گرانی دارو و کمبود اقلام حیاتی؛ بیماران در قفس درمان گرفتار شدند
گرانی دارو و کمبود اقلام حیاتی، بیماران خاص را تحت فشار گذاشته است؛ گزارش از علت افزایش قیمتها، چالش ارز و دشواری تأمین دارو.
بازار داروی کشور در ماههای اخیر زیر فشار همزمان گرانی دارو، افزایش هزینه تولید، دشواری تأمین مواد اولیه و محدودیتهای وارداتی قرار گرفته است؛ فشاری که بیش از همه، بیماران خاص، صعبالعلاج و خانوادههای آنان را هدف گرفته است.
در شرایطی که مسئولان از «کنترلشده بودن» افزایش قیمتها سخن میگویند، روایت بیماران از داروخانهها و مسیر تأمین دارو، تصویر دیگری را نشان میدهد: داروهایی که یا پیدا نمیشوند، یا قیمتشان برای بسیاری از خانوارها قابل پرداخت نیست. اکنون نگرانی فقط کمبود چند قلم دارو نیست؛ بلکه افزایش پرداخت از جیب بیماران، استمرار درمان و امنیت دارویی کشور را به مسئلهای جدی تبدیل کرده است.
بازار دارو زیر فشار هزینه تولید، ارز و واردات
افزایش قیمت دارو در ماههای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای بیماران و داروخانهها تبدیل شده است. تا پیش از آغاز جنگ چهلروزه، کمبود برخی داروها مهمترین مشکل بازار بود؛ اما پس از آن، رشد پلکانی قیمتها نیز به این بحران اضافه شد.
بیمارانی که باید بهطور مستمر دارو مصرف کنند، از ابتدای سال ۱۴۰۵ با افزایش چندباره هزینه داروی خود مواجه بودهاند. این در حالی است که در سالهای گذشته، قیمت دارو معمولاً سالی یکبار و با سازوکار مشخص تغییر میکرد و بیمههای پایه نیز بخشی از افزایش قیمت را پوشش میدادند.
اکنون اما قیمت برخی داروها در فاصلههای کوتاهتری افزایش مییابد؛ روندی که سهم پرداخت مستقیم بیماران را بالا برده و فشار اقتصادی بر خانوادهها را تشدید کرده است.
چرا قیمت دارو افزایش یافته است؟
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، افزایش قیمت دارو را نتیجه مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی میداند؛ از رشد هزینه مواد اولیه و بستهبندی تا افزایش هزینه حملونقل و دشواریهای تأمین ارز.
به گفته او، افزایش قیمت محصولات پتروشیمی، آلومینیوم و سایر مواد مورد استفاده در بستهبندی و تولید، مستقیماً هزینه ساخت دارو و تجهیزات پزشکی را بالا میبرد. از سوی دیگر، افزایش هزینه حمل مواد اولیه و دارو نیز فشار تازهای به شرکتهای دارویی وارد کرده است.
او اعلام کرده است که هزینه حمل یک کانتینر به ایران که پیشتر حدود دو تا سه هزار دلار بود، در برخی موارد به ۳۰ هزار دلار رسیده است. این هزینهها نیز با ارز آزاد پرداخت میشود و مشمول ارز ترجیحی نیست.
بیماران خاص؛ قربانیان نخست گرانی و کمبود دارو
همزمانی کمبود دارو و گرانی دارو، دسترسی بیماران خاص و مبتلایان به بیماریهای نادر به درمان مستمر را دشوارتر کرده است. بیماران هموفیلی، تالاسمی و مبتلایان به سیستیک فیبروزیس یا «سیاف»، از جمله گروههایی هستند که در ماههای اخیر درباره تأمین داروی خود هشدار دادهاند.
برای این بیماران، دارو یک کالای قابل تعویق نیست. هر وقفه در تأمین دارو یا ناتوانی در خرید آن میتواند روند درمان را مختل کند و پیامدهای جدی برای سلامت بیمار داشته باشد.
روایت خانوادههای بیماران سیاف از کمبود دارو
خانواده تعدادی از بیماران مبتلا به سیستیک فیبروزیس، در اعتراض به دشواری تأمین دارو مقابل وزارت بهداشت تجمع کردند. به گزارش «پیام ما» به نقل از فارس، پدر یکی از این بیماران گفته است که داروی مورد نیاز فرزندش تنها برای حدود ۱۰ روز تأمین شده و پس از پایان این سهمیه محدود، خانوادهها ممکن است ناچار شوند دارو را از بازار غیررسمی تهیه کنند.
او توضیح داده است که فرزندش روزانه به ۱۰ تا ۱۲ کپسول دارو نیاز دارد و نبود داروی خوراکی، وضعیت جسمی این بیماران را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد. به گفته این پدر، مسئله تخصیص ارز برای تأمین داروهای مورد نیاز بیماران سیاف، میان نهادهای مسئول در رفتوآمد است.
این خانوادهها خواستار تصمیمی روشن و فوری برای تأمین پایدار دارو و جلوگیری از سرگردانی بیماران در بازار آزاد هستند.
سازمان غذا و دارو: افزایش قیمتها کنترلشده است
رئیس سازمان غذا و دارو میگوید افزایش قیمت دارو از مسیر کمیسیون قیمتگذاری انجام میشود و خارج از این روند، تغییرات گستردهای رخ نداده است.
پیرصالحی در نشست خبری ۲۵ مرداد اعلام کرد که از ابتدای سال، دو مرحله افزایش قیمت گروهی دارو در ۱۶ فروردین و اواسط خرداد انجام شده و نزدیک به دو سوم داروها در این دو مرحله قیمتگذاری شدهاند.
به گفته او، کمیسیون قیمتگذاری هر دو هفته یکبار تشکیل جلسه میدهد تا داروهایی را که قیمت یا حاشیه سودشان نیاز به بررسی دارد، ارزیابی کند. او تأکید کرده است که تعداد داروهایی که بیش از یکبار افزایش قیمت داشتهاند، محدود بوده؛ مگر در شرایط خاص.
تعادل دشوار میان تولیدکننده، بیمه و بیمار
مسئله اصلی در بازار دارو، پیدا کردن تعادلی میان تداوم تولید و توان خرید بیمار است. اگر قیمت دارو متناسب با هزینههای تولید اصلاح نشود، کارخانههای داروسازی ممکن است در تأمین و تولید پایدار با مشکل روبهرو شوند؛ اما انتقال این هزینه به بیمار نیز، بدون تقویت پوشش بیمهای، درمان را برای بخشی از جامعه دستنیافتنی میکند.
رئیس سازمان غذا و دارو در اینباره گفته است سازمانهای بیمهگر باید افزایش هزینهها را پوشش دهند تا فشار گرانی دارو مستقیماً به مردم منتقل نشود. زیرا تأمین دارویی که امکان تولید داخلی آن وجود ندارد، معمولاً با هزینهای چندبرابر و از طریق واردات انجام میشود.
داروهای برند و وارداتی؛ گرهای در مسیر درمان بیماران
اگرچه برخی داروهای بیماران خاص نمونه داخلی دارند، اما بخشی از بیماران بهدلیل شرایط پزشکی یا تجربه درمانی خود، به داروهای برند و وارداتی نیاز دارند. محدودیت واردات، مشکلات ارزی و تفاوت چشمگیر قیمت میان داروی داخلی و خارجی، انتخاب را برای این بیماران دشوار کرده است.
پیرصالحی درباره وضعیت بیماران هموفیلی گفته است فاکتور هشت تأمین شده، اما در تأمین نوع خاصی از این دارو، یعنی فاکتور فونویلبراند، به دلیل وابستگی به یک شرکت اروپایی و مشکلات واردات، محدودیتهایی وجود دارد.
او همچنین اعلام کرده است که داروهای مورد نیاز بیماران تالاسمی در نمونههای داخلی موجود است، اما برخی بیماران بنا به شرایط درمانی خود خواهان نمونه خارجی هستند؛ دارویی که گاه در بازار موجود نیست و در صورت وجود نیز، هزینه بسیار بالاتری برای بیمار دارد.
وضعیت فاکتور ۱۳ و فیبرینوژن
به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، فیبرینوژن برای بیماران هموفیلی بهتازگی تأمین و توزیع شده، هرچند میزان آن محدود است. همچنین برای تأمین فاکتور ۱۳، به دلیل نبود جایگزین مناسب، مذاکراتی طولانی با شرکت تأمینکننده انجام شده است.
او تأکید کرده که با وجود قیمت بالای این دارو، تأمین آن به دلیل اهمیت حیاتی برای بیماران انجام شده است.
تأمین ارز دارو؛ وعده افزایش سهمیه در سال ۱۴۰۵
تأمین ارز دارو و تجهیزات پزشکی یکی از متغیرهای تعیینکننده در کنترل بازار دارو است. رئیس سازمان غذا و دارو میگوید سهمیه ارزی این حوزه در سالهای گذشته بهطور کامل محقق نشده و بخشی از نیازهای ارزی به سالهای بعد منتقل شده است.
به گفته پیرصالحی، سهمیه ارزی حوزه غذا و دارو در سال جاری حدود ۴.۵ میلیارد دلار تعیین شده، اما با توجه به عقبماندگیهای قبلی، تلاش برای افزایش این رقم به بیش از پنج میلیارد دلار ادامه دارد.
او همچنین از توافق با سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی خبر داده است تا تخصیص ارز دارو بهجای توزیع ماهانه و یکدوازدهمی، در چهار ماه نخست سال با سهم بیشتری انجام شود. هدف این اقدام، جلوگیری از انباشت کمبود ارز و اختلال در واردات مواد اولیه، دارو و تجهیزات پزشکی عنوان شده است.
ارز ترجیحی و نقدینگی شرکتهای دارویی
بر اساس اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو، تاکنون حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار ارز ترجیحی به حوزه دارو پرداخت شده و پیشبینی میشود بخش دیگری از این منابع نیز در روزهای آینده تخصیص یابد.
او در عین حال گفته است شرکتهای دارویی در تأمین ارز غیرترجیحی و نقدینگی با مشکل مواجهاند؛ مسئلهای که میتواند روند خرید مواد اولیه و تأمین دارو را کندتر کند.
داروهای اهدایی در زمان جنگ چه سرنوشتی داشتند؟
رئیس سازمان غذا و دارو درباره داروهای اهدایی کشورهای مختلف در دوره جنگ نیز گفته است عمده این اقلام با همکاری هلالاحمر و سازمان غذا و دارو، بر اساس نیاز استانها و بیمارستانها توزیع شدهاند.
به گفته او، بخش محدودی از داروهای اهدایی باقی ماندهاند که برخی از آنها به دلیل نبود در فهرست دارویی ایران یا نداشتن قابلیت مصرف، امکان توزیع نداشتهاند. با این حال، داروهای قابل استفاده در همان دوره در اختیار مراکز درمانی قرار گرفتهاند.
پایانبندی: درمان نباید به یک امتیاز اقتصادی تبدیل شود
بحران امروز بازار دارو فقط به افزایش قیمت چند قلم دارو محدود نیست؛ این بحران به توان ادامه درمان، آرامش خانوادهها و حق دسترسی بیماران به داروی ضروری گره خورده است.
کنترل هزینه تولید، تأمین بهموقع ارز، کاهش موانع واردات داروهای ضروری، تقویت تولید داخلی باکیفیت و مهمتر از همه، افزایش پوشش مؤثر بیمهها، حلقههای اصلی خروج از این وضعیت هستند. تا زمانی که فاصله میان قیمت دارو و توان مالی بیمار افزایش یابد، بیماران خاص و نادر همچنان بیش از دیگران در «قفس گرانی درمان» گرفتار خواهند ماند.
