ملاقات شی و ترامپ؛ از بحران تنگه هرمز تا بازی بزرگ چین
ملاقات شی و ترامپ در پکن در بحبوحه بحران تنگه هرمز و تنش با ایران برگزار شد؛ دیداری که میتواند معادلات انرژی و ژئوپلیتیک جهان را تغییر دهد.
ملاقات شی و ترامپ در پکن فقط یک دیدار دیپلماتیک نبود؛ این گفتوگو در حالی انجام شد که تنشها در خاورمیانه، نگرانی از بسته شدن تنگه هرمز و رقابت راهبردی چین و آمریکا بر سر تایوان به نقطه حساسی رسیده است. اکنون این پرسش مطرح است که این دیدار چه تأثیری بر بحران ایران، امنیت انرژی جهان و توازن قدرت میان واشنگتن و پکن خواهد داشت.
ملاقات شی و ترامپ در سایه بحران تنگه هرمز
سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به چین در شرایطی انجام شد که تنشها در خاورمیانه به یکی از مهمترین محورهای گفتوگو میان واشنگتن و پکن تبدیل شده است. همزمان با تشدید درگیریها میان آمریکا و اسرائیل با ایران، امنیت تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال نفت جهان به موضوعی حساس در اقتصاد جهانی بدل شده است.
در چنین فضایی، ملاقات شی و ترامپ تنها یک دیدار اقتصادی یا سیاسی ساده تلقی نمیشود؛ بلکه تلاشی برای مدیریت همزمان چند بحران ژئوپلیتیک است. واشنگتن تلاش دارد از نفوذ چین بر تهران برای کاهش تنشها و جلوگیری از اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز استفاده کند. در مقابل، پکن نیز به دنبال حفظ روابط راهبردی خود با ایران و جلوگیری از بیثباتی در بازار انرژی است.
نقش چین در کاهش تنشهای خاورمیانه
دولت چین اعلام کرده است که به صورت «بیوقفه» برای پایان دادن به درگیریها در خاورمیانه تلاش میکند و قصد دارد با حمایت از مذاکرات صلح، نقشی سازنده در ایجاد ثبات منطقهای ایفا کند.
این موضعگیری در حالی مطرح شد که ترامپ پس از ملاقات با شی جینپینگ اعلام کرد که رئیسجمهور چین پیشنهاد داده پکن میتواند برای رسیدن به نوعی توافق با ایران کمک کند. در همین حال، برخی گزارشها حاکی از آن است که ایران نیز از چین خواسته برای پایان دادن به بنبست موجود میان تهران و واشنگتن نقش میانجی را ایفا کند.
در روزهای همزمان با سفر ترامپ به پکن، عبور چندین کشتی از تنگه هرمز با مجوز ایران انجام شد؛ اقدامی که برخی تحلیلگران آن را نشانهای از اهمیت روابط اقتصادی ایران و چین میدانند.
چین؛ بازیگر پنهان در جنگ ایران
برخی تحلیلگران معتقدند ملاقات شی و ترامپ نشان داد که چین به یکی از مهمترین بازیگران پشت صحنه در بحران ایران تبدیل شده است. گزارشها حاکی از آن است که پکن با ادامه خرید نفت ایران و ارائه برخی حمایتهای غیرمستقیم، روابط خود با تهران را حفظ کرده است.
از سوی دیگر، آمریکا نیز تلاش کرده با تحریم شرکتها و توقیف نفتکشها، این مسیر حمایتی را محدود کند. با این حال، مهار کامل روابط اقتصادی و راهبردی چین و ایران برای واشنگتن کار سادهای نیست.
در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران معتقدند ترامپ در دیدار با شی جینپینگ احتمالاً تلاش کرده است چین را برای محدود کردن برخی حمایتها از تهران متقاعد کند؛ موضوعی که میتواند در صورت فروپاشی آتشبس، اهمیت بیشتری پیدا کند.
کارت ایران در رقابت چین و آمریکا
برخی کارشناسان چینی معتقدند بحران ایران حتی میتواند به اهرمی در رقابت راهبردی میان واشنگتن و پکن تبدیل شود. چین از نظر اقتصادی نفوذ قابل توجهی بر ایران دارد و ممکن است از این نفوذ برای دستیابی به اهداف گستردهتر خود استفاده کند.
یکی از این اهداف، کاهش فشار آمریکا بر موضوع تایوان است. در واقع، برخی تحلیلگران میگویند پکن ممکن است در ازای کمک به کاهش تنشها در خاورمیانه، امتیازاتی در حوزههای دیگر از واشنگتن مطالبه کند.
از سوی دیگر، بیثباتی در خاورمیانه برای چین نیز هزینهزا است؛ زیرا این کشور بزرگترین واردکننده نفت جهان محسوب میشود و بخش قابل توجهی از انرژی مورد نیازش از مسیر تنگه هرمز تأمین میشود.
درسهای جنگ ایران برای چین
تحلیلگران معتقدند بحران اخیر برای چین یک آزمون مهم راهبردی بوده است. برخلاف جنگ اوکراین، تنشهای مرتبط با ایران مستقیماً امنیت انرژی و ثبات اقتصادی چین را تحت تأثیر قرار میدهد.
به همین دلیل، پکن تلاش کرده سیاستی محتاطانه در پیش بگیرد:
- حمایت از آتشبس
- پرهیز از مداخله نظامی مستقیم
- حفظ روابط با همه طرفها
چین به ثبات در خاورمیانه نیاز دارد، زیرا اقتصاد این کشور به جریان پایدار انرژی و تجارت جهانی وابسته است. بسته شدن تنگه هرمز میتواند ضربه بزرگی به اقتصاد چین وارد کند.
آینده روابط واشنگتن و پکن پس از این دیدار
در نهایت، ملاقات شی و ترامپ بیش از آنکه به توافقی فوری منجر شود، نشاندهنده پیچیدگی رقابت میان دو قدرت بزرگ جهان است. چین نمیخواهد نقش پلیس منطقه در خاورمیانه را بر عهده بگیرد، اما در عین حال نمیتواند نسبت به بیثباتی در مسیرهای انرژی بیتفاوت بماند.
از سوی دیگر، آمریکا نیز برای مدیریت بحرانهای خاورمیانه و مهار ایران، ناگزیر است نقش چین را در معادلات منطقهای در نظر بگیرد. به همین دلیل، این دیدار میتواند نشانهای از شکلگیری نوعی همکاری محدود میان دو رقیب بزرگ در یکی از حساسترین بحرانهای ژئوپلیتیک جهان باشد.
