نفت ۱۵۰ دلاری و عوارض تنگه هرمز؛ اقتصاد جهان زیر فشار
بحث دریافت عوارض از تنگه هرمز و احتمال نفت ۱۵۰ دلاری دوباره اقتصاد جهان را نگران کرده است. آیا ایران میتواند سالانه تا ۸۰ میلیارد دلار از این مسیر درآمد داشته باشد؟
افزایش تنشها در منطقه خلیج فارس و بحثهای تازه درباره مدیریت عبور کشتیها از تنگه هرمز، بار دیگر توجه اقتصاددانان و سیاستگذاران را به یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان جلب کرده است.
در همین حال برخی کارشناسان میگویند اگر قیمت نفت به محدوده ۱۵۰ دلار برسد، فشار اقتصادی سنگینی بر کل اقتصاد جهان وارد خواهد شد؛ همزمان بحث دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز نیز به یکی از موضوعات داغ اقتصادی تبدیل شده است.
طرح مجلس برای تنظیم عبور از تنگه هرمز
در پی تحریمهای یکجانبه علیه ایران، طرحی در مجلس شورای اسلامی در حال بررسی است که هدف آن تنظیم مقررات عبور و مرور دریایی و تجاری از تنگه هرمز و تأمین هزینههای امنیت این گذرگاه راهبردی است.
بر اساس توضیحات ارائهشده از سوی نمایندگان مجلس، این طرح پس از طی مراحل قانونی میتواند به قانون تبدیل شود و رویکرد جدیدی در مدیریت اقتصادی و امنیتی تنگه هرمز ایجاد کند. به گفته طراحان این ایده، ایران سالها سیاستی مبتنی بر آزادی عبور کشتیها در این مسیر داشته، اما فشارهای ناشی از تحریمها باعث شده بحث استفاده از ابزارهای جدید برای مدیریت این گذرگاه استراتژیک مطرح شود.
در این طرح، دو محور اصلی مورد توجه قرار گرفته است: نخست اقدام متقابل در برابر کشورهایی که در تحریمهای اقتصادی علیه ایران مشارکت دارند و دوم کاهش وابستگی به مبادلات دلاری از طریق استفاده از ارزهای جایگزین در تجارت بینالملل.
آیا ایران میتواند از تنگه هرمز عوارض دریافت کند؟
یحیی آلاسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، معتقد است ایران از نظر حقوق بینالملل امکان بهرهبرداری اقتصادی از تنگه هرمز را دارد. او تأکید میکند که موقعیت جغرافیایی ویژه کشورها میتواند فرصتهایی اقتصادی ایجاد کند و بسیاری از کشورها نیز از چنین موقعیتهایی استفاده میکنند.
به گفته او، نمونه روشن این موضوع کانال سوئز در مصر است که دولت این کشور بابت عبور کشتیها از آن عوارض دریافت میکند. بنابراین، استفاده اقتصادی از تنگه هرمز نیز میتواند در چارچوب قوانین بینالمللی قابل بررسی باشد.
آلاسحاق میگوید ایران طی دهههای گذشته با وجود داشتن چنین امکانی، از آن استفاده نکرده است؛ در حالی که بسیاری از قدرتهای جهانی از ابزارهای اقتصادی و ژئوپلیتیک مشابه برای تقویت موقعیت خود بهره میبرند.
درآمد احتمالی ایران از عوارض تنگه هرمز
یکی از نکات مهم در این بحث، حجم عظیم تجارت عبوری از تنگه هرمز است. طبق برآوردها، حدود ۳۰ درصد تجارت جهانی از این مسیر دریایی عبور میکند؛ موضوعی که اهمیت اقتصادی و راهبردی این گذرگاه را دوچندان کرده است.
به گفته آلاسحاق، بر اساس برخی قوانین بینالمللی امکان وضع عوارض تا حدود ۱۰ درصد در شرایط عادی وجود دارد. اگر چنین ظرفیتی در نظر گرفته شود، درآمد حاصل از عوارض تنگه هرمز میتواند سالانه به حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیارد دلار برسد.
به باور او، ارائه خدمات جانبی مانند تأمین امنیت کشتیرانی، مدیریت ترافیک دریایی و خدمات بندری میتواند این رقم را حتی افزایش دهد.
تاثیر تنگه هرمز بر قیمت نفت و اقتصاد جهان
در کنار بحث عوارض تنگه هرمز، نوسانات قیمت نفت نیز به یکی از نگرانیهای اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شده است. کارشناسان هشدار میدهند که هرگونه اختلال در عبور انرژی از این مسیر میتواند بازارهای جهانی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس برخی پیشبینیها، در صورت تشدید تنشها قیمت نفت ممکن است به محدوده ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. چنین سطحی از قیمت انرژی میتواند زنجیرهای از افزایش هزینهها را در سراسر اقتصاد جهان ایجاد کند.
افزایش قیمت سوخت، بالا رفتن هزینه حملونقل دریایی و هوایی، رشد قیمت کالاها و حتی افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی از جمله پیامدهای احتمالی نفت ۱۵۰ دلاری است.
آلاسحاق در این باره تأکید میکند که افزایش شدید قیمت نفت تنها به بازار انرژی محدود نمیشود؛ بلکه میتواند قیمت کود، محصولات کشاورزی، خدمات حملونقل و حتی هزینههای زندگی در شهرهای بزرگ جهان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی اقتصاد جهانی
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان محسوب میشود و امنیت آن برای بسیاری از کشورها اهمیت حیاتی دارد. به همین دلیل هرگونه تغییر در نحوه مدیریت عبور کشتیها یا افزایش هزینههای عبور از این مسیر میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای داشته باشد.
در همین چارچوب، برخی کارشناسان معتقدند ایران باید برنامهای جامع برای مدیریت اقتصادی و امنیتی تنگه هرمز تدوین کند؛ برنامهای که هم منافع اقتصادی کشور را تأمین کند و هم امنیت منطقهای را حفظ نماید./ اقتصادنیوز
