تحلیل 10 شرکت بزرگ مواد غذایی سهامی عام در سال 2024 -2025 (بر اساس ارزش بازار)
تحلیل جامع ۱۰ شرکت بزرگ مواد غذایی سهامی عام جهان در سالهای ۲۰۲۴–۲۰۲۵ بر اساس ارزش بازار، نقش انحصارات غذایی، فناوری، پایداری و تأثیر آنها بر امنیت غذایی جهانی
در پاسخ به روندها و چالشها، بزرگترین شرکتهای مواد غذایی سهامی عام، سرمایهگذاریهای هنگفتی را در نوآوری و پایداری انجام میدهند. از این روی چشمانداز شرکتهای غذایی سهامی عام دائماً در حال تحول است و ترجیحات مصرفکننده، پیشرفتهای فناوری و چالشهای جهانی، همگی در شکلدهی به این صنعت نقش دارند.
اخبار سبز کشاورزی؛ در سال ۲۰۲۴، این عوامل به یک بازار متنوع و رقابتی منجر شدهاند که در آن بزرگترین شرکتهای غذایی سهامی عام بر آن تسلط دارند.
از شرکتهای چندملیتی با سبد سهام گسترده گرفته تا غولهای تخصصی که بر حوزههای خاص تمرکز دارند، این شرکتها نه تنها در درآمد، بلکه در نوآوری و پایداری نیز پیشرو هستند. تحقیقات، نشان میدهد که چگونه تعداد انگشتشماری از شرکتهای کشاورزی-تجاری کنترل بیسابقهای بر عرضه مواد غذایی جهان برقرار کردهاند.
ادغام شرکتها در بیشتر این بخشها در حال افزایش است و چهار مورد از آنها - بذر، آفتکشها، ماشینآلات کشاورزی و داروهای دامی - اکنون با تعریف انحصار چندجانبه مطابقت دارند، که در آن چهار شرکت بیش از ۴۰٪ از بازار را کنترل میکنند.
تمرکز میتواند در سطح ملی حتی بیشتر باشد، همانطور که در مورد کودهای شیمیایی صادق است. در یک بازار متمرکز، شرکتها قدرت تعیین قیمتها و اخذ پول از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، تأثیرگذاری بر سیاستها به نفع منافع خود و جلوگیری از مقرراتی که از سلامت و محیط زیست محافظت میکنند را دارند.
این امر آنها را قادر میسازد تا جایگزینها را سرکوب کرده و یک مدل کشاورزی بسیار سودآور را گسترش دهند. غولهای تجارت کشاورزی از بحرانهایی مانند جنگ اوکراین و همهگیری کووید-۱۹ برای افزایش قیمتها سوءاستفاده کردهاند.
به عنوان مثال، شرکتهای کود از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ شاهد افزایش ۵۷ درصدی درآمد خود بودند و برخی از آنها به افزایش قیمت متهم شدند. آمار اخیر نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد از افزایش قیمتهای اخیر در بریتانیا، ایالات متحده و استرالیا ناشی از افزایش سود بوده است.
گزارش سال ۲۰۲۳ آکسفام بیان میکند که «شرکتها نه تنها هزینههای ورودی افزایشیافته را به مصرفکنندگان منتقل میکنند، بلکه از بحران نیز سوءاستفاده میکنند و از آن به عنوان پوششی برای افزایش قیمتها استفاده میکنند.»
تحقیقات نشان میدهد که ثروت میلیاردرهای مواد غذایی و انرژی به طور چشمگیری افزایش یافته است و ۶۲ «میلیاردر مواد غذایی» بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲5 ایجاد شدهاند. در این دوره، میلیاردرهای بخشهای غذا و انرژی شاهد افزایش ثروت ترکیبی خود به میزان یک میلیارد دلار در هر دو روز بودند.
در عین حال، ۲۶۳ میلیون نفر در معرض خطر فقر شدید قرار داشتند و افزایش قیمت مواد غذایی محرک اصلی آن بود. در حالی که سیستم غذایی ما در هدایت ثروت هنگفت به بانکهای افراد فوقالعاده ثروتمند موفق است، در تأمین غذای مقرون به صرفه و مغذی برای سایر نقاط جهان شکست خورده است.
امروزه تنها تعداد انگشتشماری از شرکتها بر تمام مراحل زنجیره غذایی تسلط دارند بطوری که سه شرکت کود شیمیایی - CF Industries، Nutrien و Koch - 93 درصد از فروش کودهای نیتروژنی در آمریکای شمالی را کنترل میکنند. چهار شرکت تولیدکننده بذر - بایر، کورتوا، چمچاینا و BASF - بیش از ۶۰٪ از بازار جهانی بذر را در اختیار دارند. دو غول ماشین آلات کشاورزی - دیر و شرکا و سیاناچ اینداستریال - بر فروش تراکتور و کمباین تسلط دارند.
چهار شرکت بستهبندی گوشت گاو - تایسون، کارگیل، جیبیاس و نشنال بیف - ۸۵ درصد از بازار گوشت گاو ایالات متحده را کنترل میکنند. چهار خردهفروش مواد غذایی - والمارت، کروگر، کاستکو و آلبرتسونز - بیش از ۶۵ درصد از بازار مواد غذایی ایالات متحده را کنترل میکنند خردهفروشی مواد غذایی یکی از متمرکزترین حلقههای زنجیره غذایی است. امروزه، ایالات متحده یک سوم فروشگاههای مواد غذایی کمتری نسبت به ۲۵ سال پیش دارد.
نتیجه این است که تنها چهار شرکت - والمارت، کروگر، کاستکو و آلبرتسونز - بیش از دو سوم بازار مواد غذایی ایالات متحده را کنترل میکنند. در بسیاری از جوامع، والمارت به تنهایی بیش از نیمی از سهم بازار را در اختیار دارد. وقتی یکی از این خردهفروشان بزرگ، بخش عمدهای از قدرت خرید را در اختیار داشته باشد، میتواند پایینترین قیمتهای ممکن را از تأمینکنندگان مطالبه کند - با علم به اینکه آنها نمیتوانند از دست دادن دسترسی به قفسههایش را تحمل کنند. برای حفظ این قراردادها، تأمینکنندگان قیمتها را برای بزرگترین خریداران مانند والمارت کاهش میدهند، سپس با افزایش قیمت از خردهفروشان کوچکتر یا مستقل، ضررهای خود را جبران میکنند.
نتیجه یک سیستم دو لایه است: فروشگاههای زنجیرهای بزرگ تخفیفهای ویژه دریافت میکنند در حالی که فروشگاههای مواد غذایی مستقل و فروشگاههای منطقهای قیمتهای عمدهفروشی بالاتری میپردازند.. وقتی چند شرکت، هر حلقه از زنجیره را کنترل میکنند، هم کشاورزان و هم مصرفکنندگان قدرت چانهزنی خود را از دست میدهند - در حالی که شرکتها توانایی تعیین قیمتها، شرایط و حتی خود قوانین را به دست میآورند.
مفهوم شناسی تکامل انحصارات غذایی
تکامل انحصارات غذایی به شیوههای اولیه کشاورزی برمیگردد، جایی که بازارهای محلی تحت سلطه زمینداران و بازرگانان قدرتمند بودند. این ساختارهای انحصاری اولیه، زمینه را برای شرکتهای بزرگ امروزی که بخشهای وسیعی از صنعت غذا را کنترل میکنند، فراهم کردند.
رویدادهای مهم تاریخی و تغییرات نظارتی، توسعه انحصارات غذایی را شکل داده و بر نحوه عملکرد و گسترش این نهادها تأثیر گذاشته است. یکی از لحظات محوری در تکامل انحصارات غذایی، انقلاب صنعتی بود که تولید و توزیع کشاورزی را متحول کرد. پیشرفت در فناوری و حمل و نقل، رشد عملیات کشاورزی در مقیاس بزرگ را ممکن ساخت و منجر به تثبیت قدرت کشاورزی در دست چند بازیگر غالب شد.
با گذشت زمان، این نهادها نفوذ خود را فراتر از بازارهای محلی گسترش دادند تا زنجیرههای تأمین جهانی را ایجاد کنند که قارهها را در بر میگیرد. گذار از بازارهای محلی به زنجیرههای تأمین جهانی با پیشرفتهای فناوری که تولید، پردازش و توزیع کارآمد را امکانپذیر میکنند، تسهیل شده است.
نوآوریها در لجستیک، تجزیه و تحلیل دادهها و بیوتکنولوژی به شرکتهای انحصاری اجازه داده است تا عملیات خود را بهینه کرده و تسلط خود را بر بازار تقویت کنند. به عنوان مثال، توسعه محصولات اصلاحشده ژنتیکی، شرکتهای کشاورزی را قادر ساخته است تا تولید و توزیع بذر را کنترل کنند و تسلط خود را بر بازار بیشتر تقویت کنند. تغییرات نظارتی نیز نقش مهمی در تکامل انحصارات غذایی ایفا کردهاند.
از آنجایی که دولتها به دنبال ایجاد تعادل بین قدرت بازار و حمایت از مصرفکننده هستند، مقرراتی برای جلوگیری از سوءاستفادههای انحصاری و ترویج رقابت عادلانه وضع شدهاند. با این حال، اجرای این مقررات، بهویژه در بازار جهانی که بهطور فزایندهای به هم پیوسته است، چالشهایی را ایجاد میکند. درک مسیر تاریخی انحصارات غذایی برای درک تأثیر فعلی آنها بر صنعت غذا و پیشبینی روندهای آینده ضروری است.
تغییر ترجیحات مصرفکننده
صنعت جهانی غذا در حال گذار از تحولات قابل توجهی است که ناشی از تغییر خواستههای مصرفکنندگان و پیشرفت در فناوری است. از آنجایی که مصرفکنندگان به طور فزایندهای سلامت، تندرستی و پایداری را در اولویت قرار میدهند، شرکتها با ارائه محصولاتی که این ترجیحات را برآورده میکنند، به این تغییرات پاسخ میدهند.
علاوه بر تغییر ترجیحات مصرفکننده، فناوری نقش مهمی در صنعت مواد غذایی ایفا میکند. انتظار میرود هوش مصنوعی (AI) جنبههای مختلف این صنعت را متحول کند، از مدیریت زنجیره تأمین گرفته تا برنامهریزی وعدههای غذایی و مشاوره تغذیه.
سیستمهای مدیریت زنجیره تأمین فنآورانه
شرکتها به سرعت در حال ادغام هوش مصنوعی، ویرایش ژن و پلتفرمهای دیجیتال در کشاورزی از طریق مشارکت با چشمانداز فناوری نقش مهمی در حمایت و حفظ انحصارات غذایی ایفا میکند و آنها را قادر میسازد تا عملیات خود را بهینه کرده و قدرت بازار را تثبیت کنند.
سیستمهای مدیریت زنجیره تأمین، تجزیه و تحلیل دادهها و پلتفرمهای دیجیتال، فناوریهای کلیدی هستند که تسلط نهادهای انحصاری را در صنعت مواد غذایی تسهیل میکنند. سیستمهای مدیریت زنجیره تأمین ابزارهای ضروری برای انحصارگران مواد غذایی هستند و به آنها امکان میدهند عملیات را سادهسازی کنند، هزینهها را کاهش دهند و کارایی را افزایش دهند.
این سیستمها امکان ردیابی و مدیریت موجودی، حمل و نقل و توزیع را در زمان واقعی فراهم میکنند و تضمین میکنند که محصولات به طور کارآمد و مقرون به صرفه به دست مصرفکنندگان برسند. با بهرهگیری از این فناوریها، شرکتهای انحصاری میتوانند مزیت رقابتی خود را حفظ کرده و موقعیت بازار خود را تقویت کنند.
تجزیه و تحلیل دادهها ابزار قدرتمند دیگری برای انحصارگران مواد غذایی است که بینشهایی در مورد رفتار مصرفکننده، روند بازار و عملکرد عملیاتی ارائه میدهد.
با تجزیه و تحلیل حجم زیادی از دادهها، این نهادها میتوانند در مورد ارائه محصولات، استراتژیهای قیمتگذاری و کمپینهای بازاریابی تصمیمات آگاهانهای بگیرند. این رویکرد مبتنی بر داده، شرکتهای انحصاری را قادر میسازد تا تغییرات بازار را پیشبینی کرده و استراتژیهای خود را بر اساس آن تطبیق دهند. پلتفرمهای دیجیتال و تجارت الکترونیک نیز نقش مهمی در تثبیت قدرت بازار برای انحصارگران مواد غذایی ایفا کردهاند. کانالهای فروش آنلاین به این نهادها اجازه میدهند تا به مخاطبان گستردهتری دسترسی پیدا کنند، حضور خود در بازار را گسترش دهند و تعامل با مصرفکننده را افزایش دهند. انحصارگران مواد غذایی با ادغام فناوریهای دیجیتال در عملیات خود میتوانند زنجیرههای تأمین خود را بهینه کرده و تسلط خود را در بازارهای متنوع تقویت کنند.
پیشرفتها در بیوتکنولوژی، تسلط انحصارات غذایی بر بازار را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهد. نوآوریها در محصولات اصلاحشده ژنتیکی، تکنیکهای فرآوری مواد غذایی و علوم تغذیه، این نهادها را قادر میسازد تا عرضه محصولات را کنترل کرده و خود را از رقبا متمایز کنند. با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، شرکتهای انحصاری میتوانند نوآوری را هدایت کرده و مزیت رقابتی خود را در صنعت مواد غذایی حفظ کنند.
بنابراین شرکتهای بزرگ رهبران فناوری هستند. این فناوریها امکان استخراج دادهها از کشاورزان، تسهیل طرحهای اعتبار کربن و تشدید کنترل بر سیستمهای غذایی را فراهم میکنند. با این حال، این صنعت با چالشهای قابل توجهی نیز روبرو است، از جمله تأثیر تغییرات اقلیمی و بیثباتی اقتصادی.
سازمان ملل متحد (UN) هشدار داده است که تلاشها برای ریشهکنی گرسنگی جهانی متوقف شده است و بیش از ۲.۳۳ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۳ با ناامنی غذایی متوسط یا شدید مواجه خواهند بود. با افزایش جمعیت جهان، نیاز به گزینههای غذایی پایدار و سالم حیاتیتر میشود.
در پاسخ به این روندها و چالشها، بزرگترین شرکتهای مواد غذایی سهامی عام، سرمایهگذاریهای هنگفتی در نوآوری و پایداری انجام میدهند. این شرکتها نه تنها از نظر درآمد، بلکه از نظر تعهد به برآورده کردن تقاضاهای رو به رشد مصرفکنندگان و پرداختن به مسائل جهانی مانند ناامنی غذایی و پایداری زیستمحیطی نیز پیشرو هستند.
۱. نستله اسای؛ ارزش بازار: ۲۶۵.۴۶ میلیارد دلار
شرکت نستله (Nestlé SA) در صدر فهرست بزرگترین شرکتهای مواد غذایی سهامی عام در سال 2024 قرار دارد. نستله با سبد متنوعی از محصولات که شامل بیش از 2000 برند میشود، یک رهبر جهانی در صنعت مواد غذایی و آشامیدنی است. جالب اینکه تعهد این شرکت به پایداری در تلاشهایش برای کاهش ضایعات مواد غذایی و مبارزه با گرسنگی در سراسر جهان معروف است.
۲. شرکت مکدونالد؛ ارزش بازار: ۱۹۹.۷۷ میلیارد دلار
شرکت مک دونالد در رتبه دوم این فهرست قرار دارد و جایگاه خود را به عنوان یکی از پیشروترین رستورانهای زنجیرهای فست فود در جهان تثبیت کرده است. مکدونالد با بیش از ۴۰،۰۰۰ شعبه در بیش از ۱۰۰ کشور، همچنان نیروی غالب در این صنعت است. این شرکت همچنین در زمینه پایداری گامهایی برداشته است و بر کاهش ردپای زیست محیطی خود تمرکز کرده و گزینههای منوی پایدارتری را ارائه میدهد.
۳. شرکت یونیلیور؛ ارزش بازار: ۱۵۲.۳۶ میلیارد دلار
یونیلیور پیال سی یک شرکت چندملیتی بریتانیایی است که در دسته بندیهای مختلفی از جمله مواد غذایی و بستنی فعالیت میکند. تعهد این شرکت به پایداری و نوآوری به آن کمک کرده است تا جایگاه خود را به عنوان رهبر بازار حفظ کند. سبد محصولات یونیلیور شامل برندهای شناختهشدهای مانند هلمنز، کنور و بن اند جریز است که در سراسر جهان محبوب هستند.
۴. شرکت بینالمللی موندلز؛ ارزش بازار: ۹۳.۶۶ میلیارد دلار
شرکت بینالمللی موندلز به خاطر برندهای تنقلات نمادین خود، از جمله اورئو، ریتز و کادبری، شناخته شده است. این شرکت در بیش از ۸۰ کشور حضور پررنگی دارد و همچنان به گسترش محصولات خود برای برآوردن خواستههای مصرفکنندگانی که به سلامت خود اهمیت میدهند، ادامه میدهد.
۵. شرکت یونیلیور هندوستان؛ ارزش بازار: ۷۷.۰۶ میلیارد دلار
شرکت هندوستان یونیلیور، به عنوان پیشرو در زمینه کالاهای مصرفی سریع در هند، در دستههای مختلفی از جمله مواد غذایی، نوشیدنیها و مراقبتهای شخصی فعالیت میکند. طیف گسترده محصولات این شرکت و حضور قوی در بازار، آن را به یک بازیگر کلیدی در صنعت جهانی مواد غذایی تبدیل کرده است.
۶. رستوران چیپوتله مکزیکی گریل؛ ارزش بازار: ۷۱.۸۵ میلیارد دلار
چیپوتله (Chipotle) یکی از پیشگامان بخش رستورانهای فست-کژوال (fast-casual) است که به خاطر تمرکزش بر مواد اولیه تازه و پایدار شناخته میشود. این شرکت حضور خود را در سطح بینالمللی گسترش داده و بیش از ۳۵۰۰ رستوران در سراسر ایالات متحده، کانادا و اروپا دارد.
۷. شرکت دوردش؛ ارزش بازار: ۵۳.۱ میلیارد دلار
DoorDash به عنوان یک پلتفرم پیشرو در زمینه تحویل غذا، مصرفکنندگان را با طیف گستردهای از رستورانها و فروشگاههای مواد غذایی مرتبط میکند. رشد سریع و گسترش این شرکت به بازارهای جدید، آن را به یکی از بازیگران اصلی در صنعت تحویل غذا تبدیل کرده است.
۸. شرکت کامپس گروپ ؛ ارزش بازار: ۵۲.۲۸ میلیارد دلار
گروه کامپس یک شرکت چندملیتی بریتانیایی است که در زمینه خدمات غذایی قراردادی تخصص دارد. این شرکت در ۳۳ کشور فعالیت میکند و به بخشهای مختلفی از جمله مراقبتهای بهداشتی، آموزش و ورزش خدمات ارائه میدهد.
۹. شرکت دانون اس ای ؛ ارزش بازار: ۴۲.۹۹ میلیارد دلار
دنون یک شرکت چندملیتی فرانسوی است که به خاطر تمرکزش بر محصولات لبنی و گیاهی شناخته شده است. تعهد این شرکت به سلامت و پایداری به آن کمک کرده است تا حضور جهانی قدرتمندی داشته باشد.
۱۰. شرکت کرافت هاینز؛ ارزش بازار: ۴۱.۸۵ میلیارد دلار
کرافت هاینز با سبد محصولات متنوعی شامل چاشنیها، سسها و تنقلات، یکی از بازیگران اصلی در صنعت غذا و نوشیدنی است. تمرکز این شرکت بر نوآوری و پایداری به آن کمک کرده است تا در بازاری که به سرعت در حال تغییر است، همچنان رقابتی باقی بماند. بزرگترین شرکتهای مواد غذایی سهامی عام در سال ۲۰۲۴ نه تنها از نظر درآمد پیشرو هستند، بلکه در خط مقدم نوآوری و پایداری نیز قرار دارند. با ادامه تکامل صنعت جهانی مواد غذایی، این شرکتها در موقعیت مناسبی برای پاسخگویی به چالشها و فرصتهای آینده قرار دارند. این شرکتها با تمرکز بر خواستههای مصرفکنندگان، سرمایهگذاری در فناوری و تعهد به پایداری، آینده مواد غذایی را شکل میدهند.
اهمیت انحصارات غذایی
درک انحصارات غذایی به دلایل مختلف، به ویژه در زمینه پویایی بازار، کنترل زنجیره تأمین و اعمال قدرت بازار، بسیار مهم است. این انحصارات اغلب شرایط عملیات زنجیره تأمین را دیکته میکنند و تأثیر قابل توجهی بر استراتژیهای قیمتگذاری، دسترسی به محصول و کانالهای توزیع دارند. برای تولیدکنندگان، این به معنای هدایت روابط پیچیده با بازیگران غالب است که میتواند بر سودآوری و دسترسی به بازار تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، مصرفکنندگان ممکن است به دلیل کاهش رقابت با انتخابهای محدود و قیمتهای بالاتر مواجه شوند. پیامدهای انحصارهای غذایی فراتر از ذینفعان فردی است و ملاحظات اقتصادی و سیاسی گستردهتری را در بر میگیرد. برای سیاستگذاران، این انحصارها چالشهایی را از نظر نظارت نظارتی و تضمین رقابت عادلانه ایجاد میکنند. مقررات ضد انحصار اغلب برای جلوگیری از سوءاستفاده از بازار و محافظت از منافع مصرفکننده تدوین میشوند، اما اجرای این مقررات میتواند یک فرآیند پیچیده و بحثبرانگیز باشد.
علاوه بر این، جهانی شدن صنعت غذا، اهمیت انحصارهای غذایی را افزایش داده است ، زیرا توافقنامههای تجارت بینالمللی و زنجیرههای تأمین فرامرزی، لایههایی از پیچیدگی را به پویایی بازار میافزایند. در بستر جهانی شدن، انحصارات غذایی با هدایت تجارت بینالمللی و عملیات فرامرزی، اهمیت فزایندهای یافتهاند. نفوذ آنها میتواند بازارهای جهانی غذا را شکل دهد و بر امنیت غذایی، روابط تجاری و ثبات اقتصادی تأثیر بگذارد. به همین ترتیب، درک نقش و تأثیر انحصارات غذایی برای متخصصان صنعت، سیاستگذاران و مصرفکنندگان حیاتی است.
با تجزیه و تحلیل شیوههای انحصاری، ذینفعان میتوانند روندهای بازار را بهتر پیشبینی کنند، با شرایط متغیر سازگار شوند و استراتژیهایی را توسعه دهند که نوآوری، رقابت و پایداری را در بخش غذا ارتقا دهند. انحصارات غذایی تأثیر عمیقی بر بخشهای مختلف صنعت غذا، از کشاورزی گرفته تا خردهفروشی، داشتهاند. تأثیر آنها بر رقابت، نوآوری و انتخاب مصرفکننده چندوجهی و اغلب بحثبرانگیز است. از یک سو، انحصارات میتوانند با بهرهگیری از صرفهجویی به مقیاس، بهینهسازی زنجیرههای تأمین و سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، رشد و کارایی را افزایش دهند.
از سوی دیگر، آنها میتوانند رقابت را خفه کنند و منجر به افزایش قیمتها و کاهش انتخاب مصرفکننده شوند. در کشاورزی بین المللی، انحصارات غذایی بخشهای قابل توجهی از بازار را کنترل میکنند و شرایطی را تعیین میکنند که بر تولید، قیمتگذاری و توزیع محصولات کشاورزی تأثیر میگذارد. به عنوان مثال، شرکتهای بزرگ بذر میتوانند بر انواع محصولات کشت شده کنترل داشته باشند و بر شیوههای کشاورزی و پویایی بازار تأثیر بگذارند.
این تمرکز قدرت میتواند منجر به کاهش رقابت شود، زیرا تولیدکنندگان کوچکتر برای رقابت با این نهادهای بزرگ و غنی از منابع تلاش میکنند. بخش خردهفروشی نیز تحت تأثیر انحصارات غذایی، به ویژه از نظر دسترسی به محصول و قیمتگذاری، شکل میگیرد. سوپرمارکتهای زنجیرهای بزرگ اغلب با تأمینکنندگان شرایط مطلوبی را مذاکره میکنند و قراردادهای انحصاری را تضمین میکنند که رقابت و انتخاب مصرفکننده را محدود میکند. در نتیجه، مصرفکنندگان ممکن است با قیمتهای بالاتر و دسترسی کمتر به محصولات متنوع مواجه شوند.
چندین مطالعه موردی، تأثیر انحصارات غذایی بر صنعت را نشان میدهند. به عنوان مثال، تسلط شرکتهای بزرگ لبنی منجر به تثبیت زنجیرههای تأمین لبنیات شده و بر قیمتگذاری و کانالهای توزیع تأثیر گذاشته است. به طور مشابه، تولیدکنندگان پیشرو غلات از موقعیت بازار خود برای کنترل زنجیرههای تأمین از مزرعه تا سفره استفاده کردهاند. این مثالها، ماهیت دوگانه انحصارات غذایی را برجسته میکنند ، جایی که رشد و کارایی با چالشهای بالقوه برای رقابت و انتخاب مصرفکننده همزیستی دارند.
سخن آخر اینکه انحصارگران مواد غذایی، شیوههای انحصاری خود را در مراحل مختلف تولید، فرآوری و توزیع مواد غذایی ادغام میکنند و از استراتژیهایی استفاده میکنند که کنترل بازار آنها را تقویت میکند.
ادغام عمودی یک رویکرد رایج است که در آن شرکتها عملیات خود را گسترش میدهند تا مراحل مختلف زنجیره تأمین، از تولید مواد اولیه تا توزیع محصول نهایی را در بر گیرند. این استراتژی، نهادهای انحصاری را قادر میسازد تا عملیات خود را بهینه کنند، هزینهها را کاهش دهند و کارایی را افزایش دهند و موقعیت بازار خود را تقویت کنند. قراردادهای انحصاری یکی دیگر از تاکتیکهایی است که توسط انحصارگران مواد غذایی برای حفظ کنترل بر بازار به کار گرفته میشود.
این نهادها با تضمین توافق با تأمینکنندگان و توزیعکنندگان، میتوانند رقابت را محدود کرده و شرایط مطلوبی را تضمین کنند که تسلط آنها را تقویت میکند. این رویکرد اغلب منجر به کاهش انتخاب مصرفکننده و افزایش قیمتها میشود، زیرا رقبای کوچکتر برای رقابت با منابع و نفوذ شرکتهای انحصاری تلاش میکنند. مشارکتها و اتحادهای استراتژیک، ساختارهای انحصاری را در صنعت مواد غذایی بیشتر تقویت میکنند.
با همکاری با سایر بازیگران غالب، انحصارگران مواد غذایی میتوانند دسترسی به بازار خود را گسترش دهند، محصولات خود را بهبود بخشند و عملیات خود را بهینه کنند. این مشارکتها اغلب شامل سرمایهگذاریهای مشترک، توافقنامههای بازاریابی مشترک و پلتفرمهای فناوری مشترک میشود و شرکتهای انحصاری را قادر میسازد تا از منابع و تخصص خود برای پیشبرد رشد و نوآوری استفاده کنند.
اجرای شیوههای انحصاری در فرآیندهای غذایی، پیامدهای قابل توجهی برای صنعت و ذینفعان آن دارد. اگرچه این استراتژیها میتوانند کارایی را افزایش داده و رشد را تحریک کنند، اما چالشهایی را نیز برای رقابت و انتخاب مصرفکننده ایجاد میکنند. درک چگونگی ادغام شیوههای انحصارگران مواد غذایی در زنجیره تأمین مواد غذایی، برای پیمایش پویاییهای پیچیده صنعت و تدوین استراتژیهای آگاهانه برای موفقیت ضروری است.
نویسنده: دکتر حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی
