هتل‌های سبز در بن‌بست وام؛ چرا رویای گردشگری پایدار شکست خورد؟
پروژه ملی برق سبز گردشگری با مانع بزرگ تأمین مالی روبه‌رو شد؛ چرا پنل خورشیدی به‌تنهایی یک هتل را سبز و پایدار نمی‌کند؟ تحلیل و ناگفته‌ها
ایده هتل‌های سازگار با محیط‌زیست در ایران که قرار بود پاسخی به ناترازی فزاینده انرژی و بحران آب باشد، در همان گام‌های نخست به سد بی‌پولی و بی‌میلی شبکه بانکی برخورد کرده است.
با وجود استقبال اولیه بیش از ۵۰۰ هتل و ۳ هزار اقامتگاه بوم‌گردی از طرح «برق سبز گردشگری»، قفل شدن منابع مالی و بلاتکلیفی تسهیلات، فعالان این صنعت را در آستانه انصراف قرار داده است؛ آن‌هم در شرایطی که کارشناسان هشدار می‌دهند سبز شدن هتل‌ها تنها با نصب چند پنل خورشیدی روی پشت‌بام محقق نمی‌شود.
شکست رایزنی‌ها با بانک‌ها؛ پروژه ۵۰ مگاواتی گردشگری روی هواست؟
طرح ملی «برق سبز گردشگری» با هدف‌گذاری احداث ۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی کوچک‌مقیاس در تأسیسات اقامتی کشور کلید خورد. بر اساس برآوردهای اولیه، از میان ۱۴۰۰ هتل فعال، دست‌کم ۵۰۰ مجموعه و از بین ۴ هزار اقامتگاه بوم‌گردی، حدود ۳ هزار واحد ظرفیت فنی لازم را برای ورود به این چرخه داشتند. افزون بر این، موقعیت مکانی و زمین‌های مناسب در ۱۵۰۰ واحد پذیرایی بین‌راهی، بستر کم‌نظیری برای تولید انرژی پاک فراهم کرده بود.
با این حال، محمد جهانشاهی، دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی، از توقف روند کار به دلیل موانع شدید بانکی خبر می‌دهد: «رایزنی‌ها با بانک‌ها برای تخصیص خطوط اعتباری بی‌نتیجه ماند. اگرچه پس از آن از طریق همکاری با پلتفرم‌های خرده‌فروشی برق خورشیدی، کارگاه‌های تخصصی برگزار شد و پرونده‌های فنی متقاضیان تکمیل گردید، اما در ایستگاه تأمین مالی، فرایند عملاً متوقف شد. این کندی فرساینده در قیاس با استانداردهای جهانی، انگیزه متقاضیان را به‌شدت کاهش داده است.»
در فاز نخست قرار بود با تجهیز ۵۰۰ مرکز اقامتی، حدود ۸ تا ۱۰ مگاوات برق پاک وارد مدار شود؛ اما در حال حاضر تنها اقدامات پراکنده و انفرادی توسط برخی مالکان بدون حمایت ساختاریافته دولتی پیش می‌رود.
چرا هتل‌ها در بحران ناترازی برق چاره‌ای جز انرژی پاک ندارند؟
خاموشی‌های مکرر تابستان و افت فشار گاز در زمستان، صنعت هتلداری را با ریسک جدی اعتبار برند و از دست دادن مسافر روبه‌رو کرده است. در این میان، استفاده از دیزل‌ژنراتورها به دلیل ناترازی سوخت گازوئیل و هزینه‌های گزاف استهلاک، دیگر یک راه‌حل پایدار و اقتصادی به شمار نمی‌آید.
امین زنگنه، دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، با اشاره به توجیه واقعی این سرمایه‌گذاری تصریح می‌کند: «شاید با نرخ فعلی ارز و بهای بالای تجهیزات، بازگشت سرمایه پنل‌های خورشیدی در کوتاه‌مدت کند به نظر برسد؛ اما برای یک هتل، تاریکی اتاق‌ها و نارضایتی مهمان آسیبی غیرقابل جبران است. بنابراین انرژی خورشیدی نه یک اقدام لوکس، بلکه تنها راه تضمین بقا و حفظ زنجیره خدمات مسافران است.»
توهم سبز بودن؛ پنل خورشیدی روی سقف کافی نیست
یکی از خطاهای رایج در ارزیابی هتل‌های سبز در ایران، تقلیل دادن مفهوم جامع «پایداری» به نصب تجهیزات فتوولتائیک است. کارشناسان انرژی تأکید می‌کنند اگر مجموعه‌ای بهینه‌سازی مصرف انرژی و مدیریت تجهیزات پرمصرف را در اولویت نگذارد، استفاده از انرژی پاک اثربخش نخواهد بود.
ضعف ساختاری در ممیزی دوره‌ای موتورخانه‌ها و سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی یکی دیگر از چالش‌هاست. در حالی که در بسیاری از کشورها بازرسان رسمی به‌طور مستمر تأسیسات اقامتی را ارزیابی می‌کنند، در ایران به دلیل پیچیدگی تأسیسات و نبود سازوکار نظارتی، اصلاح الگوهای هدررفت انرژی مغفول مانده است.
۳ رکن حیاتی که بدون آن‌ها هیچ هتلی «سبز» نیست:
- چرخه بهینه‌سازی و تفکیک: استقرار خطوط تفکیک پسماند از مبدا و حذف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف.
- بازچرخانی منابع آب: تصفیه پساب خاکستری و استفاده مجدد از آن در فضای سبز و مصارف بهداشتی.
- ممیزی فنی تأسیسات: پایش مداوم چیلرها، بویلرها و عایق‌بندی حرارتی پوسته ساختمان.
نشان هتل سبز؛ تدوین ۶۰ معیار بین‌المللی متناسب با بحران آب ایران
برای سنجش دقیق تأسیسات اقامتی، پروژه «نشان هتل سبز» با الگوبرداری از استانداردهای معتبر بین‌المللی نظیر شورای جهانی گردشگری پایدار (GSTC)، گرین گلوب (Green Globe) و گرین کی (Green Key) تدوین شده است. در این چارچوب، سبز بودن یک هتل در رفتارهای سازمانی، آموزش کارکنان و مسئولیت‌پذیری مسافران نیز رصد می‌شود.
دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی درباره دور دوم این ارزیابی اعلام کرد: «فراخوان دوره جدید با ۶۰ شاخص در هفت محور کلیدی از جمله خرید پایدار، مشارکت مسافر و مدیریت منابع انسانی در اواخر مهرماه منتشر می‌شود. این مدل با توجه به اقلیم خشک کشور بومی‌سازی شده است؛ به این معنا که مدیریت منابع آب و بهره‌وری انرژی اهمیت بالاتری نسبت به شاخص‌های کربن‌زدایی صرف دارد.»
سال گذشته ۱۲ مجموعه اقامتی کشور شامل طیف متنوعی از هتل‌های بومی کپری (نظیر قلعه‌گنج)، هتل‌های سنتی یزد و هتل‌های نوساز و بازسازی‌شده (مانند هتل آراز نوشهر، آریا باستان گنج و پارسیان آزادی) موفق به دریافت این نشان شدند.
هتل‌های سبز پشت درهای بسته بانک‌ها
تحول صنعت گردشگری ایران به سمت استانداردهای سبز و پایدار، اکنون فراتر از یک شعار محیط‌زیستی و به یک الزام تجاری برای بقا تبدیل شده است. با این حال، تا زمانی که خطوط اعتباری مشخص و مشوق‌های مالیاتی موثر برای خرید تجهیزات خورشیدی و سیستم‌های بازچرخانی آب برقرار نشود، پروژه‌هایی مانند برق سبز گردشگری از محدوده چند طرح پایلوت فراتر نخواهند رفت./ پیام ما
