پنج بیماری دامی، تهدیدکننده امنیت غذایی

رمز توفیق در صنعت دامداری توجه به پیشگیری، مراقبت و کنترل درازمدت چند بیماری شایع در دامداری است که می‌توانند سالیانه خسارات جبران‌ناپذیری به دامداران و امنیت غذایی در هر جامعه‌ای وارد کنند. بنابراین، نه‌فقط دامداران که مسئولان دولتی نیز در این موضوع وظایفی برعهده دارند.

شیوع بیماری در دام مولد، منحصر به رخدادی در رابطه با سلامت گله دام‌ نیست؛ بلکه پایداری اقتصادی و امنیت غذایی را نیز تهدید می‌کند. به‌عنوان مثال شیوع پنج بیماری در کشوری مانند آمریکا در زمان مهیا نکردن موردهای لازم برای مبارزه با آن، می‌تواند تا 300 میلیارد دلار به بخش صنعت دام خسارت وارد نمایند. بدیهی است که در سایر کشورها نیز می‌تواند خسارت این‌چنینی در پی داشته باشند.

برای آن که زنجیره تولید غذا بتواند پایدار بماند؛ باید مکانیسم‌‎های کارآمدی برای حمایت از این صنعت به عمل آورد و دامداران را حمایت نمود.

پنج بیماری عمده و شناخته شده وجود دارند که می‌توانند روند پرورش دام را دچار خسارت نموده و تجارت و زیرساخت‌های آن را تحت‌تاثیر قرار دهند.

بیماری‌ها عبارتنداز:

لارو مگس گوشت(NWS): مگس خاص این بیماری، در محل‌های زخم پوستی دام‌ها تخم‌گذاری و لاروهای مگس با ورود به داخل گوشت بدن دام از آن تغذیه می‌کنند. تا قبل از سال 2025، در این زمینه گزارشی وجود نداشت؛ اما در حال‌حاضر گزارش‌هایی در مورد مشاهده مگس مزبور ارایه شده است. لارو این مگس می‌تواند از راه زخم موجود روی دام‌ و آلوده‌کردن آن، وارد بدن شود.

بیماری‌های پا و دهان در سم‌داران: این بیماری عفونی ویروسی در بسیاری از اوقات گروه‌های زیادی از سم‌داران را آلوده نموده و تهدیدی واقعی برای بخش دامپروری است. این بیماری یک حوضه جغرافیایی وسیع از آمریکا، کانادا و مکزیک گرفته تا آلمان، مجارستان، تایوان و بخش‌هایی از آسیا را آلوده کرده و می‌تواند تهدیدی برای سلامت دام‌ها و اقتصاد مناطق آلوده باشد.

سیستم‌های مدرن پرورش و تولید دام که مبتنی‌بر جمعیت زیاد به صورت فشرده است؛ می‌تواند کوشش‌های پیشگیرانه و درمان این بیمار را با چالش مواجه نماید. تنها راه مقابله با این بیماری، واکسیناسیون دام‌ها است.

تب‌خوکی آفریقایی: این بیماری در دهه گذشته، در سطح جهانی شیوع داشت و صنعت پرورش خوک را در دنیا با خطراتی مواجه کرد. در سال 2018 این بیماری تقریبا نیمی از تمام جمعیت خوک را در چین نابود و موجب مرگ در حدود 225 میلیون دام و 111 میلیارد دلار خسارت شد.

از آن زمان به بعد گزارش‌های زیادی از آسیا و اروپا در مورد شیوع این بیماری ارائه شدند. تاکنون واکسن در سطح جهانی برای مقابله با این بیمار در دسترس نبود؛ اگر چه در اوایل سال 2025 برای اولین‌بار، استانداردهای واکسن این بیماری مورد بررسی و تایید قرار گرفتند.

سندروم تنفسی(PRRS): در کشورهای پرورش‌دهنده خوک که بخش مهمی از اقلام غذایی مردم جامعه را تشکیل می‌دهد؛ این بیماری می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر امنیت‌غذایی آنان داشته باشد. این بیماری مشابه موارد دیگر می‌تواند به روش پنهان و تا هنگام بارداری حیوان ماده مخفی بماند. بررسی‌ها نشان داد که فقط در آمریکا سالیانه حدود 2/1 میلیارد دلار به دامداران خسارت وارد می‌شود.

آنفولانزای پرندگان: آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان همچنان به‌عنوان یک تهدید جهانی در بسیاری از کشورها به هنگام فصل‌های مختلف(به‌ویژه پاییز و زمستان) در حال گردش است. به‌عنوان مثال در مدت دهه گذشته و در دو نوبت، افزون‌بر 50 میلیون پرنده در سال‌ زراعی 2014 و 2015 از بین رفتند.

از سال 2022 نیز در تمام ایالات آمریکا این بیماری شایع و تا آوریل سال ۲۰۲۵ بیش از 169 میلیون پرنده تلف شدند.

بیماری ویروسی آنفولانزای پرندگان گستره‌ای جهانی داشته و همه‌ساله میلیون‌ها پرنده را از بین می‌برد و ضمن خسارت اقتصادی، به امنیت غذایی در چنین مناطقی نیز آسیب وارد می‌کند.

پیشگیری و مبارزه

همکاری‌های بین‌المللی و محلی، روی تکنیک‌های کنترل آفات و عوامل بیماری‌زا و یافتن نژادهای مقاوم ژنتیکی می‌توانند به تحقیقات در این زمینه‌ها کمک نماید.

سرمایه‌گذاری در زمینه‌های تحقیقات کشاورزی و توانمندسازی درازمدت در عرصه‌های زنجیره تامین غذا، موضوعی حیاتی در امنیت ملی و اقتصادی هر کشوری است و انتظار می‌رود که مسئولان ملی تا پیش از اتلاف زمان و برگشت‌ناپذیر شدن آسیب‌ها برای رفع چالش‌ها، اقدام‌های لازم را به‌عمل آورند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت-شماره ۳۰۵- اسفند ۱۴۰۴