برای کنجد یا تغییر ظاهری نان، توجیهکننده چنین افزایش قیمتی نیست.
وقتی نان هم گران میشود
اهمیت قیمت نان دولتی در شرایطی بیشتر نمایان میشود که تورم خوراکیها به حدود ۱۳۳ درصد رسیده و بسیاری از خانوارها توان خرید اقلامی مانند برنج را به اندازه گذشته ندارند. در چنین شرایطی، نان همچنان یکی از اصلیترین اقلام سفره ایرانیان محسوب میشود.
با این حال، فاصله میان سیاستهای دولت و واقعیت بازار باعث شده است حتی این غذای ساده نیز برای برخی خانوارها گرانتر از گذشته تمام شود. نتیجه این وضعیت آن است که نان، که زمانی ارزانترین و در دسترسترین خوراک بود، اکنون برای برخی دهکها به کالایی دشوارتر تبدیل شده است.
کمفروشی؛ شکل پنهان گرانی نان
گرانفروشی تنها روش افزایش درآمد در برخی نانواییها نیست. برخی واحدها برای پرهیز از تخلف آشکار، به کمفروشی نان روی آوردهاند.
در این روش، وزن چانه نان کاهش مییابد. چانهای که پیشتر حدود ۷۵۰ گرم بود، در برخی نانواییها به ۶۰۰ یا حتی ۵۰۰ گرم رسیده است. در نتیجه، نانی که پیشتر میتوانست غذای یک خانواده چهار نفره را تأمین کند، اکنون به سختی برای دو نفر کافی است.
این کاهش وزن در عمل نوعی گرانفروشی پنهان محسوب میشود؛ زیرا مصرفکننده همان قیمت قبلی را میپردازد، اما نانی کوچکتر و سبکتر دریافت میکند. نانوایان نیز دلیل این موضوع را کاهش سهمیه آرد و تلاش برای تولید تعداد بیشتری نان با همان مقدار آرد عنوان میکنند.
