تمرین تنفسی متفاوتی که می‌تواند وضعیت هوشیاری انسان را تغییر دهد
تمرین تنفسی کنترل‌شده چگونه می‌تواند بر مغز اثر بگذارد؟ یافته‌های پژوهشگران درباره ارتباط تنفس حلقوی و تغییر وضعیت هوشیاری را بخوانید.
تمرین تنفسی خاصی که با تغییر الگوی دم و بازدم انجام می‌شود، توجه پژوهشگران را به تأثیر تنفس بر فعالیت مغز و وضعیت هوشیاری جلب کرده است. مطالعات جدید نشان می‌دهند که تنفس کنترل‌شده و عمیق می‌تواند تجربه ذهنی انسان را به شکل قابل‌توجهی تغییر دهد.
تنفس چگونه بر وضعیت هوشیاری تأثیر می‌گذارد؟
تنفس فقط فرایندی برای تأمین اکسیژن بدن نیست و می‌تواند بر فعالیت دستگاه عصبی و عملکرد مغز نیز اثر بگذارد. پژوهشگران در مطالعه‌ای که سال ۲۰۲۵ در نشریه Communications Psychology منتشر شد، دو روش تنفس حلقوی (Circular Breathwork) را بررسی کردند.
در این روش‌ها، فرد با اتصال دم و بازدم به یکدیگر و افزایش عمدی سرعت یا عمق تنفس، الگوی معمول تنفس را تغییر می‌دهد. نتایج بررسی نشان داد که افزایش تهویه ریوی و کاهش فشار دی‌اکسیدکربن بازدمی با بروز حالت‌های تغییریافته هوشیاری ارتباط دارد.
چرا تغییر الگوی تنفس بر مغز اثر می‌گذارد؟
یکی از توضیحات علمی این پدیده، تغییر میزان دی‌اکسیدکربن خون در اثر تنفس سریع و عمیق است. وقتی فرد برای مدتی بیش از نیاز بدن تهویه ریوی انجام می‌دهد، میزان دی‌اکسیدکربن کاهش می‌یابد و این تغییر می‌تواند بر تعادل شیمیایی بدن و عملکرد دستگاه عصبی اثر بگذارد.
در پژوهش یادشده، ۶۱ نفر از افرادی که تجربه قبلی در تمرین‌های تنفسی داشتند، مورد بررسی قرار گرفتند.
شرکت‌کنندگان در جلسات تنفس حلقوی، تجربه‌هایی مانند احساس یگانگی، تغییر ادراک و کاهش مرزهای معمول خودآگاهی را گزارش کردند. پژوهشگران همچنین ارتباطی میان کاهش دی‌اکسیدکربن بازدمی و شدت این تجربه‌ها مشاهده کردند.
آیا این تمرین تنفسی برای همه مناسب است؟
با وجود نتایج جالب این پژوهش، هنوز نمی‌توان از این روش به‌عنوان راهکاری اثبات‌شده برای بهبود سلامت روان یا درمان اختلالات روان‌شناختی نام برد. تعداد شرکت‌کنندگان محدود بود و افراد بررسی‌شده نیز تجربه قبلی در این نوع تمرین‌ها داشتند.
همچنین سریع و عمیق نفس کشیدن به‌صورت عمدی ممکن است باعث سرگیجه، گزگز اندام‌ها، تپش قلب و حتی غش شود. به همین دلیل، انجام تمرین‌های تنفسی با هدف ایجاد حالت تغییریافته هوشیاری، به‌ویژه بدون نظارت فرد آموزش‌دیده، توصیه نمی‌شود.
نکته مهم پژوهش این است که تنفس، برخلاف تصور رایج، فقط یک عملکرد خودکار بدن نیست؛ بلکه تغییر آگاهانه الگوی آن می‌تواند بر تجربه ذهنی و فعالیت دستگاه عصبی اثر بگذارد.
با این حال، برای شناخت کاربردهای درمانی احتمالی این روش، به پژوهش‌های گسترده‌تر و کنترل‌شده‌تری نیاز است.
