سیب‌زمینی ارزان می‌شود؟ ورود محصول ۱۲ استان برای شکستن قیمت‌ها
بازار سیب‌زمینی که طی ماه‌های گذشته یکی از پرحاشیه‌ترین بازارهای محصولات کشاورزی بوده، حالا با ورود محصول نوبرانه از ۱۲ استان کشور در آستانه تغییر قرار گرفته است
بازار سیب‌زمینی در روزهای اخیر بار دیگر مورد توجه قرار گرفته و هم‌زمان با ورود محصول جدید از استان‌های مختلف، مسئولان از احتمال کاهش قیمت در روزهای پیش‌رو خبر داده‌اند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محصول نوبرانه سیب‌زمینی از ۱۲ استان کشور وارد بازار شده و افزایش عرضه می‌تواند بخشی از فشار قیمتی موجود را کاهش دهد.
ورود محصول ۱۲ استان به بازار
یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت سیب‌زمینی در بازار، فاصله زمانی میان پایان عرضه محصول ذخیره‌شده و ورود محصول تازه است.
در ماه‌های گذشته، کاهش عرضه و افزایش تقاضا موجب شد قیمت سیب‌زمینی در مقاطعی افزایش قابل توجهی پیدا کند. اکنون با آغاز برداشت محصول جدید در تعدادی از مناطق کشور، انتظار می‌رود حجم عرضه در بازار افزایش پیدا کند.
مسئولان بخش تعاون روستایی نیز با اشاره به ورود محصول جدید، احتمال کاهش قیمت سیب‌زمینی تا پایان هفته را مطرح کرده‌اند.
با این حال، کاهش قیمت در بازار مصرف به میزان عرضه، هزینه حمل‌ونقل، وضعیت ذخایر، میزان تقاضا و نحوه توزیع محصول بستگی خواهد داشت.
چرا قیمت سیب‌زمینی نوسانی شد؟
بازار سیب‌زمینی ایران در سال‌های اخیر بارها با یک چرخه تکراری مواجه شده است؛ در دوره‌ای تولید افزایش پیدا می‌کند و قیمت در مبدأ کاهش می‌یابد و در دوره‌ای دیگر، کاهش عرضه یا افزایش تقاضا باعث جهش قیمت می‌شود.
یکی از عوامل مهم این نوسانات، نبود توازن میان تولید، ذخیره‌سازی، صادرات و مصرف داخلی است.
اگر در زمان برداشت، بازار داخلی ظرفیت جذب محصول را نداشته باشد، قیمت در سطح مزرعه کاهش پیدا می‌کند و کشاورز متضرر می‌شود. در مقابل، اگر ذخایر کافی وجود نداشته باشد و عرضه محصول جدید نیز با تأخیر انجام شود، قیمت برای مصرف‌کننده افزایش پیدا می‌کند.
به این ترتیب، مشکل بازار سیب‌زمینی فقط کمبود یا مازاد تولید نیست؛ بلکه مدیریت زنجیره تولید تا مصرف اهمیت اساسی دارد.
ورود محصول جدید؛ پایان گرانی یا کاهش موقت قیمت؟
ورود سیب‌زمینی نوبرانه از چندین استان می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه بازار را افزایش دهد، اما اینکه این اتفاق به کاهش پایدار قیمت منجر شود، به عوامل دیگری نیز بستگی دارد.
اگر عرضه محصول جدید بیش از تقاضای بازار باشد، قیمت می‌تواند کاهش پیدا کند. اما اگر هزینه تولید، حمل‌ونقل، بسته‌بندی و واسطه‌گری افزایش یافته باشد، ممکن است کاهش قیمت در مزرعه الزاماً به همان میزان در بازار مصرف دیده نشود.
از سوی دیگر، قیمت سیب‌زمینی به شدت تحت تأثیر تصمیمات صادراتی نیز قرار دارد. صادرات در زمان مازاد تولید می‌تواند به حفظ قیمت محصول برای کشاورز کمک کند، اما در صورت کاهش عرضه داخلی، ادامه صادرات ممکن است فشار بیشتری بر بازار داخل وارد کند.
کشاورز میان دو بحران گرفتار است
یکی از مهم‌ترین چالش‌های بازار سیب‌زمینی این است که قیمت بالا برای مصرف‌کننده لزوماً به معنای سود بالای کشاورز نیست.
بخش قابل توجهی از فاصله میان قیمت مزرعه و قیمت نهایی می‌تواند ناشی از هزینه‌های حمل، سورتینگ، بسته‌بندی، عمده‌فروشی، خرده‌فروشی و سایر حلقه‌های زنجیره باشد.
در چنین شرایطی، کشاورز ممکن است محصول خود را با قیمت پایین بفروشد، در حالی که مصرف‌کننده همان محصول را با قیمت چند برابر خریداری کند.
این شکاف قیمتی یکی از مسائلی است که سیاست‌گذار باید برای آن راه‌حل ساختاری پیدا کند.
تنظیم بازار نباید فقط هنگام گرانی آغاز شود
بازار سیب‌زمینی نمونه‌ای از محصولاتی است که سیاست‌گذاری درباره آن نباید فقط زمانی آغاز شود که قیمت در بازار افزایش یافته است.
برنامه‌ریزی برای سطح زیرکشت، برآورد مصرف، ایجاد ظرفیت ذخیره‌سازی، مدیریت صادرات و ایجاد بازارهای جدید باید پیش از آغاز فصل برداشت انجام شود.
در غیر این صورت، ممکن است یک سال کشاورزان به دلیل قیمت پایین محصول متضرر شوند و سال بعد، همان محصول با کمبود و افزایش شدید قیمت مواجه شود.
سیب‌زمینی ارزان می‌شود؟
ورود محصول نوبرانه از ۱۲ استان می‌تواند در کوتاه‌مدت فشار عرضه را افزایش داده و زمینه کاهش قیمت را فراهم کند. با این حال، برای قضاوت درباره روند پایدار قیمت، باید وضعیت تولید، میزان ذخایر، مصرف داخلی و صادرات نیز در هفته‌های آینده زیر نظر گرفته شود.
آنچه اکنون اهمیت دارد، جلوگیری از تکرار چرخه «وفور محصول و زیان کشاورز» در یک مقطع و «کمبود محصول و گرانی برای مصرف‌کننده» در مقطع دیگر است.
بازار سیب‌زمینی بیش از آنکه به یک تصمیم مقطعی برای کاهش قیمت نیاز داشته باشد، به زنجیره‌ای منسجم از تولید، ذخیره‌سازی، توزیع و تجارت نیاز دارد؛ زنجیره‌ای که هم منافع کشاورز را حفظ کند و هم محصول را با قیمت منطقی به دست مصرف‌کننده برساند.
