سوم شعبان؛ از مزرعه تا سفره
هلشتاین، تولید پایدار و راهکارهای عبور از نوسانات بازار گوشت و نهاده‌های دامی
نگاهی به تجربه سوم شعبان در کشاورزی نوین و دامپروری پایدار، ظرفیت هلشتاین، تولید علوفه، مدیریت تنش گرمایی و راهکارهای کاهش هزینه تولید گوشت و شیر
در شرایطی که کشاورزی و دامپروری کشور با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب، افزایش هزینه نهاده‌ها، نوسانات قیمت محصولات و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان روبه‌روست، دیگر نمی‌توان با نگاه سنتی به آینده تولید فکر کرد.
امروز، بهره‌وری، دانش، فناوری، اصلاح نژاد و مدیریت زنجیره تولید، مهم‌ترین ابزارهای حفظ و توسعه تولید هستند.
شرکت تعاونی کشاورزی سوم شعبان طی سال‌های فعالیت خود تلاش کرده است با حرکت در مسیر کشاورزی نوین و دامپروری صنعتی، بخشی از این رویکرد را در عمل تجربه کند؛ رویکردی که محور آن، پیوند میان زمین، آب، تولید علوفه، دامپروری، اشتغال و بازار است.
هلشتاین؛ ظرفیت بالای تولید شیر
هلشتاین یکی از مهم‌ترین نژادهای گاو شیری در جهان است و به دلیل ظرفیت بالای تولید شیر، جایگاه ویژه‌ای در دامداری‌های صنعتی دارد.
اما از نگاه ما، مزیت هلشتاین تنها در میزان شیر تولیدی خلاصه نمی‌شود.
هلشتاین زمانی می‌تواند یک انتخاب اقتصادی موفق باشد که در کنار ظرفیت ژنتیکی آن، مدیریت تغذیه، سلامت دام، تولیدمثل، کنترل تنش گرمایی، کیفیت جایگاه و تأمین آب به‌صورت علمی مدیریت شود.
در واقع، دام پرتولید بدون مدیریت پرتولید، الزاماً دام اقتصادی نیست.
از همین رو، در دامپروری صنعتی باید به جای تمرکز صرف بر تعداد دام، شاخص‌هایی مانند تولید شیر به ازای هر رأس، مصرف خوراک، ضریب تبدیل، فاصله زایش، سلامت دام، طول عمر اقتصادی و هزینه تمام‌شده تولید را مورد توجه قرار داد.
سوم شعبان؛ کشاورزی در کنار دامپروری
یکی از ظرفیت‌های مهم شرکت تعاونی کشاورزی سوم شعبان، برخورداری از ساختاری است که امکان پیوند میان کشاورزی و دامپروری را فراهم می‌کند.
وجود اراضی کشاورزی و واحدهای دامپروری این امکان را ایجاد می‌کند که بخشی از نهاده مورد نیاز دام از داخل مجموعه تأمین شود.
این موضوع از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در شرایطی که بازار نهاده‌های دامی با نوسان قیمت مواجه است، تولید علوفه در داخل مجموعه می‌تواند یکی از ابزارهای کاهش ریسک تولید باشد.
در یک زنجیره کامل، محصول مزرعه به خوراک دام تبدیل می‌شود، خوراک به شیر و گوشت تبدیل می‌شود و کود دامی نیز دوباره به چرخه کشاورزی بازمی‌گردد.
این همان مفهومی است که ما آن را «اقتصاد چرخشی در کشاورزی و دامپروری» می‌دانیم.
سوم شعبان در یک نگاه
| شاخص | ظرفیت مجموعه |
|---|---|
| اعضا و سهامداران | بیش از ۱۰۰۰ نفر |
| دامداری صنعتی | حدود ۳۰۰۰ رأس |
| تولید شیر | حدود ۷۵۰۰ لیتر در روز |
| مرغداری تخم‌گذار | حدود ۱۲۰ هزار قطعه |
| اراضی کشاورزی تحت فعالیت | صدها هکتار |
| آبیاری تحت فشار | حدود ۸۰۰ هکتار |
| اشتغال مستقیم | حدود ۴۰۰ نفر |
| اشتغال غیرمستقیم | حدود ۱۵۰۰ نفر |
این اعداد نشان می‌دهد که سوم شعبان صرفاً یک واحد تولیدی نیست؛ بلکه یک مجموعه اقتصادی و اشتغال‌زا در زنجیره کشاورزی و دامپروری است.
بازار گوشت؛ چرا قیمت‌ها افزایش می‌یابد؟
یکی از دغدغه‌های جدی جامعه امروز، افزایش و نوسان قیمت گوشت قرمز است.
از نگاه ما، برای تحلیل این موضوع باید تمام زنجیره تولید را در نظر گرفت.
دامدار برای تولید با هزینه‌های مختلفی مواجه است:
خوراک دام، علوفه، دارو و واکسن، آب، انرژی، دستمزد، حمل‌ونقل، تعمیرات، استهلاک، سرمایه در گردش و هزینه‌های مدیریتی.
افزایش هر یک از این عوامل می‌تواند قیمت تمام‌شده تولید را افزایش دهد.
از سوی دیگر، عواملی مانند نرخ ارز، واردات نهاده‌ها، خشکسالی، کاهش تولید علوفه، هزینه‌های کشتار و فرآوری، شبکه توزیع و واسطه‌گری نیز بر قیمت نهایی گوشت اثر می‌گذارند.
بنابراین برای حل مسئله گرانی گوشت، باید از یک نگاه ساده و تک‌بعدی فاصله گرفت.
گرانی گوشت؛ تهدیدی برای تولید و مصرف
افزایش قیمت گوشت دو پیامد هم‌زمان دارد.
از یک طرف، خانوارها با کاهش قدرت خرید مواجه می‌شوند و ممکن است مصرف گوشت قرمز را کاهش دهند.
از طرف دیگر، تولیدکننده نیز با افزایش هزینه‌ها و ریسک فروش مواجه می‌شود.
این وضعیت می‌تواند یک چرخه نامطلوب ایجاد کند:
افزایش هزینه تولید
↓
افزایش قیمت تمام‌شده
↓
افزایش قیمت مصرف‌کننده
↓
کاهش قدرت خرید
↓
کاهش تقاضا
↓
افزایش ریسک تولید
↓
کاهش سرمایه‌گذاری
اگر این چرخه اصلاح نشود، در بلندمدت هم مصرف‌کننده و هم تولیدکننده متضرر خواهند شد.
راهکار چیست؟
به اعتقاد ما، راهکار اصلی، کاهش قیمت تمام‌شده تولید است؛ نه صرفاً کنترل قیمت در آخرین حلقه زنجیره.
برای این منظور باید:
تولید علوفه توسعه پیدا کند
وابستگی بیش از حد به نهاده‌های وارداتی و بازارهای ناپایدار، ریسک دامداری را افزایش می‌دهد.
بهره‌وری دام افزایش یابد
افزایش تولید شیر و گوشت به ازای هر رأس دام، یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش هزینه متوسط تولید است.
اصلاح نژاد جدی گرفته شود
انتخاب ژنتیک مناسب باید متناسب با هدف تولید، شرایط اقلیمی و امکانات هر واحد انجام شود.
زنجیره تولید تکمیل شود
تولیدکننده نباید فقط در ابتدای زنجیره باقی بماند. توسعه فرآوری، بسته‌بندی، سردخانه و توزیع می‌تواند سهم بیشتری از ارزش افزوده را به تولیدکننده بازگرداند.
واسطه‌گری غیرضروری کاهش یابد
کاهش فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار و توزیع عادلانه‌تر ارزش افزوده کمک کند.
دامپروری در مناطق گرم؛ مدیریت تنش گرمایی
یکی از موضوعاتی که در توسعه دامپروری صنعتی در استان کرمان باید مورد توجه جدی قرار گیرد، شرایط اقلیمی و گرمای هوا است.
هلشتاین به دلیل تولید متابولیکی بالا، در برابر تنش گرمایی حساس است. بنابراین استفاده از سیستم‌های خنک‌کننده، سایه‌بان، تهویه مناسب، دسترسی مستمر به آب باکیفیت و مدیریت جیره غذایی در فصل گرم، مستقیماً بر تولید و سلامت دام اثر می‌گذارد.
این موضوع نشان می‌دهد که انتخاب نژاد باید همیشه همراه با مطالعه اقلیم منطقه و زیرساخت‌های دامداری باشد.
نگاه سوم شعبان به آینده
ما در شرکت تعاونی کشاورزی سوم شعبان معتقدیم که آینده کشاورزی و دامپروری ایران در گرو بهره‌وری بیشتر با مصرف بهینه منابع است.
کشور برای تأمین امنیت غذایی خود نیازمند واحدهای تولیدی اقتصادی، دانش‌بنیان و پایدار است؛ واحدهایی که بتوانند از زمین، آب، نیروی انسانی و سرمایه به بهترین شکل استفاده کنند.
ما اعتقاد داریم که یک دامداری موفق فقط محل نگهداری دام نیست؛ بلکه بخشی از یک زنجیره بزرگ اقتصادی است.
مزرعه، خوراک، دام، شیر، گوشت، فرآوری، بازار و مصرف‌کننده باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
سوم شعبان تلاش می‌کند با تکیه بر تجربه، نیروی انسانی، ظرفیت‌های کشاورزی و دامپروری و حرکت به سمت فناوری‌های نوین، در این مسیر گام بردارد.
هدف ما روشن است:
«تولید بیشتر، هزینه کمتر، بهره‌وری بالاتر و سهم عادلانه‌تر تولیدکننده از ارزش افزوده.»
ما باور داریم که حمایت از تولیدکننده، در نهایت حمایت از مصرف‌کننده و امنیت غذایی کشور است.
از مزرعه تا سفره، هر حلقه این زنجیره اهمیت دارد.
شرکت تعاونی کشاورزی سوم شعبان
در مسیر کشاورزی نوین، دامپروری پایدار و امنیت غذایی کشور
