جاده یوز در انتظار امنیت پایدار؛ از دستاوردها تا چالشها
پویش حفاظت از یوز در جاده عباسآباد–میامی چه دستاوردی داشت؟ از نجات یوزها تا چالش فنسکشی و کمبود نیرو، گزارش کامل را بخوانید.
پویش حفاظت از یوز در محور عباسآباد–میامی بار دیگر نشان داد که نجات یوزپلنگ آسیایی فقط با حضور چندروزه نیروها ممکن نیست؛ این گونه در خطر، به امنیت پایدار جاده یوز، فنسکشی استاندارد و گذرگاههای ایمن نیاز دارد.
پویش حفاظت از یوز در عباسآباد–میامی چه دستاوردی داشت؟
پویش پنجروزه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در محور حساس عباسآباد–میامی، با مشارکت ادارهکلهای محیطزیست چندین استان و همراهی فعالان مردمی، به پایان رسید؛ اما بحث درباره نتیجه و آینده آن همچنان ادامه دارد. مسئولان محیطزیست میگویند این پویش توانست هم از بروز حادثه جلوگیری کند و هم دادههای مهمی برای حفاظت از جاده یوز بهدست دهد.
سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان سمنان، اعلام کرده است که در طول این پنج روز و حتی پس از آن، هیچ گزارشی از تصادف یا تلفات جادهای یوزپلنگ در این محور ثبت نشده است. به گفته او، این موفقیت حاصل همکاری تیمهای پایش، پلیس راه و رعایت نسبی سرعت مطمئنه از سوی رانندگان بوده، اما برای ماندگاری آن باید اقدامهای ساختاری انجام شود.
گشتهای میدانی و هشدارهای جادهای
به گفته مدیرکل حفاظت محیطزیست سمنان، در جریان این پویش ۴۷ اکیپ گشت و پایش در قالب تیمهای ثابت و سیار در نقاط حادثهخیز مستقر شدند و بیش از ۳۲۰۰ کیلومتر گشتزنی انجام شد. همچنین ۴۵۰ خودروی عبوری از سوی نیروهای محیطزیست و پلیس راه مورد تذکر و آموزش چهرهبهچهره قرار گرفتند.
در این مدت، بروشورهای هشداردهنده در سه پاسگاه پلیس راه توزیع شد، ۱۲ نقطه از محور با بنرهای جدید علامتگذاری شد و دو تابلو نمایشگر سرعت نیز در مسیر نصب شد. این اقدامات، بخشی از تلاش برای کاهش خطر در جاده یوز بود؛ جادهای که هنوز هم بهگفته کارشناسان، امنیتی موقت و شکننده دارد.
یوزها چه زمانی بیشتر در جاده دیده میشوند؟
یکی از مهمترین خروجیهای این پویش، ثبت دادههای میدانی درباره رفتار تردد یوزها بود. بر اساس مشاهدات نیروها، بیشترین حضور یوزها در ساعات گرگومیش و اوایل شب ثبت شده است؛ زمانی که احتمال برخورد با خودروها بالاتر میرود.
این دادهها قرار است در اختیار دانشگاهیان و پژوهشگران حیاتوحش قرار گیرد تا برنامهریزی دقیقتری برای گشتها، زمانبندی کاهش سرعت و مدیریت خطر در جاده یوز انجام شود.
فنسکشی و گذرگاههای استاندارد؛ راهحل اصلی
سعید یوسفپور کمبود نیروی انسانی، نبود دوربین کافی و نیاز به فنسکشی را از چالشهای اصلی حفاظت از این محور دانسته است. او میگوید طول بیش از ۱۲۰ کیلومتری جاده عباسآباد–میامی دستکم به ۱۰ تیم گشت دائمی نیاز دارد، در حالی که فعلاً با یکسوم این ظرفیت اداره میشود.
به گفته او، موضوع فنسکشی حاشیه جاده با دستور مساعد وزیر راه و شهرسازی تأمین مالی شده و در مرحله عقد پیمان است. روشنایی معبر هم تکمیل شده، اما برخی نقاط کور همچنان نیازمند تقویت نورپردازیاند. کارشناسان تأکید دارند که امنیت پایدار جاده یوز فقط با حضور نیروهای انسانی بهدست نمیآید و باید به سمت زیرساختهای ثابت و استاندارد رفت.
همکاری بیناستانی؛ تجربهای کمنظیر در حفاظت از یوز
مجید دریکوند، مدیرکل حفاظت محیطزیست خراسان شمالی، این پویش را نمونهای موفق از همکاری فرابخشی و بیناستانی دانسته است. به گفته او، نزدیک به ۱۳ استان با اعزام نیرو، خودرو، تجهیزات پایش و دوربینهای دید در شب، در کنار ادارهکل حفاظت محیطزیست سمنان قرار گرفتند و یکی از گستردهترین عملیاتهای مشترک حفاظت از یوزپلنگ آسیایی را رقم زدند.
او تأکید کرده است که مشارکت سمنها، رسانهها، مردم محلی و کارشناسان پروژه ملی حفاظت از یوز، نشان داد که حفاظت از جاده یوز بدون مشارکت عمومی و همکاری بیناستانی ممکن نیست.
راهکارهای کمهزینه برای کاهش خطر
دریکوند همچنین بر بازطراحی گذرگاههای حیاتوحش تأکید دارد و میگوید زیرگذر موجود در منطقه برای عبور یوز مناسب نیست، زیرا بیش از حد باریک است و معمولاً مورد استفاده این گونه قرار نمیگیرد. از نگاه او، ساخت زیرگذر و روگذر استاندارد، مهمترین راهحل برای حفاظت بلندمدت است.
او همچنین استفاده از اپلیکیشنهای مسیریاب، ارسال پیامک هشدار هنگام ورود به محدوده زیستگاه و تداوم طرح کاهش سرعت به ۹۰ کیلومتر در ساعت را از راهکارهای کمهزینه و مکمل برای امنیت پایدار جاده یوز میداند.
نجات یوزها در تاریکی شب
مهدی زارع خورمیزی، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل حفاظت محیطزیست سمنان، از نجات مستقیم چند قلاده یوز در جریان این پویش خبر داده است. به گفته او، در نخستین شب پایش، هلیا و تولههایش از محدوده پرخطر دور و به کریدور امن هدایت شدند.
او همچنین گفته دو قلاده یوز دیگر که قصد عبور از جاده اصلی را داشتند، با حضور بهموقع نیروها از خطر دور شدند و یک یوز دیگر نیز در کنار جاده با مداخله سریع تیمها از عبور منصرف شد. این اتفاقها نشان میدهد که جاده یوز هنوز هم در هر شب میتواند صحنه یک بحران احتمالی باشد.
مشارکت مردم؛ از بیتفاوتی تا گزارشدهی
زارع خورمیزی میگوید در طول این پویش، ۱۰ گزارش مردمی از مشاهده حیاتوحش در حاشیه جاده دریافت شده است. به گفته او، رانندگانی که پیشتر بیتفاوت از این محدوده عبور میکردند، حالا با مشاهده سایهای در تاریکی سرعت را کم میکنند و گزارش میدهند.
این تغییر رفتار، از نگاه محیطزیست، یک دستاورد مهم فرهنگی برای حفاظت از جاده یوز محسوب میشود؛ زیرا امنیت این مسیر فقط به تابلو و گشت وابسته نیست، بلکه به حساسیت و همراهی مردم هم نیاز دارد.
هشدار فعالان محیطزیست: نباید منتظر فاجعه بعدی ماند
احمد بحری، محیطبان پیشکسوت و مؤسس نذر طبیعت، تأکید کرده است که حفاظت از این زیستگاه نباید فقط بعد از یک حادثه جدی در مرکز توجه قرار گیرد. او میگوید نباید صبر کرد تا دوباره یک یوزپلنگ بر اثر تصادف تلف شود و بعد، برای چند روز فضای مجازی پر از واکنش شود.
به باور او، راهحل پایدار، ایمنسازی کامل مسیر است؛ یعنی فنسکشی سراسری، ساخت روگذر و زیرگذر عریض و استاندارد و کاهش وابستگی به حضور فرساینده نیروی انسانی در گرما و سرما.
چالش کمبود نیرو و فشار معادن بر زیستگاه
علی نوروزی، معاون اداره حفاظت محیطزیست شاهرود، یکی دیگر از تهدیدهای جدی را فعالیت معادن در حریم زیستگاهها میداند. او معتقد است تردد کامیونها و ماشینآلات سنگین، خطر برخورد با حیاتوحش را چند برابر میکند و فشار مضاعفی بر محیطبانان وارد میشود.
به گفته او، زیستگاه یوز در محدوده تحت مدیریت این اداره حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار وسعت دارد، اما برای حفاظت استاندارد، حدود ۱۵۰ محیطبان لازم است؛ در حالیکه فعلاً در هر شیفت فقط ۲ تا ۳ محیطبان حضور دارند. این شکاف بزرگ، یکی از اصلیترین موانع حفاظت از جاده یوز و حیاتوحش منطقه است.
جمعبندی: امنیت پایدار، تنها راه نجات یوز
پویش اخیر نشان داد که هماهنگی میاناستانی، پایش میدانی و مشارکت مردمی میتواند خطر را در کوتاهمدت کاهش دهد. اما مسئولان و فعالان محیطزیست همنظرند که حفاظت از جاده یوز بدون فنسکشی، گذرگاه استاندارد، کنترل سرعت و تأمین نیروی کافی، پایدار نخواهد بود.
اکنون، چشمها به تصمیمهای اجرایی دوخته شده است؛ تصمیمهایی که میتوانند آینده یکی از مهمترین کریدورهای زیستی کشور را رقم بزنند.
