برنج سفره ایرانیها از کجا میآید؟ پشتپرده نظارت بر واردات
برنج سفره ایرانیها از کجا میآید؟ جزئیات واردات برنج از هند و پاکستان، آزمایش آرسنیک و نگرانیها درباره محمولههای مرزی را بخوانید.
برنج، یکی از ثابتترین اقلام سفره ایرانیها، این روزها بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ از قیمتهای متنوع در بازار تا نگرانیهای مطرحشده درباره آرسنیک، فلزات سنگین و کیفیت محمولههای وارداتی. اما برنج وارداتی پیش از رسیدن به فروشگاهها چه مسیری را طی میکند و کدام محمولهها اجازه ورود به بازار را میگیرند؟
انجمن واردکنندگان برنج میگوید محمولههایی که از مسیر رسمی و با ثبت سفارش وارد ایران میشوند، پیش از ترخیص از گمرک، زیر نظر سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد نمونهبرداری و آزمایش میشوند.
در مقابل، فعالان این حوزه نسبت به ضرورت تشدید کنترلهای کیفی در واردات از طریق مبادلات مرزی هشدار دادهاند؛ مسیری که به گفته آنان، باید از نظر شفافیت و مسئولیتپذیری واردکننده با دقت بیشتری رصد شود.
برنج وارداتی ایران از چه کشورهایی تأمین میشود؟
بخش مهمی از نیاز بازار ایران به برنج، از طریق واردات تأمین میشود. هند و پاکستان در سالهای گذشته از مهمترین مبدأهای تأمین برنج خارجی برای بازار ایران بودهاند؛ محصولاتی که در گروههای قیمتی و کیفی متفاوت عرضه میشوند.
محمد مختاریانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان و تأمینکنندگان برنج ایران، با اشاره به تنوع قیمت در بازار، میگوید برنجهای وارداتی رسمی الزاماً محصولات ارزانقیمت و کمکیفیت نیستند. به گفته او، مصرفکنندگان در بازار با طیفی از قیمتها روبهرو هستند؛ از برنج پاکستانی اقتصادی تا برنج ایرانی درجهیک که قیمت آن بهمراتب بالاتر است.
او همچنین تأکید دارد برنجی که به شکل قانونی از هند و پاکستان وارد کشور میشود، باید استانداردها و ضوابط تعیینشده برای بازار ایران را پاس کند.
سهم برنجهای غیررسمی در بازار چقدر است؟
مختاریانی درباره ورود محدود برخی محمولهها از مسیرهای غیررسمی نیز گفته است که حجم چنین وارداتی، در مقایسه با کل بازار برنج کشور، بسیار ناچیز است و اثر تعیینکنندهای بر عرضه و قیمت برنج ندارد.
با این حال، همین حجم محدود نیز بهدلیل ابهام درباره منشأ، مسیر ورود و مسئولیتپذیری عرضهکننده، میتواند حساسیت نهادهای نظارتی و فعالان بازار را افزایش دهد.
برنج وارداتی چگونه پیش از ترخیص آزمایش میشود؟
بر اساس توضیحات مجیدرضا خاکی، دبیر انجمن واردکنندگان برنج، ورود رسمی برنج به کشور تنها با رسیدن محموله به گمرک پایان نمییابد. کالا برای ورود به بازار باید مجموعهای از مراحل قانونی، بهداشتی و کیفی را طی کند.
۱. تأیید منبع تولید و ثبت محصول
در نخستین مرحله، واردکننده باید کد ثبت منبع تولید و کد ثبت محصول یا IRC را از سامانه TTAC دریافت کند. این فرایند به معنای آن است که منبع تولید برنج در کشور مبدأ، پیش از ورود محصول به ایران، باید مورد تأیید سازمان غذا و دارو قرار گرفته باشد.
۲. نمونهبرداری اجباری از محموله برنج
پس از ورود محموله به گمرک، نمونهبرداری از برنج انجام میشود. این کار از سوی شرکتهای بازرسی دارای صلاحیت صورت میگیرد و نمونهها برای بررسی به آزمایشگاههای مرجع سازمان غذا و دارو یا معاونتهای غذا و داروی دانشگاههای علوم پزشکی ارسال میشوند.
۳. آزمایش آرسنیک، فلزات سنگین و سموم
نمونههای برنج وارداتی از نظر مجموعهای از شاخصهای بهداشتی و کیفی بررسی میشوند، از جمله:
- میزان آرسنیک
- سرب و کادمیوم
- باقیمانده سموم و آفتکشها
- رطوبت محصول
- درصد شکستگی دانهها
- بو، رنگ و ویژگیهای ظاهری
- گواهی بهداشت و قابلیت مصرف در کشور مبدأ
به گفته خاکی، چنانچه هرکدام از این شاخصها با استانداردهای تعیینشده همخوانی نداشته باشد، محموله مردود میشود و مجوز ورود به بازار را دریافت نمیکند.
۴. صدور مجوز ترخیص و مصرف
پس از تکمیل آزمایشها و تأیید نتایج، مجوز ترخیص کالا در سامانه مربوطه صادر میشود. تا پیش از صدور این مجوز، برنج اجازه خروج از گمرک و ورود به شبکه توزیع را ندارد.
اگر برنج استاندارد نباشد، چه اتفاقی میافتد؟
دبیر انجمن واردکنندگان برنج میگوید در واردات رسمی، مشاهده هرگونه مغایرت با ضوابط میتواند به توقف کل محموله منجر شود؛ حتی اگر ایراد تنها در بخشی از بار مشاهده شده باشد.
به گفته او، برخی محمولههای برنج از هند و پاکستان در سالهای اخیر به علت مغایرت با استانداردهای ایران مردود و به کشور مبدأ بازگردانده شدهاند. این محمولهها، به گفته انجمن، هرگز اجازه خروج از گمرک و عرضه در بازار داخلی را پیدا نکردهاند.
این سازوکار، علاوه بر حفاظت از سلامت مصرفکننده، مسئولیت واردکنندگان را نیز افزایش میدهد؛ زیرا تخلف یا ورود کالای غیراستاندارد میتواند با جریمه و محدودیت فعالیت تجاری همراه باشد.
نگرانی درباره برنج واردشده از مبادلات مرزی چیست؟
مبادلات مرزی شامل روشهایی مانند کولهبری، پیلهوری و ملوانی است؛ روشهایی که در سالهای اخیر با هدف تسهیل تأمین برخی کالاهای اساسی و کاهش فشار ارزی مورد توجه قرار گرفتهاند.
با این حال، انجمن واردکنندگان برنج معتقد است کنترل کیفیت برنج در این مسیر باید با حساسیت بیشتری انجام شود. دلیل این نگرانی، تفاوت میان واردات توسط شرکتهای رسمی دارای ثبت سفارش و ورود کالا توسط اشخاص حقیقی در مناطق مرزی است.
خاکی میگوید در صورت بروز مشکل برای برنجی که از مسیرهای غیررسمی یا کمشفاف وارد بازار شده، شناسایی مسئول و پیگیری حقوقی موضوع دشوارتر خواهد بود. به همین دلیل، انجمن خواستار نمونهبرداری، آزمایش و نظارت سختگیرانهتر بر این محمولهها شده است.
آرسنیک در برنج؛ استاندارد ایران چه میگوید؟
آرسنیک یکی از فلزات سنگین مورد توجه در ارزیابی سلامت برنج است. بر پایه استانداردهای بینالمللی، حداکثر مجاز آرسنیک در برنج سفید یا پولیششده، ۰.۲ میلیگرم در هر کیلوگرم تعیین شده است.
در ایران نیز برای برنج وارداتی، همین حد مجاز مطابق با استانداردهای کودکس در نظر گرفته میشود. با این تفاوت که فرایند کنترل در ایران تنها به سنجش آرسنیک محدود نیست و مجموعهای از آزمونهای مربوط به فلزات سنگین، باقیمانده سموم، ویژگیهای فیزیکی و شاخصهای بهداشتی را در بر میگیرد.
مقایسه حد مجاز آرسنیک در برنج
- کمیسیون کودکس: ۰.۲ میلیگرم در کیلوگرم برای برنج سفید
- اتحادیه اروپا: ۰.۲ میلیگرم در کیلوگرم برای برنج سفید
- برنج قهوهای و فرآوریشده: در برخی استانداردها تا ۰.۲۵ یا ۰.۳۵ میلیگرم در کیلوگرم
- غذاهای کودک بر پایه برنج: ۰.۱ میلیگرم در کیلوگرم
- استاندارد ایران برای برنج وارداتی: ۰.۲ میلیگرم در کیلوگرم
پژوهشهای علمی نشان میدهند میزان آرسنیک در برنج میتواند بسته به خاک، آب، منطقه کشت و شیوه تولید متفاوت باشد. به همین دلیل، آزمایش هر محموله و اتکا نکردن صرف به نام کشور مبدأ، اهمیت بالایی دارد.
آیا برنج پیش از آزمایش وارد بازار میشود؟
به گفته انجمن واردکنندگان برنج، رویه ترخیص پیش از تکمیل ارزیابی استاندارد که در مقاطعی برای برخی کالاها و با هدف جلوگیری از آسیبدیدگی در انبارها مطرح شده بود، درباره برنج اعمال نمیشود.
برنج وارداتی، طبق توضیحات ارائهشده، باید پیش از خروج از گمرک و ورود به چرخه مصرف، مجوزهای سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد را دریافت کند. بنابراین، ورود کالا به گمرک به معنای تأیید نهایی آن برای عرضه در بازار نیست.
برنج سفره ایرانیها از چه مسیری میرسد؟
برنج موجود در بازار ایران از تولید داخلی و واردات رسمی تأمین میشود و بخش مهمی از برنج خارجی از کشورهای هند و پاکستان به کشور میرسد. در مسیر رسمی، محمولهها باید از فیلتر ثبت منبع، نمونهبرداری، آزمایشهای بهداشتی و صدور مجوز ترخیص عبور کنند.
با وجود این، موضوع نظارت بر برنج وارداتی از طریق مبادلات مرزی همچنان یکی از دغدغههای فعالان این بازار است. آنها تأکید دارند هر مسیری که کالا از آن وارد کشور میشود، باید استانداردهای یکسان، قابل ردیابی و سختگیرانهای برای حفظ سلامت غذایی مردم داشته باشد./ هفت صبح
