وقتی اعتراضها شعلهور میشود، اولین کلید خاموشی: اینترنت
۶ کشور که اینترنت را برای خاموش کردن ناآرامیها قطع کردند
وقتی خیابانها ناآرام میشود، اولین قربانی اغلب اینترنت است. نگاهی به تجربه ۶ کشور از هند و مصر تا فرانسه و آمریکا که با محدود کردن اینترنت سعی در کنترل اعتراضات داشتند
در بحبوحه ناآرامیهای خیابانی و بحرانهای سیاسی، یکی از اولین واکنشهای بسیاری از دولها، فشردن کلید خاموشی اینترنت است.
اخبار سبز کشاورزی؛ این اقدام که اغلب با هدف "بازگرداندن آرامش" یا "جلوگیری از خشونت" توجیه میشود، همواره مرز بین امنیت و نقض آزادیهای اساسی را مخدوش کرده است. از آسیا تا اروپا و آفریقا، محدود کردن اینترنت به ابزاری رایج برای کنترل اوضاع تبدیل شده است. در این گزارش نگاهی میاندازیم به شش کشوری که با اعمال محدودیت اینترنت سعی در مهار ناآرامیها داشتند.
هند: رکورددار جهانی قطع دسترسی دیجیتال
هند در سالهای اخیر بهعنوان یکی از پیشتازان محدود کردن اینترنت در سطح جهان شناخته میشود. اوج این اقدامات در منطقه جنجالی جامو و کشمیر دیده میشود. پس از لغو خودمختاری این ایالت در سال ۲۰۱۹، مقامات هندی دسترسی به اینترنت موبایل و ثابت را برای ماهها بهطور کامل قطع کردند.
اگرچه دولت این محدودیت اینترنت را برای جلوگیری از تشدید خشونت و شایعهپراکنی ضروری میدانست، نهادهای مدافع حقوق بشر آن را نقض فاحش حق دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان ارزیابی کردند. این رویه در واکنش به سایر اعتراضات در نقاط مختلف هند نیز تکرار شده است.
فرانسه: جرقه بحث در قلب اروپا
پس از ناآرامیهای گسترده سال ۲۰۲۳ در حومه پاریس، دولت فرانسه گام بیسابقهای برداشت و دسترسی به برخی قابلیتهای کلیدی شبکههای اجتماعی را بهطور موقت محدود کرد. این حرکت، بحثهای داغی درباره حدود مداخله دولت در فضای مجازی و امکان قطع سراسری اینترنت در دموکراسیهای غربی دامن زد.
هرچند فرانسه هرگز به قطع کامل اینترنت متوسل نشد، اما همین اقدام محدود نیز نشان داد که حتی کشورهای با سنت دموکراتیک قوی نیز در مواجهه با بحران، وسوسه محدود کردن اینترنت را از ذهن نمیگذرانند.
ترکیه: از کودتا تا ترور؛ الگوی کاهش پهنای باند
ترکیه بهویژه پس از کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶، به استفاده از ابزارهای محدودیت اینترنت مشهور شده است. در آن واقعه، دسترسی به پلتفرمهایی مانند توییتر، فیسبوک و یوتیوب برای چندین روز بهطور کامل قطع شد. دولت دلیل این کار را مقابله با انتشار اطلاعات نادرست و سازماندهی اقدامات خشونتآمیز اعلام کرد.
با این حال، ترکیه اغلب به جای قطع کامل، از روش ظریفتر "کاهش شدید پهنای باند" استفاده میکند که عملاً استفاده از شبکههای اجتماعی را غیرممکن یا بسیار دشوار میسازد. این شکل از محدود کردن اینترنت پس از حملات تروریستی نیز بارها تکرار شده است.
فیلیپین: خاموشی دیجیتال در میندانائو برای مقابله با شورش
در فیلیپین، محدودیت اینترنت عمدتاً با بحران امنیتی در جزیره میندانائو گره خورده است. این منطقه برای سالها صحنه درگیری با گروههای شورشی و افراطی بوده است. بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹، به ویژه در جریان محاصره شهر مراوی، دولت فیلیپین دسترسی به اینترنت موبایل و سیگنالهای مخابراتی را در مناطق درگیر قطع کرد.
هدف رسمی از این خاموشی اینترنتی، مختل کردن هماهنگی میان گروههای مسلح، جلوگیری از انفجارهای کنترل از راه دور و قطع ارتباط آنها عنوان شد.
مصر: نماد تاریخی قطع اینترنت در بهار عربی
هیچ کشوری به اندازه مصر نمادینترین نمونه استفاده از قطع اینترنت در مقیاس کلان نیست. در اوج اعتراضات موسوم به بهار عربی در ژانویه ۲۰۱۱، دولت حسنی مبارک دسترسی به اینترنت و ارتباطات تلفن همراه را در سراسر کشور بهطور کامل قطع کرد.
این اقدام بیسابقه که تا چند روز ادامه یافت، تلاشی آشکار برای از بین بردن ابزار اصلی سازماندهی تظاهرات بود. این استراتژی محدود کردن اینترنت در سالهای بعد و در مواجهه با ناآرامیهای دیگر نیز از سوی حکومت مصر تکرار شده است.
آمریکا: مداخله محلی در کشوری با آزادی شبکه
ایالات متحده به عنوان کشوری با قوانین سختگیرانه در مورد آزادی بیان، کمتر شاهد قطع اینترنت در سطح فدرال بوده است. با این حال، نمونههایی از مداخلات محلی وجود دارد. مشهورترین مورد به سال ۲۰۱۱ و سیستم متروی سانفرانسیسکو (BART) بازمیگردد.
مقامات این شرکت، برای جلوگیری از سازماندهی یک اعتراض برنامهریزی شده، سیگنال موبایل را در چند ایستگاه خاص قطع کردند. این اقدام اگرچه محدود بود، اما جنجال بزرگی درباره حق دولتهای محلی در محدود کردن دسترسی به اینترنت به راه انداخت و مرزهای این اختیار را به چالش کشید.
