آزمون بزرگ در شورای امنیت؛ چین و روسیه تا کجا کنار ایران میایستند؟
با افزایش تنشها در خلیج فارس و تلاش آمریکا برای قطعنامه جدید نگاهها به موضع چین و روسیه دوخته شده آیا این دو قدرت همچنان از ایران حمایت خواهند کرد؟
در حالی که تنشهای خلیج فارس وارد مرحلهای حساس شده، نگاه بسیاری از تحلیلگران به رفتار چین و روسیه در قبال ایران دوخته شده است. تلاش آمریکا برای تصویب قطعنامهای جدید در شورای امنیت علیه تهران، معادلات ژئوپلیتیکی تازهای ایجاد کرده و این پرسش مهم را مطرح کرده است: چین و روسیه تا کجا پای ایران خواهند ماند؟
این پرونده تنها یک اختلاف منطقهای نیست؛ بلکه به گفته بسیاری از کارشناسان، به آزمونی برای سنجش آرایش جدید قدرت در نظام بینالملل تبدیل شده است؛ جایی که رقابت میان بلوکهای قدرت جهانی بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.
بحران تنگه هرمز و تلاش آمریکا برای قطعنامه جدید
در هفتههای اخیر، آمریکا به همراه بحرین و برخی کشورهای عربی خلیج فارس پیشنویس قطعنامهای درباره وضعیت تنگه هرمز را به شورای امنیت ارائه کرده است.
واشینگتن مدعی است تهدیدهای ایران علیه تردد کشتیها و احتمال محدود شدن عبور و مرور در این تنگه میتواند امنیت اقتصاد جهانی را به خطر بیندازد. در مقابل، تهران این اقدام را تلاشی برای مشروعیتبخشی به فشارها و محاصره دریایی علیه ایران میداند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، این پیشنویس شامل ۲۰ بند است که بخشی از آن میتواند در صورت تصویب، زمینه اقدامات تنبیهی و حتی فشارهای گستردهتر علیه ایران را فراهم کند.
چرا موضع چین و روسیه اهمیت پیدا کرده است؟
در چنین شرایطی، نقش چین و روسیه در قبال ایران به یکی از عوامل تعیینکننده در شورای امنیت تبدیل شده است.
این دو کشور که عضو دائم شورای امنیت و دارای حق وتو هستند، پیشتر نیز در پروندههای مرتبط با ایران مواضع متفاوتی نسبت به آمریکا و متحدانش اتخاذ کردهاند.
تحلیلگران معتقدند مخالفت احتمالی مسکو و پکن با قطعنامه ضدایرانی صرفاً به دلیل حمایت از تهران نیست؛ بلکه به نگرانیهای راهبردی گستردهتری مربوط میشود.
اگر آمریکا بتواند با استفاده از شورای امنیت، اقدامات نظامی یا فشارهای خود را مشروع جلوه دهد، این الگو ممکن است در آینده علیه خود روسیه یا چین نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ از جمله در پروندههایی مانند تایوان یا بحرانهای شرق اروپا.
رقابت بزرگ قدرتها پشت پرونده ایران
بسیاری از کارشناسان معتقدند چین و روسیه بحران ایران را بخشی از رقابت بزرگتر با آمریکا میدانند.
در این نگاه، مسئله تنها تنش تهران و واشینگتن نیست؛ بلکه بخشی از جدال بر سر شکلگیری نظم جدید جهانی است. از این منظر، شکست یا موفقیت آمریکا در این پرونده میتواند پیامدهای مهمی برای موازنه قدرت در جهان داشته باشد.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند مسکو و پکن احتمالاً اجازه نخواهند داد شورای امنیت به ابزاری برای تثبیت روایت آمریکا درباره بحران خلیج فارس تبدیل شود.
ملاحظات اقتصادی چین و روسیه در خلیج فارس
با وجود این، چین و روسیه روابط گسترده اقتصادی و انرژی با کشورهای عربی خلیج فارس دارند؛ موضوعی که میتواند محاسبات آنها را پیچیدهتر کند.
پکن یکی از بزرگترین شرکای تجاری کشورهای عربی منطقه است و روسیه نیز همکاریهای انرژی و امنیتی قابل توجهی با این کشورها دارد.
به همین دلیل برخی تحلیلگران احتمال میدهند این دو کشور تلاش کنند با تعدیل متن قطعنامه یا به تعویق انداختن رأیگیری، از تقابل مستقیم با کشورهای عربی جلوگیری کنند.
ایران چه پاسخی به پیشنویس آمریکا داده است؟
در واکنش به این تحرکات، ایران نیز یک کارزار دیپلماتیک و حقوقی را آغاز کرده است.
مقامات ایرانی تأکید دارند پیشنویس آمریکا و متحدانش با نادیده گرفتن ریشههای بحران، تلاش میکند اقدامات واشینگتن را در قالب یک قطعنامه بینالمللی مشروع جلوه دهد.
به گفته مقامات تهران، وضعیت فعلی تنگه هرمز نتیجه جنگ و فشارهای نظامی است و بازگشت کامل امنیت دریایی تنها در صورت توقف این اقدامات امکانپذیر خواهد بود.
سابقه وتوی روسیه و چین در پرونده هرمز
پیش از این نیز روسیه و چین یک قطعنامه درباره تنگه هرمز را وتو کرده بودند؛ اقدامی که مانع شکلگیری اجماع بینالمللی علیه ایران شد.
این سابقه باعث شده بسیاری از تحلیلگران احتمال دهند در صورت ارائه نسخه جدیدی از قطعنامه نیز، مسکو و پکن موضع مشابهی اتخاذ کنند.
با این حال، نتیجه نهایی به عوامل متعددی از جمله تحولات جنگ اوکراین، روابط قدرتهای بزرگ و فشارهای دیپلماتیک در شورای امنیت بستگی دارد.
آینده بحران؛ آیا چین و روسیه کنار ایران میمانند؟
پرسش اصلی اکنون این است که چین و روسیه تا کجا پای ایران خواهند ماند.
برخی تحلیلگران معتقدند این دو کشور همچنان به حمایت سیاسی از ایران ادامه خواهند داد، زیرا این پرونده را بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی با آمریکا میدانند. در مقابل، گروهی دیگر باور دارند منافع اقتصادی و روابط منطقهای ممکن است باعث شود مسکو و پکن رویکردی محتاطانهتر در پیش بگیرند.
در هر صورت، سرنوشت قطعنامه احتمالی شورای امنیت نهتنها بر آینده روابط ایران و آمریکا، بلکه بر تعادل قدرت در نظام بینالملل نیز تأثیرگذار خواهد بود./ شرق
