بحران پنهان کود؛ تنگه هرمز جهان را به مرز کمبود غذا برد
گزارش ویژه درباره دومینو در تنگه کود؛ توقف صادرات اوره، اختلال در پتروشیمیها و تهدید امنیت غذایی ایران و جهان در آستانه فصلهای حساس کشت.
تنها چند ماه تا آغاز فصلهای حساس کشت باقی مانده، اما هشدارها درباره «دومینو در تنگه کود» هر روز جدیتر میشود. توقف صادرات اوره، انسداد مسیرهای تجاری و اختلال در پتروشیمیها، زنجیره تأمین غذا را تهدید میکند؛ تهدیدی که اگر امروز مدیریت نشود، فردا میتواند به بحرانی فراگیر در امنیت غذایی بدل شود.
کود؛ برگ تازه رقابت جهانی
کمتر کسی تصور میکرد بحران کود روزی به یکی از مهمترین موضوعات امنیت جهانی تبدیل شود. اما حالا «دومینو در تنگه کود» نهتنها بازارهای کشاورزی را به آشوب کشانده، بلکه مذاکرات سیاسی، جنگها و معادلات قدرت را نیز تحتتأثیر قرار داده است.
وقتی سهم ۹۰ درصدی اوره در سبد مصرفی کشاورزان، بهویژه برای گندم و نهادههای دامی، با اختلال مواجه میشود، پیامد آن یک زنگ خطر جهانی است: کاهش محصول، جهش قیمت غذا و بحران امنیت غذایی.
جهان در آستانه جهش قیمت مواد غذایی
در حالی که بازار کود ایران به دلیل قرار داشتن در فصل برداشت هنوز آرام است، جهان در شرایط متفاوتی بهسر میبرد. گزارشها از تایم و رویترز هشدار میدهند:
- تنها ۴۰ روز تا افزایش شدید قیمت جهانی غذا باقی مانده
- هزینه نهادهها و سوخت در حال جهش است
- بسیاری از کشاورزان در جهان حتی قدرت آغاز کشت جدید را ندارند
این وضعیت، سایه بحران غذا را بر سر بسیاری از کشورها انداخته است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه یکسوم کود شیمیایی جهان
یکی از مهمترین بخشهای «دومینو در تنگه کود» به مسیرهای حیاتی تجارت جهانی مربوط است. جان مرشایمر، استاد برجسته علوم سیاسی، هشدار میدهد:
- یکسوم کود شیمیایی جهان از تنگه هرمز عبور میکند
- اختلال در این گلوگاه میتواند تورم عظیم و مرگومیر گسترده ایجاد کند
آمارها نیز نگرانکنندهاند:
۴۶ درصد گوگرد جهان، ۳۰ درصد اوره و ۲۱ درصد آمونیاک از همین مسیر عبور میکند.
درگیریهای منطقهای باعث شده صدها هزار تن کود در خلیج فارس زمینگیر شود و مسیرهای تجاری مختل گردد.
کود؛ تیتر مذاکرهها، نگرانی آمریکا
بحران کود آنقدر اهمیت پیدا کرده که حتی در مذاکرات سیاسی نامش شنیده میشود. رئیسجمهور آمریکا نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که قیمت کود را «بهدقت زیر نظر دارد».
این نشان میدهد دومینو در تنگه کود، تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از رقابتهای بزرگتر ژئوپلیتیکی است.
اثرات جهانی کمبود کود؛ از کاهش سطح زیر کشت تا جهش قیمت نان
در آمریکا و اروپا، کمبود کود باعث شده کشاورزان، سطح زیرکشت محصولات پرمصرف را کاهش دهند. تاجران نیز ترجیح میدهند محمولهها را به بازارهای گرانتری مانند برزیل ارسال کنند.
نتیجه این روند:
- کمبود جهانی؛
- کاهش عرضه مواد غذایی؛
- افزایش قیمت نان، روغن و ذرت در ماههای آینده.
بحران در ایران؛ اختلال در ۶۰ مجتمع پتروشیمی
پس از حمله به پتروشیمیهای ماهشهر، عسلویه، تبریز و مرودشت، زنجیره تولید کود در ایران نیز آسیب دیده است. طبق گفته مدیر سابق برنامهریزی پتروشیمی، بیش از ۵۰ مجتمع پتروشیمی دچار توقف یا اختلال شدهاند و تولید اوره کاهش یافته است. این یعنی بخش مهمی از تولید کود داخلی در معرض خطر قرار دارد.
اوره؛ مهمترین ترکیب زنجیره امنیت غذایی کشور
کارشناسان تأکید میکنند اوره نقشی حیاتی در تولید گندم، جو و نهادههای دامی دارد. حتی در سالهایی که جنگ یا بحران جهانی وجود ندارد، کاهش مصرف اوره به افت جدی بهرهوری منجر میشود.
پیشنهاد کارشناسان برای جلوگیری از تشدید «دومینو در تنگه کود»:
- توقف فوری صادرات اوره
- تأمین نیاز داخلی از محل تولید فعلی
- شروع واردات جایگزین از چین، روسیه و مسیرهای امن
- اولویتدهی به گندم و نهادههای دامی
بازه طلایی ۳ تا ۵ ماهه؛ فرصت یا تهدید؟
ایران اکنون تنها:
- ۳ ماه تا کشت ذرت علوفهای
- ۵ ماه تا آغاز کشت گندم
فاصله دارد.
این فاصله، «بازه طلایی» کشور برای شکستن دومینو در تنگه کود است. زیرا گندم، نان مردم را تأمین میکند و نهاده دامی، گوشت و مرغ را. هر اختلالی در تأمین این دو، مستقیم بر سفره مردم اثر میگذارد.
اگر امروز تصمیم گرفته نشود، فردا تأمین غذای مردم با هزینههای چندبرابری و بحرانهای جدی همراه خواهد شد./پیام ما
