سوگ جمعی؛ چرا جامعه ایران به رسمیت شناخته شدن غمش را میطلبد؟
ما همه مبهوتیم! روانشناس اجتماعی از ضرورت سوگ جمعی میگوید
یک روانشناس اجتماعی هشدار میدهد: سرکوب سوگ جمعی، خشم پنهان و آسیب روانی گسترده ایجاد میکند. تحلیل او از وضعیت کنونی جامعه را اینجا بخوانید.
جمله «ما در یک سوگ جمعی به سر میبریم» که اخیراً از زبان یک مقام رسمی شنیده شد، تنها یک بیان سیاسی نیست؛ بلکه تصویری دقیق از وضعیت روانی جامعه ایران پس از وقایع اخیر است. اما این سوگ جمعی به رسمیت شناخته میشود یا سرکوب؟
از سوگ سیاوشان تا امروز؛ ریشههای تاریخی یک آیین فراموششده
اخبار سبز کشاورزی؛ دکتر محمدرضا ایمانی، روانشناس اجتماعی، با اشاره به پیشینه تاریخی سوگ جمعی در فرهنگ ایران، به آیین «سوگ سیاوشان» در اساطیر ایرانی اشاره میکند.
او توضیح میدهد: «این رفتارها در افسانهها شکل گرفت و تداوم یافت، زیرا ملت ایران برای کسانی که برایشان ارزشمند بودند، همواره آیین سوگواری داشتهاند.» این سنت، نشاندهنده یک مکانیسم روانی-اجتماعی دیرینه برای عبور از فقدان است.
سوگواری؛ مسیر ضروری التیام یا سرچشمهای برای خشم؟
به گفته این کارشناس، سوگواری مرحلهای ضروری برای تخلیه روانی، پذیرش واقعیت و بازگشت به زندگی است. حذف هر بخش از این فرآیند طبیعی، میتواند به ایجاد مشکلات بزرگتر منجر شود.
ایمانی هشدار میدهد: «در چنین شرایطی، تهدید یا اتهامزنی به افراد، علاوه بر آزاردهنده بودن، نقش تخریبی نیز دارد.»
جامعه در شوک؛ هورمون استرس افزایش یافته، تابآوری کاهش یافته
ایمانی وضعیت کنونی را اینگونه تحلیل میکند: «ساختار روانی جامعه به هم میریزد... هورمون کورتیزول به شدت افزایش مییابد و سطح تابآوری متفاوت میشود.» وی تأکید میکند که واکنشها یکسان نیست: برخی خشمگین، برخی خاموش و برخی سوگوار میشوند و به رسمیت شناختن این طیف گسترده احساسات، اولین قدم است.
همدردی و همدلی؛ دو بال حمایت از آسیبدیدگان
این روانشناس بین «همدردی» (مانند حضور و گریه) و «همدلی» (درکی عمیقتر و همراهی در مسیر بهبود) تفاوت قائل میشود. او تأکید میکند که برای خانوادههای داغدار و افرادی که ترومای سختی را تجربه کردهاند، نیاز به هر دو وجود دارد. این مسیر بهبود، گامبهگام و متناسب با ظرفیت هر فرد است.
پرسشهای بیپاسخ و ذهن حساس؛ چراییهایی که عجز میآفریند
به گفته ایمانی، ذهن افراد در چنین موقعیتی روی نقاط منفی و پرسشهای بیپاسخ میایستد: «چرا باید عزیزم را از دست بدهم؟». این پرسشهای بدون جواب، احساس عجز و ناتوانی را تشدید کرده و میتواند به خشم و نفرت بیانجامد.
کلمات نادرست؛ بیماری عفونی وسیعی که میماند
این متخصص هشدار جدی در مورد گفتار رسمی میدهد: «اگر کلمات، مطالب و موضوعاتی که... مطرح میشود، درک درستی از شرایط نداشته باشد، یک بیماری عفونی وسیع ایجاد میشود که برای مدت بسیار زیادی باقی خواهد ماند.» این نشاندهنده حساسیت فوقالعاده مدیریت گفتار در فضای عمومی است.
زخم ثانویه بر پیکر خسته کادر درمان
ایمانی به وضعیت خاص کادر درمان اشاره میکند که پیش از این نیز زیر فشار شدید بودند و اکنون با یک «ضایعه روانی ثانویه» روبرو شدهاند. او میگوید: «این افراد بهشدت نیازمند حمایت، توجه و رسیدگی درمانی هستند.»
این روانشناس اجتماعی، نحوه مواجهه با حادثه پلاسکو را نمونهای شایسته میداند که در آن تمام جامعه و حاکمیت کنار هم قرار گرفتند، سوگواری کردند و به فکر جبران خسارت بودند. نتیجه آن، ایجاد وفاق و همبستگی بود. به باور او، مردم حق دارند برای دردی که کشیدهاند، سوگواری شایسته داشته باشند./فرارو
