کالابرگ در برابر تورم ۷۱ درصدی؛ راه‌حل دولت برای «سفره» مردم چیست؟
تورم ۷۱درصدی و رتبه چهارم ایران در شاخص فلاکت، سفره‌های خانوار را کوچک‌تر کرده؛ دولت همچنان کالابرگ را راه‌حل می‌داند. آیا این طرح جلوی سقوط معیشت را می‌گیرد؟
هزینه زندگی افزایش می‌یابد، اما قدرت خرید کُندتر حرکت می‌کند. در تازه‌ترین آمار، بانک مرکزی نرخ تورم سالانه را ۷۱.۴ درصد اعلام کرده و شاخص فلاکت، ایران را در رتبه چهارم جهان نشان می‌دهد؛ در همین حال، دولت همچنان کالابرگ و یارانه را مهم‌ترین ابزار حمایت از معیشت می‌داند و جنگ و محاصره را دلیل اصلی وضعیت کنونی می‌خواند. پرسش اصلی اما این است: آیا این ابزارها می‌تواند جلوی کوچک‌شدن روزافزون سفره خانوار را بگیرد؟
تورم سالانه از مرز ۷۱ درصد گذشت
بر اساس اعلام بانک مرکزی، نرخ تورم در دوازده ماه منتهی به مهرماه ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه سال قبل، معادل ۷۱.۴ درصد ثبت شده است. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری نیز در مهرماه به عدد ۸۳۶.۸ رسید که نسبت به ماه قبل ۴.۶ درصد افزایش یافته است.
نکته قابل توجه، رفتار «تورم نقطه‌به‌نقطه» است که پس از ماه‌ها روند صعودی، در شهریور و مهر کاهش یافته و به ترتیب ارقام ۸۳.۸ و ۸۳.۵ درصد را ثبت کرده است. به نظر می‌رسد کندشدن سرعت گرانی، به معنای ارزان‌شدن نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تعدیل نسبی نرخ افزایش قیمت‌هاست.
روایت تورمی مرکز ملی آمار
در سوی دیگر، مرکز ملی آمار ایران نرخ تورم سالانه را برای مهرماه ۷۶.۸ درصد اعلام کرده است. فدائی، معاون اقتصادی و محاسبات ملی این مرکز، در گفت‌وگو با صداوسیما توضیح داد که نرخ تورم ماهانه ۴.۴، نقطه‌به‌نقطه ۸۸.۷ و سالانه ۷۶.۸ درصد ثبت شده است.
او درباره معنای این اعداد هشدار داد: «کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای کاهش سطح قیمت‌ها نیست؛ بلکه نشان می‌دهد میزان افزایش عمومی قیمت‌ها از ماه مشابه سال گذشته کمتر شده است.»
کدام گروه‌ها زودتر گران شدند؟
در مهرماه، تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲.۴ درصد و گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۸ درصد بوده است. اما نگاه دقیق‌تر، اختلاف‌های مهمی را در میان گروه‌های اصلی نشان می‌دهد:
- آموزش با تورم ماهانه ۲۳.۵ درصد
- حمل‌ونقل با ۱۰.۷ درصد
- تفریح و فرهنگ با ۹.۸ درصد
در بررسی نقطه‌به‌نقطه نیز بیشترین جهش‌های قیمتی به ترتیب مربوط به دخانیات (۱۶۳.۲٪)، مبلمان و لوازم خانگی (۱۲۸.۹٪) و حمل‌ونقل (۱۲۸٪) بوده است.
فشار بیشتر بر سفره روستاییان
مرکز ملی آمار تأکید دارد که در مهرماه، تورم ماهانه خانوارهای شهری ۴.۳ و روستایی ۴.۶ درصد بوده و تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق شهری به ۸۵.۵ و در مناطق روستایی به ۱۰۷ درصد رسیده است. تورم سالانه خانوارهای روستایی (۹۲.۳٪) نیز به‌وضوح از شهری (۷۴.۱٪) پیشی گرفته است؛ تفاوتی که ریشه در ترکیب متفاوت سبد هزینه خانوارهای شهری و روستایی دارد.
ایران در رتبه چهارم شاخص فلاکت
این آمارها در شرایطی منتشر می‌شود که بانک جهانی ایران را در رتبه چهارم کشورهای با شاخص فلاکت بالا قرار داده است. شاخص فلاکت با معیارهایی مانند تورم، نرخ بیکاری، حجم صادرات و واردات و خروج سرمایه از اقتصاد سنجیده می‌شود و بر فشار معیشتی مردم تمرکز دارد.
مصادیق این فشار، در زندگی روزمره دیده می‌شود: به گزارش ایلنا، دریافتی معلمان از ۶۳۶ دلار به ۱۰۹ دلار سقوط کرده که به گفته فعالان صنفی، ۸۳ درصد از توان معیشتی فرهنگیان را می‌بلعد؛ به‌گونه‌ای که فیش حقوقی بسیاری از آنان تنها کفاف هزینه‌های حدود ۱۰ روز از ماه را می‌دهد. وضعیت کارمندان و کارگران نیز چندان متفاوت نیست.
سخنگوی دولت؛ جنگ و محاصره دلیل گرانی است
دولت از سال گذشته و پس از ناموفق‌بودن در مهار تورم و گرانی افسارگسیخته، طرح کالابرگ را به‌عنوان ابزار حمایت از معیشت راه‌اندازی کرد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، روز سه‌شنبه ۱۹ آبان در نشست خبری گفت که این طرح در شرایط «نه جنگ و نه صلح» و پس از حذف ارز ترجیحی از ابتدای زنجیره به انتهای آن، به‌عنوان راهی برای حفظ قدرت خرید مردم دنبال شد.
به گفته او، تاکنون بیش از ۸۶۵ هزار میلیارد تومان (۸۶۵ همت) برای این طرح تأمین اعتبار و پرداخت شده است. مهاجرانی در عین حال تأکید کرد که کشور «دو جنگ را پشت سر گذاشته و به‌شدت درگیر محاصره اقتصادی است» و فضای امروز «کاملاً جنگی» است؛ از همین رو، تصمیمات اقتصادی دولت در راستای حفظ معیشت اتخاذ شده است.
او اعتراف کرد: «ما از فشاری که بر سفره مردم وجود دارد، آگاهیم و علت آن را هم می‌دانیم.» اما این توجیه، پرسش کارشناسان را بی‌پاسخ نمی‌گذارد: آیا تمرکز صرف بر کالابرگ و یارانه، پاسخگوی سقوط قدرت خرید است؟
مطالبات خرده‌فروشی‌ها از کالابرگ
سخنگوی دولت در همین نشست از پرداخت بخشی از مطالبات خرده‌فروشی‌ها نیز خبر داد: ۵۰ همت از مطالبات پرداخت شده و ۴۰ همت دیگر ظرف یک هفته آینده تأمین خواهد شد.
سرشماری ثبتی‌مبنا برای شناسایی نیازمندان
مهاجرانی همچنین از اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا سخن گفت و آن را گامی برای عبور از سرشماری سنتی به هوشمند دانست. به باور دولت، این طرح کمک می‌کند تا «نیازمند واقعی» شناسایی شود و یارانه و کالابرگ به فرد درست برسد؛ چراکه پیش‌نیاز توزیع عادلانه منابع، شناخت دقیق ذی‌نفعان واقعی است.
کالابرگ؛ مسکن مقطعی یا راه‌حل معیشت؟
کنار هم قرار گرفتن آمارهای تورمی، سقوط قدرت خرید و رتبه چهارم ایران در شاخص فلاکت نشان می‌دهد که مسئله معیشت دیگر تنها به افزایش قیمت کالاها محدود نیست، بلکه به فرسایش مستمر توان اقتصادی خانوارها تبدیل شده است.
کاهش نسبی تورم ماهانه و نقطه‌به‌نقطه در برخی ماه‌ها نیز تا زمانی که به کاهش واقعی قیمت‌ها و ترمیم قدرت خرید منجر نشود، نمی‌تواند نشانه بهبود وضعیت معیشتی تلقی شود. کالابرگ و پرداخت یارانه، هرچند می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی بر خانوارهای کم‌درآمد را جبران کند، جایگزین سیاست‌های مؤثر برای مهار تورم، تقویت تولید و افزایش متناسب دستمزدها نیست.
دولت از ضرورت شناسایی دقیق نیازمندان و توزیع عادلانه منابع سخن می‌گوید، اما مسئله اصلی همچنان پابرجاست: تا زمانی که درآمد خانوارها از سرعت افزایش هزینه‌های زندگی عقب بماند، حمایت‌های مقطعی نمی‌تواند مانع کوچک‌شدن سفره مردم شود. معیار موفقیت سیاست‌های اقتصادی، نه میزان اعتبار تخصیص‌یافته به کالابرگ، بلکه توانایی دولت در متوقف‌کردن سقوط قدرت خرید و بازگرداندن امنیت معیشتی به خانوارهاست.
