شببیداری پساجنگ؛ وقتی ذهن هنوز در وضعیت جنگی است
جنگ بعد از آتشبس هم تمام نشد؛ موج بیخوابی پساجنگ در ایران
بیخوابی پساجنگ به یکی از مهمترین پیامدهای روانی جنگ اخیر تبدیل شده است؛ کارشناسان از افزایش اضطراب، کابوس و اختلال خواب در جامعه خبر میدهند.
با گذشت بیش از دو ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و در حالی که آتشبس موقت، فضای شهرها را آرامتر کرده، بسیاری از شهروندان هنوز نتوانستهاند از تبعات روانی جنگ فاصله بگیرند. بیخوابی، کابوسهای شبانه، اضطراب مداوم و اختلال خواب حالا به یکی از شایعترین پیامدهای روانی روزهای پساجنگ تبدیل شده است؛ وضعیتی که روانشناسان آن را بازتولید جنگ در ذهن انسان توصیف میکنند.
خمیازههای مداوم، بیدار ماندن تا نیمهشب، خوابهای آشفته و احساس خستگی حتی پس از ساعتها خواب، این روزها تجربه مشترک بسیاری از افرادی است که هفتههای جنگ و ناامنی را پشت سر گذاشتهاند. کارشناسان هشدار میدهند ادامه این وضعیت میتواند سلامت روان جامعه را با بحران جدی روبهرو کند.
بیخوابی پساجنگ؛ زخمی که دیده نمیشود
اثر جنگ فقط در ویرانی ساختمانها یا آمار کشتهها خلاصه نمیشود. بسیاری از آسیبها، خاموش و تدریجی در ذهن افراد شکل میگیرند. حالا بعد از پایان درگیریهای مستقیم، نشانههای اختلالات روانی در میان شهروندان بیشتر دیده میشود؛ از اضطراب و تحریکپذیری گرفته تا بیخوابی مزمن و کابوسهای شبانه.
علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره، میگوید بیخوابی یکی از رایجترین نشانههای آسیب روانی ناشی از جنگ است. به گفته او، کاهش تمرکز، بیقراری و اختلال در روابط اجتماعی نیز در بسیاری از افراد مشاهده میشود و مراجعه زودهنگام به روانشناس میتواند از مزمن شدن این مشکلات جلوگیری کند.
او تأکید میکند فضای مبهم پس از جنگ، گاهی حتی استرسزاتر از روزهای درگیری است؛ زیرا ذهن همچنان در وضعیت هشدار باقی میماند.
سالمندان؛ قربانیان خاموش اختلال خواب
بررسیهای انجامشده درباره وضعیت سالمندان نیز از افزایش قابلتوجه مشکلات روانی و اختلال خواب خبر میدهد. طبق نتایج پیمایش ملی «سنجش تأثیر جنگ بر سلامت سالمندان»، ۳۷ درصد سالمندان کاهش کیفیت خواب را تجربه کردهاند و بیش از نیمی از آنها دچار اضطراب مستقیم ناشی از جنگ شدهاند.
مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، میگوید احساس امنیت در میان بخشی از سالمندان کاهش یافته و بسیاری از آنها همچنان تحت تأثیر اخبار و تصاویر جنگ قرار دارند.
کارشناسان توصیه میکنند سالمندان کمتر در معرض اخبار جنگی قرار بگیرند؛ زیرا تداوم اضطراب میتواند مشکلات جسمی و روانی آنها را تشدید کند.
چرا جنگ باعث بیخوابی میشود؟
روانشناسان معتقدند ذهن انسان در شرایط بحران، وارد وضعیت آمادهباش میشود. آرزو حاجیعزیزی، روانشناس بالینی، توضیح میدهد که بیخوابی در چنین شرایطی نوعی واکنش دفاعی ذهن است؛ واکنشی که بهصورت موقت تلاش میکند فرد را در برابر خطر هوشیار نگه دارد.
به گفته او، افکار سرکوبشده و ترسهای حلنشده معمولاً هنگام خواب خود را به شکل کابوس، بیدار شدنهای مکرر یا خوابهای آشفته نشان میدهند. این وضعیت در شرایطی که جامعه نه در صلح کامل و نه در جنگ کامل قرار دارد، شدیدتر هم میشود.
او تأکید میکند افراد نباید بهخاطر اختلال خواب، خود را سرزنش کنند؛ زیرا واکنش روان به بحران تا حد زیادی طبیعی است.
اخبار جنگ و گوشی موبایل؛ دشمن خواب آرام
متخصصان خواب معتقدند یکی از مهمترین عوامل تشدید بیخوابی پساجنگ، پیگیری مداوم اخبار و استفاده طولانیمدت از تلفن همراه است.
مهسا شجاعی، متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ طب خواب، میگوید نور آبی گوشی و آشفتگی ذهنی ناشی از اخبار، ترشح ملاتونین را مختل میکند و اجازه نمیدهد مغز وارد چرخه طبیعی خواب شود.
او توصیه میکند افراد حداقل یک ساعت پیش از خواب، تلفن همراه را کنار بگذارند و بهجای آن سراغ فعالیتهای آرامشبخش مانند مطالعه کتاب، شنیدن پادکست آرام یا گفتوگو با اعضای خانواده بروند.
راهکارهایی برای کاهش بیخوابی پساجنگ
کارشناسان برای کاهش اختلال خواب و اضطراب پساجنگ چند توصیه مهم ارائه میکنند:
- داشتن ساعت خواب و بیداری منظم
- دوری از اخبار تنشزا پیش از خواب
- استفاده نکردن از تخت برای کار یا تماشای فیلم
- کاهش استفاده از گوشی موبایل در شب
- انجام فعالیتهای آرامشبخش مانند دوش آب گرم یا مطالعه
- مراجعه به روانشناس در صورت تداوم بیخوابی و کابوس
متخصصان هشدار میدهند اگر بیخوابی طولانی شود یا فرد از خوابیدن بترسد، موضوع باید جدی گرفته شود؛ زیرا ممکن است نشانه آغاز اختلالات عمیقتر روانی باشد./ پیام ما
