وقتی تراکتورها خاموش می شوند
امنیت غذایی در سراشیبی تصمیمات انرژی
کاهش سهمیه سوخت ماشینآلات کشاورزی در حالی مطرح شده که فعالان این بخش آن را تهدیدی مستقیم برای برداشت محصول و امنیت غذایی کشور میدانند
در شرایطی که دولت با هدف کنترل قاچاق و مدیریت ناترازی انرژی به دنبال محدودسازی سهمیه سوخت برخی بخشهاست، کشاورزان خود را در خط مقدم یک تصمیم پرهزینه میبینند. رئیس اتاق اصناف کشاورزی هشدار داده است که کاهش سهمیه سوخت ماشینآلات، بهویژه در فصل برداشت، میتواند کشور را با بحران عملیاتی روبهرو کند.
اخبار سبز کشاورزی به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان؛واقعیت این است که کشاورزی، برخلاف بسیاری از بخشهای مصرفکننده انرژی، یک حوزه حیاتی و زمانمحور است. تراکتور و کمباین را نمیتوان به بهانه اصلاح سیاست انرژی متوقف کرد. برداشت گندم، برنج یا محصولات باغی منتظر بخشنامه نمیماند. اگر سوخت نباشد، محصول روی زمین میماند و خسارت آن نه فقط متوجه کشاورز، بلکه متوجه سفره مردم خواهد بود.
سهم ۴ درصدی؛ قربانی بزرگ یک خطای محاسباتی؟
بر اساس اظهارات مطرحشده، سهم ماشینآلات کشاورزی از سوخت حملونقل کمتر از ۴ درصد است. اگر این عدد دقیق باشد، پرسش جدی مطرح میشود: آیا حذف یا کاهش این سهم اندک، تأثیر معناداری بر ناترازی سوخت خواهد داشت؟
در سیاستگذاری عمومی، اصل «اثرگذاری متناسب» اهمیت دارد. وقتی بخشی سهم ناچیزی در مصرف دارد اما نقشی کلیدی در تولید غذا ایفا میکند، فشار بر آن میتواند مصداق یک خطای استراتژیک باشد. کاهش سوخت کشاورزی شاید در ظاهر اقدامی انضباطی باشد، اما در عمل میتواند زنجیره تولید تا بازار را مختل کند و حتی به افزایش قیمت مواد غذایی بینجامد.
مبارزه با قاچاق یا سوقدادن به قاچاق؟
نکته قابل تأملتر، هشدار درباره پیامد ناخواسته این سیاست است. وقتی کشاورز برای روشن نگه داشتن ماشینآلات خود ناچار باشد، احتمال رویآوردن به بازار غیررسمی افزایش مییابد. این همان پارادوکس سیاستگذاری است: تصمیمی که با هدف کاهش قاچاق اتخاذ میشود، ممکن است خود به تقویت آن منجر شود.
اقتصاد نشان داده هر جا تقاضای ضروری با محدودیت غیرمنعطف روبهرو شود، بازار غیررسمی شکل میگیرد. کشاورز نمیتواند ریسک نابودی محصول را بپذیرد؛ بنابراین برای تأمین سوخت، مسیرهای غیررسمی را انتخاب خواهد کرد. در نتیجه نهتنها قاچاق مهار نمیشود، بلکه نظارت نیز دشوارتر میگردد.
امنیت غذایی؛ حلقهای که نباید تضعیف شود
در شرایطی که کشور با چالشهای اقلیمی، تحریمهای اقتصادی و نوسانات بازار جهانی غذا روبهروست، تقویت تولید داخلی یک ضرورت راهبردی است. امنیت غذایی فقط یک شعار نیست؛ ستون ثبات اجتماعی و اقتصادی است.اگر قرار است اصلاحی در حوزه سوخت انجام شود، باید مبتنی بر دادههای دقیق، تفکیک هوشمند مصرفکنندگان و نظارت فناورانه باشد، نه کاهش کلی سهمیه بخشی که مستقیماً با تولید غذا در ارتباط است. مدیریت ناترازی انرژی اهمیت دارد، اما نه به بهای تضعیف تولید.
سؤال اصلی اینجاست: آیا تصمیمگیران، هزینههای پنهان این سیاست را برآورد کردهاند؟ زیرا در نهایت، هر لیتر سوختی که از تراکتور کم شود، ممکن است به کیلوهایی محصول ازدسترفته تبدیل شود؛ و این هزینهای است که جامعه با آن روبهرو خواهد شد.
