شیلات؛ اثرگذاری فراتر از تولید

شیلات را نمی‌توان فقط در عدد و میزان تولید خلاصه کرد. این بخش، یکی از معدود حوزه‌هایی است که هم‌زمان در امنیت غذایی، پایداری اجتماعی و حضور اقتصادی کشور در پهنه‌های راهبردی نقش‌آفرینی می‌کند؛ آن هم در شرایطی که بیشترین بار اجرا بر دوش فعالان بخش خصوصی بوده و نقش دولت، بیش از هر چیز به تنظیم‌گری و هدایت محدود شده است.

بیشتر بخوانید:وقتی صیاد جلوتر از سیاست حرکت می‌کند؛ سیاست درست، نتیجه قابل لمس

شیلات فقط غذا نیست؛ امنیت است

اخبار سبز کشاورزی؛ امنیت غذایی، نخستین لایه اثرگذاری شیلات است؛ اما لایه مهم‌تر، پیوند این بخش با امنیت ملی و پایداری سرزمینی است. فعالیت مستمر شیلاتی در سواحل و نواحی مرزی، به تثبیت جمعیت، جلوگیری از تخلیه اجتماعی و تقویت حضور اقتصادی در نقاط حساس کشور کمک کرده است.

این حضور پیوسته، بدون آن که عنوان رسمی امنیتی داشته باشد، کارکردی شبیه پدافند غیرعامل پیدا کرده است؛ مدلی که با اقتصاد و اشتغال کار می‌کند، نه با ابزارهای پرهزینه و مقطعی.

اقتصادی که با حداقل حمایت جلو می‌رود

یکی از ویژگی‌های متمایز شیلات، ساختار اقتصادی آن است. زنجیره صید، پرورش، فرآوری و عرضه، عمدتاً توسط فعالان غیردولتی اداره می‌شود. در این مدل، دولت نقش مالک یا مجری ندارد، بلکه مسیر را هموار می‌کند و چارچوب‌ها را نگه می‌دارد.

همین ساختار باعث شده است که شیلات، برخلاف بسیاری از بخش‌های تولیدی، وابسته به تزریق مستمر منابع نباشد و با تصمیم‌سازی‌های میدانی و تجربه‌محور، مسیر خود را پیدا کند. نتیجه چنین مدلی، اقتصادی چابک و کم‌هزینه برای حاکمیت است.

اثر اجتماعی که در آمار خلاصه نمی‌شود

شیلات فقط شغل ایجاد نمی‌کند؛ زندگی می‌سازد. در بسیاری از مناطق ساحلی و کم‌برخوردار، این بخش تنها گزینه پایدار برای معیشت است. حضور خانواده‌ها در زنجیره تولید، مشارکت زنان در فرآوری و تثبیت مشاغل محلی،  یک آثار اجتماعی ایجاد کرده است که کمتر در گزارش‌های رسمی دیده می‌شود.

این کارکرد اجتماعی، به‌ویژه در جلوگیری از مهاجرت و حفظ هویت بومی، نقش تعیین‌کننده‌ای داشته و شیلات را به یک پیشران توسعه انسانی تبدیل کرده است.

وقتی سیاست‌گذاری به‌جای مداخله می‌نشیند

تجربه شیلات نشان داده هر جا سیاست‌گذار به‌جای ورود مستقیم به اجرا، بر تنظیم‌گری و اعتماد به بهره‌برداران تمرکز کرده، نتیجه مثبت‌تر بوده است. انعطاف‌پذیری، سرعت تصمیم‌گیری و شناخت بازار، مزیت‌هایی هستند که تنها در میدان عمل شکل می‌گیرند.

همین نگاه، زمینه‌ساز شکل‌گیری ابتکارها و عبور از محدودیت‌ها ، بدون نیاز به ساختارهای سنگین یا برنامه‌های پرهزینه شده است.

شیلات؛ نمونه عینی توسعه دریامحور

در حالی‌ که مفهوم توسعه دریامحور در بسیاری از برنامه‌ها در حد بیان باقی مانده، داده‌های رسمی بخش شیلات نشان می‌دهد این بخش توانسته است آن را به‌طور عملی محقق کند. استمرار تولید سالانه آبزیان در سطحی بیش از یک میلیون تن، آن‌هم با تکیه بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و بدون اتکای پررنگ به پروژه‌های نمایشی دولتی، بیانگر شکل‌گیری یک الگوی واقعی از فعالیت اقتصادی در پهنه‌های دریایی است.

پیوند نسبی تولید با فرآوری و بازار، چه در مصرف داخلی و چه در صادرات، نشان می‌دهد توسعه دریامحور در شیلات نه حاصل سیاست‌گذاری خطابی، بلکه نتیجه عملکرد مداوم در میدان است.

این تجربه به‌روشنی نشان می‌دهد وقتی شاخص‌های تولید، سرمایه‌گذاری و بازار هم‌راستا حرکت کنند، توسعه از دل عمل شکل می‌گیرد، نه از پشت تریبون‌ها.

بخشی که کم می‌خواهد و زیاد می‌دهد

برخلاف تصور عمومی، شیلات از آن بخش‌هایی نیست که برای بقا به حمایت‌های گسترده نیاز داشته باشد. آنچه این حوزه می‌خواهد، ثبات تصمیم‌گیری، کاهش موانع و اعتماد به فعالان آن است. در مقابل، دستاوردهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی‌اش، فراتر از هزینه‌هایی است که برایش صرف می‌شود.

نتیجه‌گیری

شیلات فقط تولید ماهی نیست؛ شبکه‌ای از امنیت غذایی، اشتغال اجتماعی و حضور راهبردی در جغرافیای کشور است. تجربه این بخش ثابت کرده است که هر جا میدان به اجرا سپرده شده و دولت نقش تسهیل‌گر را ایفا کرده، اثرگذاری چندبرابری ایجاد شده است.

شاید مهم‌ترین درس شیلات همین باشد؛ اثرگذاری الزاماً از مسیر حمایت‌های سنگین نمی‌گذرد.