جهان در آستانه ۲۰۰ میلیون تن آبزیان؛ دهه سرنوشتساز آبزیپروری
جهان تا دهه آینده به مرز ۲۰۰ میلیون تن صید و آبزیپروری میرسد؛ رشدی کندتر، اما تعیینکننده برای امنیت غذایی و اقتصاد جهانی.
در حالی که فشار بر منابع طبیعی و امنیت غذایی جهان رو به افزایش است، تازهترین برآوردها نشان میدهد مجموع صید و آبزیپروری جهانی تا دهه آینده به مرز ۲۰۰ میلیون تن نزدیک میشود؛ رشدی که کندتر از گذشته است، اما نقش تعیینکنندهای در آینده تغذیه بشر خواهد داشت.
چشمانداز جهانی آبزیپروری تا ۲۰۳۲
بر اساس دادههای موجود، در سال ۲۰۲۲ مجموع صید و تولید آبزیان جهان به ۱۸۶ میلیون تن رسید. پیشبینیها نشان میدهد این رقم تا سال ۲۰۳۲ با حدود ۱۰ درصد افزایش، به ۲۰۵ میلیون تن خواهد رسید.
با این حال، نرخ رشد تولید آبزیان در مقایسه با دهههای گذشته روندی نزولی دارد و مجموع رشد در این بازه حدود ۲۲ درصد (۳۳ میلیون تن) برآورد میشود؛ نشانهای روشن از ورود آبزیپروری به دورهای محتاطانهتر و محدودتر.
مصرف جهانی؛ رشد ادامه دارد، اما کندتر
انتظار میرود مصرف جهانی آبزیان تا سال ۲۰۲۷ به ۱۰۰ میلیون تن و تا سال ۲۰۳۲ به ۱۱۱ میلیون تن برسد. با این حال، به دلیل محدودیت منابع دریایی و اقیانوسی، نرخ رشد سالانه مصرف تنها حدود ۱.۶ درصد پیشبینی میشود.
این ارقام نشان میدهد اگرچه تقاضا همچنان صعودی است، اما ظرفیت طبیعت برای پاسخگویی به آن، با محدودیتهای جدی روبهرو شده است.
چرا رشد آبزیپروری کاهش یافته است؟
کارشناسان چند عامل کلیدی را در کاهش شتاب رشد صید و آبزیپروری مؤثر میدانند:
- تشدید مقررات و بخشنامههای زیستمحیطی
- کاهش دسترسی به آب با کیفیت
- محدود شدن مکانهای مناسب برای پرورش آبزیان
- افزایش بیماریها و افت بهرهوری مزارع پرورشی
این مجموعه عوامل، مسیر توسعه آبزیپروری سنتی را با چالشهای ساختاری مواجه کرده است.
چین؛ تلفیق محیطزیست و تولید پایدار
چین، با جمعیتی حدود ۱.۳ میلیارد نفر، از سال ۲۰۱۶ برنامههایی را برای پاسخ همزمان به امنیت غذایی و دغدغههای زیستمحیطی آغاز کرد. محور این سیاستها، بازیافت و استفاده مجدد از آب، افزایش بهرهوری و حذف نیاز به گسترش سطح زیرکشت و مصرف آنتیبیوتیکها بود.
نتیجه این رویکرد، ایجاد ظرفیت رشد جدیدی در آبزیپروری پایدار است؛ بهگونهای که پیشبینی میشود چین تا سال ۲۰۳۲، برخلاف بسیاری از کشورها، به رشد ۵۵ درصدی در تولید و صید آبزیان دست یابد.
نروژ؛ اصلاح مالیات برای نجات سالمون
نروژ، بزرگترین تولیدکننده ماهی سالمون جهان، در سالهای اخیر با افت بهرهوری مواجه شده است. کارشناسان، مالیاتها و عوارض بالا را از دلایل اصلی کاهش انگیزه تولیدکنندگان میدانند.
در همین راستا، دولت نروژ اعلام کرده از سال آینده این مالیاتها حذف میشود تا تولیدکنندگان بتوانند تا سال ۲۰۳۲ به رشد متوسط ۹ درصدی در آبزیپروری دست پیدا کنند.
آفریقا؛ ستاره نوظهور آبزیپروری
بر اساس برنامهریزیها، رشد آبزیپروری در اغلب قارهها ادامه خواهد داشت؛ بهجز اروپا که احتمال کاهش یکدرصدی تولید در آن وجود دارد.
اهداف رشد تا سال ۲۰۳۲ عبارتاند از:
- آفریقا: ۲۱ درصد
- آسیا: ۱۸ درصد
- اقیانوسیه: ۱۷ درصد
- آمریکای لاتین و کارائیب: ۱۴ درصد
رشد سریع آفریقا، حاصل سیاستهای ملی، حمایت دولتها و افزایش تقاضای محلی برای غذاهای دریایی است.
کدام گونهها برندهاند؟
در میان گونههای پرورشی، ماهیهایی که نیاز کمتری به پودر و روغنماهی دارند، رشد پایدارتری خواهند داشت. در این میان، ماهی کپور چشمانداز بهتری نسبت به سایر گونهها دارد.
در مقابل، تولید سالمون در نروژ اندکی کاهش مییابد و گونههای وابسته به نهادههای دریایی، به دلیل گرانی خوراک، با محدودیت رشد مواجه میشوند.
صید آزاد؛ رشد محدود اما هدفمند
صید از دریاها و منابع آزاد تا سال ۲۰۳۲ حدود ۲ درصد افزایش مییابد و به ۹۴ میلیون تن خواهد رسید. این افزایش بیشتر ناشی از مدیریت بهتر ذخایر، رفع برخی محدودیتها و ورود فناوریهای جدید به ناوگان صیادی است.
چین، با وجود کاهش حدود ۴ درصدی در صید داخلی، از طریق ناوگان صیادی در آبهای دور، این افت را جبران خواهد کرد.
پودر و روغنماهی؛ رشد آرام اما مستمر
تا سال ۲۰۳۲، تولید پودرماهی ۹ درصد و روغنماهی ۱۲ درصد افزایش مییابد. با این حال، سهم ماهیان آزاد در این بخش کاهش خواهد یافت.
کشورهای شیلی و پرو همچنان جایگاه نخست تولید و صادرات این محصولات را حفظ میکنند و اروپا و نروژ بزرگترین واردکنندگان باقی میمانند.
مصرف غذاهای دریایی؛ فشار جمعیت و قیمت
غذاهای دریایی تا سال ۲۰۳۲ حدود ۱۹ میلیون تن افزایش مصرف خواهند داشت و نزدیک به ۹۰ درصد از کل تولید آبزیان به مصرف انسانی میرسد. حدود ۶۰ درصد این مصرف از محل آبزیپروری تأمین خواهد شد.
با این حال، افزایش قیمتها، رشد جمعیت و کاهش صید آزاد، میتواند مصرف را بهویژه در کشورهای کمدرآمد تحت فشار قرار دهد؛ درحالیکه آسیا با ۷۸ درصد سهم از رشد مصرف همچنان موتور اصلی تقاضا باقی میماند.
تجارت جهانی آبزیان؛ رشد ارزش، افت شتاب
تجارت جهانی محصولات آبزی همچنان نقش مهمی در امنیت غذایی ایفا میکند. صادرات آسیا تا سال ۲۰۳۲ از نظر ارزش مالی ۴۴ درصد افزایش مییابد و اروپا، آمریکا، چین و ژاپن واردکنندگان اصلی خواهند بود.
با این حال، کاهش رشد تولید نسبت به دهه قبل، میتواند به افزایش قیمتها و افت نسبی تقاضا منجر شود؛ پدیدهای که در کشورهایی با مصرف داخلی بالا، مانند چین، کمتر محسوس خواهد بود.
دهه تصمیمهای سخت
دهه آینده برای آبزیپروری، دهه تعادل میان محیطزیست، امنیت غذایی و اقتصاد است. رسیدن جهان به مرز ۲۰۰ میلیون تن آبزیان ممکن است، اما نه بدون اصلاح سیاستها، فناوریها و الگوهای مصرف.
