بازگشت کابوس به تمدن کهن؛ حفاری غیرمجاز در جیرفت و تقابل خونین با حفاران مسلح
بازگشت کابوس به جیرفت! حفاری غیرمجاز و حضور مسلحین در تپههای باستانی کرمان، جان مأموران را به خطر انداخته است. جزئیات نبرد یگان حفاظت با غارتگران.
تصاویر گودالهای عمیق و بیروح در دل تپههای باستانی جیرفت، بازگشت یکی از تلخترین فصلهای تاریخ باستانشناسی ایران است.
در حالی که میراث جهانی جیرفت در میان لایههای خاک پنهان شده، حالا صدای شلیک گلوله و حضور حفاران مسلح، امنیت این محوطههای تاریخی را به چالش کشیده و جان مأموران یگان حفاظت را به خطر انداخته است. آیا دوباره شاهد تاراج گسترده تمدنی خواهیم بود که جهان را تکان داد؟
تکرار تاریخ تلخ؛ وقتی گودالها هویت جیرفت را میبلعند
حفاریهای غیرمجاز در محوطههای تاریخی جیرفت بار دیگر زنگ خطر را برای یکی از مهمترین کانونهای باستانشناسی ایران به صدا درآورده است.
برای ساکنان جنوب کرمان، مشاهده این گودالهای عمیق، یادآور خاطرات سیاه اوایل دهه ۸۰ میلادی است؛ زمانی که با کشف تمدن جیرفت، هجوم قاچاقچیان آثار تاریخی آغاز شد و بخش عظیمی از گنجینههای این تمدن، پیش از آنکه دانشمندان حتی نامشان را بنویسند، از کشور خارج شد. اکنون، این روند ویرانگر با الگوهایی مشابه و با شدت بیشتر، دوباره خود را نشان داده است.
واکنش مسئولان؛ مسدودسازی گودالها در برابر هجوم شبانه
در پی گزارشهای منتشر شده، «روحبخش بیگزاده»، فرماندار جیرفت، اعلام کرد که با همکاری بخشداری، نیروی انتظامی و یگان حفاظت، عملیات شناسایی و مسدودسازی گودالهای ایجادشده را آغاز کردهاند.
هدف از این اقدام، پر کردن حفرههای ایجادشده توسط حفاران غیرمجاز برای جلوگیری از سوءاستفادههای مجدد است.
با این حال، یک پرسش اساسی باقی میماند: چگونه حفاریهای گسترده و شبانه میتوانند پیش از رسیدن نیروهای امنیتی، بخشهایی از محوطه را بهطور کامل تخریب کنند؟
تقابل نابرابر؛ یگان حفاظت در برابر حفاران مسلح
منابع مطلع از یک واقعیت تکاندهنده پرده برمیدارند: حفاریهای غیرمجاز در جیرفت دیگر یک فعالیت ساده نیست، بلکه یک عملیات سازمانیافته است. حفاران معمولاً به صورت گروهی و برخورداری از سلاح گرم فعالیت میکنند. این موضوع، مأموریت یگان حفاظت میراث فرهنگی را به یک مأموریت خودکشی تبدیل کرده است.
در اوایل فروردین امسال، این خطر به واقعیت تبدیل شد؛ زمانی که یکی از نیروهای یگان حفاظت در جریان گشتزنی، هدف تیراندازی حفاران مسلح قرار گرفت و از ناحیه پا بهشدت مجروح شد. این حادثه نشان داد که مأموران حفاظت در برابر گروههای مسلح، بدون پشتیبانی کامل نیروهای انتظامی و امنیتی، عملاً بیدفاع هستند.
بحران تجهیزات و خلاءهای قانونی؛ چرا حفاظت از جیرفت دشوار است؟
علاوه بر خطر تیراندازی، کمبود امکانات نیز مانعی بزرگ بر سر راه محافظت از محوطههای تاریخی کرمان است.
«میثم شهسواری»، عضو هیاتعلمی باستانشناسی دانشگاه جیرفت، در این باره هشدار میدهد: «حفاظت از محوطههای وسیع و تاریخی جیرفت خارج از توان یگان حفاظت میراث فرهنگی است. این یگان فاقد امکانات اولیه، از جمله نیروی انسانی و تجهیزات لازم برای مقابله با قاچاقچیان و سودجویان است.»
او به کمبود خودروهای عملیاتی و عدم تناسب تعداد مأموران با وسعت مناطق باستانی اشاره میکند. از سوی دیگر، فرماندار جیرفت نیز به یک خلأ قانونی بزرگ اشاره دارد؛ مأمورانی که در جریان وظیفه مجروح میشوند، حتی امکان دریافت تسهیلات مربوط به جانباز را هم ندارند. این موضوع، مطالبه جدی فعالان میراث فرهنگی برای بازنگری در قوانین حمایتی از یگان حفاظت است.
مطالبه از شورای تأمین؛ نیاز به برخورد قاطع و فوری
«کمالالدین ضیاکمالی»، رئیس اداره میراث فرهنگی جیرفت، با تأکید بر اینکه برخی از این تخریبها نتیجه شرایط بحرانی است، خواستار ورود فوری شورای تأمین شد.
او معتقد است: «شورای تأمین باید هرچه سریعتر وارد عمل شود و سازوکاری را برای برخورد جدی با غارتگران طراحی و اجرا کند، چرا که میراث فرهنگی و یگان حفاظت بهتنهایی توان مقابله با این حجم از فعالیتها را ندارند.»
نتیجهگیری: جیرفت، آزمونی برای حفظ هویت ملی
محوطههای باستانی جیرفت تنها تپههای خاکی نیستند؛ آنها صفحات باز پس از تاریخ ایران هستند. هر گودالی که توسط حفاران غیرمجاز حفر میشود، بخشی از هویت و اطلاعات علمی تمدنهای کهن را برای همیشه از دسترس بشر خارج میکند.
برای جلوگیری از تکرار تراژدی دهه ۸۰، نیاز به یک برنامه جامع شامل تقویت یگان حفاظت، تجهیز نیروها و مشارکت فعال مردم محلی و دستگاههای امنیتی است..
