شهرداری با بنر به جنگ دستفروشان ایرانشهر رفت
شهرداری با نصب بنر در ایرانشهر از برخورد با دستفروشان خبر داد؛ اما این خیابان حالا به صحنهای برای جدال بر سر حق شهر، فضا و سرزندگی بدل شده است.
شهرداری تهران با نصب بنر در خیابان «ایرانشهر» از برخورد با دستفروشان خبر داده؛ اقدامی که دوباره بحث قدیمی بر سر «حق استفاده از خیابان» را زنده کرده است. این خیابان، همراه با «سنایی» و بخشی از «کریمخان»، در هفتههای اخیر از یک معبر شهری به صحنهای برای مناقشه بر سر فضای عمومی، سد معبر، اقتصاد غیررسمی و سرزندگی شبانه تبدیل شده است.
نبرد بر سر فضای عمومی
در روزهای اخیر، همزمان با پلمب موقت چند کافه و نصب بنرهای هشداردهنده درباره دستفروشی، خیابان ایرانشهر بیش از همیشه در کانون توجه قرار گرفته است. شهرداری این برخورد را در چارچوب ساماندهی معابر شهری و مقابله با سد معبر تعریف میکند؛ اما منتقدان میگویند مسئله فقط «نظم شهری» نیست، بلکه بر سر مالکیت، مدیریت و نوع تصویر شهری تهران نیز دعوا جریان دارد.
چرا ایرانشهر مهم شد؟
این محدوده در ماههای اخیر به یکی از پاتوقهای فعال شهری تبدیل شده؛ جایی که حضور شهروندان، کافهها، فروشندگان سیار و فعالیتهای شبانه، چهرهای زندهتر از مرکز تهران ساخته است. همین رونق، بهگفته کارشناسان، آن را به نقطهای حساس برای مداخله مدیریت شهری تبدیل کرده است.
نگاه کارشناسان به برخورد شهرداری
«مریم کهنسال نودهی»، پژوهشگر مطالعات شهری و فرهنگی، معتقد است این نوع مداخله را باید در دو سطح دید:
یکی در سطح اقتصاد سیاسی فضا و دیگری در سطح بازنمایی اجتماعی شهر.
1) کنترل فضا و منافع شهری
بهگفته او، شهرداری معمولاً هر فعالیتی را که در فضای عمومی شکل بگیرد و ظرفیت درآمدزایی داشته باشد، در قلمرو مدیریت خود میبیند. از این زاویه، دستفروشی فقط یک فعالیت خیابانی نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بر سر بهرهبرداری از فضای عمومی و منافع اقتصادی آن است.
2) تصویر رسمی شهر
کهنسال نودهی میگوید خیابانهایی مثل ایرانشهر، سنایی و کریمخان تصویری متفاوت از شهر را نمایش میدهند؛ تصویری که لزوماً با چهره رسمی و یکدست مورد انتظار مدیریت شهری همخوان نیست. از نگاه او، همین «چندصدایی» بودن خیابان برای برخی مدیران شهری مسئلهساز میشود.
دستفروشی؛ مسئله حذف یا ساماندهی؟
در بسیاری از قوانین و حتی رویههای شهری، اصل وجود دستفروشی انکار نمیشود؛ مسئله اصلی، نحوه ساماندهی دستفروشان است. به همین دلیل، کارشناسان میگویند برخوردهای قهری معمولاً مسئله را حل نمیکند و فقط آن را از یک خیابان به خیابان دیگر منتقل میکند.
تضاد منافع در خیابان ایرانشهر
این خیابانها حالا محل تلاقی منافع چند گروه شدهاند:
- دستفروشان و فروشندگان سیار
- مغازهداران و کاسبان ثابت
- ساکنان محلی
- رهگذران و مشتریان شبانه
در چنین فضایی، مسئله اصلی نه حذف یک گروه، بلکه تنظیم رابطه میان گروههاست؛ رابطهای که اگر درست مدیریت نشود، به تنش و تقابل میرسد.
آیا ایرانشهر سرزندهتر شده است؟
بهگفته برخی شهرسازان، این محدوده توانسته بخشی از مرکز تهران را دوباره زنده کند؛ بهویژه در شب، زمانی که بسیاری از خیابانهای مرکزی شهر کمتحرک و بیروح بودند. از این منظر، ایرانشهر فقط محل کسبوکار نیست، بلکه به بخشی از حیات شبانه شهر تبدیل شده است.
چرا این سرزندگی محل مناقشه است؟
چون هر نوع سرزندگی شهری لزوماً با الگوی رسمی مدیریت شهر سازگار نیست. خیابانی که مردم در آن مکث میکنند، خرید میکنند، گفتوگو میکنند و حضور دارند، برای برخی مدیران شهری بهجای فرصت، به مسئله تبدیل میشود.
راهحل چیست؟
کارشناسان شهری میگویند حل این تعارض با برخورد یکطرفه ممکن نیست. راهحل پایدار، گفتوگوی محلی، ساماندهی مشارکتی و تعریف قواعد روشن برای استفاده از پیادهروها است. بهجای حذف دستفروشان، باید برای فعالیت آنها چارچوبی تعیین شود که هم حق شهروندان حفظ شود و هم نظم شهری آسیب نبیند.
جمعبندی
ماجرای ایرانشهر فقط درباره چند دستفروش یا چند بنر هشداردهنده نیست؛ این ماجرا بخشی از نبرد بزرگتر بر سر این پرسش است که «خیابان متعلق به چه کسی است؟» پاسخ این پرسش، آینده فضای عمومی در تهران را تعیین خواهد کرد.
