انتظار جنگ چگونه بدن ما را فرسوده میکند؟ زندگی در آمادهباش اضطراب
انتظار مداوم جنگ چگونه بدن و روان را فرسوده میکند؟ گزارشی تحلیلی از اضطراب پنهان، استرس مزمن و راههای علمی محافظت از سلامت.
حتی وقتی صدای انفجاری شنیده نمیشود، بدن بسیاری از ما در وضعیت جنگی بهسر میبرد. تکرار واژههایی مانند «تشدید تنش» و «جنگ قریبالوقوع» کافی است تا دستگاه عصبی، بیوقفه آماده خطر بماند؛ آمادهباشی خاموش که سلامت روان و جسم را نشانه میگیرد.
انتظار مداوم جنگ؛ اضطرابی که پایان ندارد
اخبار سبز کشاورزی؛ سلامت روان در مناطق درگیر، فقط با خاطره زخمهای گذشته تعریف نمیشود؛ بلکه با بار سنگین انتظار جنگ گره خورده است. انتظاری فرساینده برای رخدادی خطرناک که شاید اتفاق بیفتد و شاید هرگز نیاید، اما اثرش هر روز در بدنها رسوب میکند.
در هفتههای اخیر و همزمان با تشدید لحن تهدیدآمیز میان ایالات متحده و ایران، احتمال درگیری نظامی بار دیگر در صدر اخبار قرار گرفته است. نتیجه این وضعیت، تعلیق دائمی میلیونها انسان است؛ مردمی که نمیدانند فردا زندگی روزمرهشان چگونه تغییر خواهد کرد.
حافظه جمعی جنگ و اضطرابِ منتقلشونده
در جهان عرب، تجربه جنگ یکسان نیست. برخی کشورها بارها بمباران و درگیری مستقیم را تجربه کردهاند و برخی دیگر، اگرچه جنگ را از نزدیک ندیدهاند، اما از پیامدهای سیاسی، اقتصادی و روانی تنشهای منطقهای در امان نماندهاند.
در کشورهایی با نزاعهای تکرارشونده، جنگ به بخشی از زندگی روزمره و حافظه جمعی بدل شده و آثار آن از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. حتی در شهرهایی که روزهایی بدون انفجار را تجربه میکنند، پوشش رسانهای مداوم درباره احتمال جنگ، زخمهای کهنه را دوباره فعال میکند.
وقتی خبر جنگ، بدن را وارد حالت هشدار میکند
در قاهره یا ریاض شاید صدای انفجار شنیده نشود، اما واژههایی مانند «حمله احتمالی»، «پاسخ نظامی» و «تشدید تنش» بهطور مداوم در اخبار تکرار میشوند. همین زبان، برای نگه داشتن بدن در حالت هشدار کافی است.
ماری المزوق، رواندرمانگر بالینی، میگوید: «وقتی مردم زیر تهدید جنگیِ طولانیمدت زندگی میکنند، دستگاه عصبی میان جنگ واقعی و جنگ احتمالی تفاوتی قائل نمیشود. بدن به خودِ انتظار خطر واکنش نشان میدهد.»
استرس مزمن چیست و چرا خطرناک میشود؟
بهگفته سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)، استرس واکنشی طبیعی به فشار روانی است. در شرایط تهدید، بدن هورمونهایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح میکند؛ واکنشی که در کوتاهمدت مفید است، اما اگر طولانی شود، به یک بحران سلامت تبدیل میشود.
علائم شایع استرس مزمن:
- جسمی: سردرد، سرگیجه، درد قفسه سینه، تپش قلب، مشکلات گوارشی، تنش عضلانی
- روانی: اضطراب مداوم، فرسودگی، اختلال تمرکز، مشکل در تصمیمگیری
- رفتاری: بیخوابی یا پرخوابی، پرخوری یا کمخوری، تحریکپذیری، افزایش مصرف سیگار یا الکل
دستگاه عصبیای که هرگز خاموش نمیشود
المزوق توضیح میدهد: «گفتمان سیاسیِ مکرر درباره جنگ، مغز را در وضعیت جستوجوی دائمی خطر نگه میدارد. آنچه امروز میبینیم، اضطراب معمولی نیست؛ بلکه دستگاه عصبیای است که هیچوقت بهطور کامل خاموش نمیشود.»
بهگفته او، تنش عضلانی مداوم، اختلالات گوارشی، بیخوابی، سردرد و خستگی مزمن در کشورهایی مانند لبنان، سوریه، فلسطین و عراق بسیار شایع است؛ علائمی واقعی و زیستی، نه خیالی.
هشدار علمی درباره پیامدهای طولانیمدت انتظار جنگ
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) هشدار میدهد فعالسازی مداوم پاسخ استرس میتواند خطر ابتلا به افسردگی و اضطراب، بیماریهای قلبی، فشار خون بالا، سکته، افزایش وزن، اختلال خواب و ضعف حافظه را افزایش دهد.
استرس مزمن همچنین سیستم ایمنی را تضعیف کرده و روند بهبود بیماریها را کند میکند؛ مسیری خاموش اما خطرناک برای سلامت عمومی.
چگونه در سنگر اضطراب، از بدن محافظت کنیم؟
کارشناسان تأکید میکنند کاهش استرس بهمعنای نادیده گرفتن واقعیت نیست، بلکه ارسال «پیام امنیت» به دستگاه عصبی است.
راهکارهای عملی:
- تنفس آهسته با بازدم طولانیتر برای چند دقیقه
- کاهش پیگیری اخبار تهدیدآمیز به یک یا دو نوبت در روز
- ایجاد برنامه روزانه قابل پیشبینی (خواب، غذا، پیادهروی)
- فعالیت بدنی منظم و خواب ۷ تا ۸ ساعته
- تمرینهای ساده تنظیم بدن مانند ضربههای آرام متناوب به شانهها
- آهسته غذا خوردن و جویدن آگاهانه برای بازگشت به لحظه اکنون
انتظار جنگ؛ زخمی که دیده نمیشود
ماری المزوق در جمعبندی میگوید: «سلامت روان در مناطق درگیر فقط به زخمهای گذشته مربوط نیست؛ بلکه به بار انتظار هم گره خورده است؛ انتظار رخدادی خطرناک که شاید هرگز نیاید، اما بدن را فرسوده میکند.»
