تنوع زیستی؛ ستون نامرئی بقای انسان، امنیت غذایی و اقتصاد جهان
حفظ تنوع زیستی ضامن امنیت غذایی، منابع آب و ثبات اقتصاد است؛ گزارشی تحلیلی از پیامد خطر انقراض یک میلیون گونه بر بقای انسان.
شبکه درهمتنیده حیات روی کره زمین، شالوده اصلی زیست بشر و تداوم تمدن به شمار میرود. براساس ارزیابیهای جامع پلتفرم بیندولتی علوم و سیاستگذاری تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی (IPBES) وابسته به سازمان ملل متحد، نزدیک به یک میلیون گونه گیاهی و جانوری در آستانه انقراض قرار دارند؛ زنگ خطری جدی که نشان میدهد نابودی تنوع زیستی صرفاً یک بحران محیطزیستی محدود نیست، بلکه تهدیدی ساختاری علیه بقای انسان، پایداری منابع پایه، تولید غذا و ثبات اقتصادی جهان محسوب میشود.
پیوند ناگسستنی تنوع زیستی با امنیت غذایی
تولید غذا بدون بهرهمندی از خدمات طبیعی اکوسیستمها ناممکن است. بخش بزرگی از محصولات کشاورزی جهان برای باروری به گردهافشانهایی چون زنبورها و سایر حشرات وابستهاند؛ خدمتی بومشناختی که ارزش اقتصادی سالانه آن صدها میلیارد دلار برآورد میشود.
از سوی دیگر، غنای ژنتیکی گونههای گیاهی بومی و خویشاوندان وحشی محصولات کشاورزی، سپری حیاتی در برابر آفات، بیماریها و تنشهای اقلیمی نظیر خشکسالی است.
تضعیف تنوع ارگانیسمهای خاک و تکیه بر تککشتی، باروری زمینهای زراعی را تحلیل برده و بنیانهای امنیت غذایی پایدار را متزلزل میکند.
نقش اکوسیستمهای سالم در حفاظت از منابع آب شیرین
پوششهای جنگلی، مراتع و تالابها، کارکرد مخازن و تصفیهخانههای طبیعی آب را دارند. ریشه گیاهان با تثبیت خاک، مانع از فرسایش و رسوبگذاری در سدها شده و سرعت نفوذ بارشها به سفرههای آب زیرزمینی را افزایش میدهد.
علاوه بر این، تالابها با جذب آلایندهها و فیلتر کردن جریانهای سطحی، کیفیت آب شرب و کشاورزی را تضمین میکنند و در مواقع طغیان رودخانهها، سدی طبیعی در برابر سیلابهای مخرب پدید میآورند.
تخریب این زیستگاهها، دسترسی پایدار جوامع انسانی به آب شیرین را با مخاطره مستقیم روبهرو میسازد.
سلامت عمومی، صنعت داروسازی و مهار بیماریهای نوپدید
بخش چشمگیری از داروهای مدرن و ترکیبات زیستفعال مورد استفاده در پزشکی منشأ گیاهی، جانوری یا میکروبی دارند. نابودی هر گونه ناشناخته یا شناختهشده، به معنی از دست رفتن دائمی یک ساختار درمانی بالقوه برای بیماریهای نوظهور است.
افزون بر این، زنجیره متنوع حیات در زیستگاههای دستنخورده، نوعی سپر دفاعی در برابر انتقال بیماریهای مشترک میان حیوان و انسان (زئونوزها) ایجاد میکند؛ در حالی که تخریب جنگلها و قطعهقطعه شدن زیستگاهها، تماس انسان با ناقلان بیماری را افزایش داده و خطر وقوع همهگیریها را بالا میبرد.
شاهرگ خاموش اقتصاد جهانی و پایداری زنجیرههای تأمین
برآوردهای اقتصادی نشان میدهد بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی جهان بهطور مستقیم یا وابسته به طبیعت و خدمات بومسازگانها است. بخشهایی چون شیلات، گردشگری، کشاورزی، جنگلداری و صنایع غذایی و دارویی بدون اکوسیستمهای زنده قادر به ادامه فعالیت نیستند.
تخریب سرزمین و فرسایش تنوع گونهها، هزینههای هنگفتی بر زنجیرههای تأمین و بودجههای دولتی تحمیل میکند و در درازمدت، هزینههای بازسازی را چندین برابر درآمد حاصل از بهرهبرداری ناپایدار میسازد.
ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت سرمایههای طبیعی
حفاظت از گونهها و زیستگاهها اقدامی تجملی نیست، بلکه شرط بنیادین برای تضمین بقای انسان و تحقق پایدار امنیت غذایی است.
مهار موج انقراض گونهها، مستلزم بازنگری در الگوهای مصرف و تولید، مهار تغییر کاربری اراضی و وارد کردن ارزش اقتصادی طبیعت در نظامهای برنامهریزی و تصمیمگیریهای کلان است.
