گردشگری ایران زیر سایه جنگ یا مدیریت؟ روایت فعالان از بحران عمیق
فعالان صنعت گردشگری میگویند بحران گردشگری ایران فقط نتیجه جنگ نیست؛ بلکه سالها مدیریت نادرست، رانت و سیاستگذاری اشتباه این صنعت را به بحران رساند
در حالی که مقامهای دولتی از صدها میلیارد تومان خسارت جنگ به تأسیسات گردشگری سخن میگویند، فعالان این صنعت معتقدند مشکل اصلی گردشگری ایران نه جنگ، بلکه سالها سیاستگذاری نادرست، رانت و مدیریت غیرتخصصی است؛ بحرانی که به گفته آنها بسیار عمیقتر از خسارتهای جنگی است.
گردشگری ایران؛ قربانی جنگ یا سیاستگذاریهای اشتباه؟
در نشست «گردشگری در سایه جنگ» که با حضور فعالان و پیشکسوتان این حوزه در دبیرخانه ایکوم ایران برگزار شد، تصویری متفاوت از وضعیت گردشگری ایران ترسیم شد.
هرچند معاون گردشگری کشور از بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت مستقیم به تأسیسات گردشگری و ۲۸.۵ همت عدمالنفع سخن گفته است، اما فعالان این صنعت معتقدند بحران گردشگری ایران ریشهای قدیمیتر دارد.
به باور بسیاری از حاضران، گردشگری ایران تنها قربانی جنگ نیست؛ بلکه سالهاست با مشکلات ساختاری مانند نبود مدیریت تخصصی، ضعف سیاستگذاری و بیتوجهی به نقش اقتصادی گردشگری دستوپنجه نرم میکند.
صنعت گردشگری؛ صنعتی پرریسک و انسانمحور
محمدحسین یزدانی، رئیس انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان تهران، در این نشست با اشاره به ماهیت خاص صنعت گردشگری توضیح داد که این صنعت برخلاف بسیاری از حوزهها قابلیت ذخیرهسازی ندارد.
به گفته او، محصول گردشگری «تجربه» است و تجربه وابسته به زمان است؛ بنابراین اگر سفر انجام نشود، فرصت از دست میرود و قابل جبران نیست.
او تأکید کرد:
- گردشگری صنعتی کاملاً انسانمحور است و بخش عمده فعالیت آن توسط نیروی انسانی انجام میشود.
- هر بحران امنیتی یا اجتماعی میتواند بلافاصله بر سفر و اشتغال در این صنعت اثر بگذارد.
یزدانی همچنین به کاهش شدید فرصتهای کاری راهنمایان گردشگری اشاره کرد و گفت در شرایط عادی یک راهنمای گردشگری سالانه حدود ۷۵ روز کار دارد، اما این عدد در سالهای اخیر و بهویژه پس از جنگها به کمتر از ۳۰ روز در سال رسیده است.
انتقاد از آمارهای رسمی گردشگری
یکی از محورهای مهم این نشست، انتقاد از شیوه اعلام آمار گردشگری ایران بود.
به گفته فعالان این حوزه، بسیاری از آمارهای رسمی بر اساس تردد خودروها در جادهها محاسبه میشود و همین موضوع باعث میشود تصویر دقیقی از وضعیت واقعی گردشگری ارائه نشود.
یزدانی در این باره گفت اعلام آمارهایی مانند «میلیونها مسافر نوروزی» بدون تفکیک میان سفر واقعی گردشگری و صرفاً جابهجاییهای جادهای، نمیتواند شاخص دقیقی برای سنجش وضعیت این صنعت باشد.
مطالبه کمک بلاعوض به فعالان گردشگری
فعالان بخش خصوصی معتقدند وامهای دولتی راهحل بحران گردشگری نیست.
به گفته یزدانی، در شرایطی که آینده بازار گردشگری ایران نامشخص است، پرداخت وام تنها باعث افزایش بدهی فعالان این حوزه میشود.
او پیشنهاد داد دولت بخشی از منابع مالی را بهصورت کمک بلاعوض در اختیار شاغلان گردشگری قرار دهد تا این صنعت بتواند از بحران عبور کند.
«گردشگری اسیر زیادهخواهان است»
حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی، در بخش دیگری از نشست با انتقاد شدید از ساختار مدیریتی گردشگری ایران گفت:
«هیچکس در کشور گردشگری را باور ندارد و تا زمانی که این باور شکل نگیرد، این صنعت به جایگاه واقعی خود نمیرسد.»
او با اشاره به مشکلات ساختاری این حوزه تأکید کرد گردشگری ایران سالهاست اسیر رانت، فساد و تصمیمهای غیرکارشناسی شده است.
رفیعی حتی شرایط موجود را به نوعی «دو جنگ همزمان» تشبیه کرد و گفت:
- یک جنگ با دشمن خارجی
- و جنگی دیگر با سیاستها و تصمیمات داخلی
به گفته او، مشکلات مالیاتی، بیمهای و نابرابری در اعطای تسهیلات نمونههایی از چالشهایی است که فعالان گردشگری با آن مواجهاند.
گردشگری در اقتصاد ایران جایگاه واقعی ندارد
محمد جهانشاهی، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی، در این نشست با اشاره به تجربه کشورهای موفق در حوزه گردشگری گفت اگر این صنعت به اقتصاد و معیشت مردم متصل شود، دولتها ناچارند در بحرانها از آن حمایت کنند.
او ترکیه را نمونهای از موفقیت در سیاستگذاری گردشگری دانست؛ کشوری که توانسته با برنامهریزی بلندمدت به دهها میلیون گردشگر در سال دست پیدا کند.
به گفته جهانشاهی، مشکل اصلی در ایران این است که گردشگری هنوز در شاخصهای کلان اقتصادی جایگاه مشخصی ندارد و همین موضوع باعث میشود در زمان بحران حمایت مؤثری از آن صورت نگیرد.
گردشگری؛ صنعتی که از دل جنگ متولد شد
سید احمد محیط طباطبایی، رئیس افتخاری ایکوم ایران، در سخنان خود به ریشههای تاریخی گردشگری اشاره کرد.
به گفته او، صنعت گردشگری مدرن پس از جنگهای جهانی برای افزایش شناخت ملتها از یکدیگر و تقویت صلح شکل گرفت.
او معتقد است در ایران نگاه به گردشگری از ابتدا اشتباه بوده است؛ زیرا به جای توجه به نقش فرهنگی و اجتماعی آن، بیشتر بر درآمد و منافع اقتصادی تمرکز شده است.
به گفته محیط طباطبایی: «گندم گردشگری صلح و شناخت است و کاه آن درآمد و اشتغال.»
آیا گردشگری ایران از بحران عبور میکند؟
فعالان حاضر در این نشست تأکید کردند که آینده گردشگری ایران به همکاری دولت، بخش خصوصی و جامعه وابسته است.
آنها معتقدند اگر سیاستگذاری درست و حمایت واقعی از این صنعت شکل بگیرد، گردشگری میتواند یکی از مهمترین موتورهای اقتصاد کشور باشد.
با این حال، تا زمانی که مشکلات ساختاری و مدیریتی حل نشود، بسیاری از کارشناسان معتقدند گردشگری ایران همچنان در سایه بحران باقی خواهد ماند./ پیام ما
