برای واردکننده دفاع جانانه و سنگ تمام، برای تولید کننده فقط حرف و وعده؟!
وزیر جهاد کشاورزی؛ جادهصافکن واردات یا حامی تولید ملی؟
بررسی انتقادی عملکردهای اخیر وزارت جهاد کشاورزی و غلامرضا نوری قزلجه در حمایت از واردکنندگان به قیمت به حاشیه رانده شدن تولیدکنندگان داخلی، گندمکاران، باغداران و دامداران.
انتشار خبرهایی با عناوین «دفاع جانانه» وزیر جهاد کشاورزی از مطالبات واردکنندگان کالاهای اساسی و «یکتنه سنگ تمام گذاشتن» برای آنها، بار دیگر پرسشهای جدی درباره جهتگیری و اولویتهای مدیریتی غلامرضا نوری قزلجه و وزارت جهاد کشاورزی مطرح کرده است:
چرا در وزارتخانهای که فلسفه وجودی و مأموریت اصلی آن حمایت از بخش کشاورزی، تقویت تولید داخلی و تأمین امنیت غذایی کشور است، مطالبات واردکنندگان با چنین حساسیت و جدیتی پیگیری میشود، اما در مقابل، صدای اعتراض و گرفتاری تولیدکنندگانی که بهدلیل سیاستهای اشتباه و کمتجربگی در حال نابودی هستند، همچنان در میان انبوه مشکلات گم شده و وزیر، فریاد و استغاثه آنها را نمیشنود؟
بدیهی است واردکنندگانی که کالاهای مورد نیاز کشور را تأمین کردهاند و مطالبات قانونی و تأییدشده دارند، باید به حقوق خود برسند. اما مسئله، اصل حمایت از واردکنندگان نیست؛ مسئله، تفاوت، تمایز و تبعیض آشکار در میزان حساسیت و پیگیری مطالبات تجار در مقایسه با مشکلات و حقوق تولیدکنندگان داخلی توسط وزیر جهاد کشاورزی است.
وقتی برای مطالبات واردکنندگان جلسه برگزار میشود، مکاتبه صورت میگیرد، راهکار پرداخت مرحلهای و تهاتر مطرح میشود و لابد برای خوشامد و خوشرقصی، از «دفاع جانانه» و «یکتنه سنگ تمام گذاشتن» با تیترهای پرطمطراق قلمفرسایی میشود، افکار عمومی حق دارد بپرسد: چرا همین میزان جدیت و مطالبهگری توسط وزیر جهاد کشاورزی برای کشاورز، دامدار، مرغدار، باغدار و سایر تولیدکنندگان داخلی مشاهده نمیشود؟
این پرسش را باید از رئیسجمهور و نمایندگان مجلس پرسید؛ از کسانی که در برابر عملکرد وزارتخانههای دولت مسئولیت نظارتی و سیاسی دارند و نمیتوانند نسبت به تغییر اولویتهای یک وزارتخانه راهبردی بیتفاوت بمانند.
تولیدکنندگان؛ حلقه فراموششده سیاستگذاری وزارت جهاد کشاورزی
نگاهی به چالشهای بخش کشاورزی نشان میدهد که فعالان این حوزه با مجموعهای از مشکلات و گرفتاریهای انباشتهشده ناشی از عملکردهای خسارتبار مواجهاند؛ گرفتاریهایی که هرکدام بهتنهایی میتواند انگیزه تولید را تضعیف کند و در کنار یکدیگر، آینده تولید داخلی و امنیت غذایی کشور را با مخاطره جدی روبهرو سازد:
۱. گندمکاران؛ مطالبات و کسوراتی که همچنان محل اعتراض است
گندمکاران پس از ماهها تلاش و تحمل هزینههای سنگین تولید، برای دریافت بهای محصول خود با تأخیر و ابهام مواجه بودهاند. افزون بر این، موضوع کسر مبالغی از مطالبات آنان تحت عناوینی مانند بیمه و کیفیت، اعتراض تشکلها را برانگیخته است. وقتی وزیر برای مطالبات واردکنندگان راهکارهای فوری و جلسات پیگیری در دستور کار قرار میدهد، چرا برای صیانت از حقوق گندمکاران و تعیین تکلیف کسورات مورد اعتراض آنان، همان سطح از حساسیت را به خرج نمیدهد؟
۲. باغداران؛ محصول روی دستمانده و سرمایهای در معرض نابودی
وضعیت تولیدکنندگان سیب در آذربایجان غربی و دیگر مناطق باغخیز کشور، نمونه دیگری از بحران در بخش تولید است. باغداری که یک سال هزینه کرده و زحمت کشیده، نباید در زمان برداشت با بازاری مواجه شود که محصولش خریدار ندارد یا ناچار است آن را با قیمتی بهمراتب پایینتر از هزینههای تولید عرضه کند. چرا وزیر برای حل مشکلات فروش سیب صنعتی و ایجاد سازوکار مؤثر فرآوری محصول، همان جدیتِ دفاع از واردکنندگان را ندارد؟
۳. سوخت کشاورزی؛ تولید در گرو تأمین یک نیاز ابتدایی
تأمین سوخت ماشینآلات کشاورزی یک موضوع حاشیهای نیست. کمبود یا تأخیر در تخصیص سوخت، عملیات کاشت، داشت و برداشت را مختل کرده و هزینهها را افزایش میدهد. چرا همت و جدیت بهموقع از سوی وزیر برای رفع این مشکل حیاتی دیده نمیشود؟
۴. تراژدی کود شیمیایی؛ افزایش هزینه و تضعیف توان کشاورز
افزایش شدید و غیرقابلتوجیه قیمت کودهای شیمیایی، بهویژه کود اوره، فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده است. وقتی نهادههای ضروری با شتاب گران میشوند اما درآمد کشاورز متناسب با آن رشد نمیکند، نتیجهای جز کاهش حاشیه سود و تهدید پایداری تولید نخواهیم داشت. چرا سیاست حمایتی متناسبی برای حفظ قدرت خرید کشاورزان اتخاذ نمیشود؟
۵. دامداران و مرغداران؛ گرفتار بیثباتی در تأمین نهاده
تأمین نهادههای دامی یکی از حیاتیترین حلقههای زنجیره تولید پروتئین است. تأخیر در تحویل، بیثباتی در توزیع، مشکلات نقدینگی و افزایش هزینهها، دامداران و مرغداران را تحت فشار شدید قرار داده است. وقتی حتی نمایندگان مجلس درباره ضرورت اصلاح بازارگاه تذکر میدهند، چرا وزیر برای این قشر «سنگ تمام» نمیگذارد و تولیدکنندگان همچنان با نااطمینانی روبهرو هستند؟
۶. کارکنان وزارت جهاد کشاورزی؛ بدنهای که دیده نمیشود
موضوع فقط تولیدکنندگان نیستند؛ کارکنان ستاد و صف وزارت جهاد کشاورزی در تهران و استانها نیز با مشکلات معیشتی و دریافتیهای نامتناسب با مسئولیتها و هزینههای زندگی دستوپنجه نرم میکنند. چگونه میتوان انتظار داشت مأموریت سنگین امنیت غذایی با کارآمدی انجام شود، اما به معیشت و انگیزه نیروی انسانی بیتوجه بود؟ چرا برای صیانت از حقوق کارکنان شریف این وزارتخانه در سازمان اداری و استخدامی و شورای حقوق و دستمزد دفاع جانانهای انجام نشده است؟
مسئله اصلی؛ تغییر مسیر یک وزارتخانه تولیدمحور
این موارد صرفاً فهرستی از مشکلات پراکنده نیستند؛ بلکه یک پرسش راهبردی را پیش میکشند: آیا وزارت جهاد کشاورزی همچنان در مسیر مأموریت اصلی خود (یعنی حمایت از تولید و تقویت امنیت غذایی) حرکت میکند یا اولویتها به سمت جادهصافکن و تسهیل واردات تغییر جهت داده است؟
واردات در شرایط ضروری، بخشی از سیاست تأمین کالاهای اساسی است؛ اما واردات باید مکمل تولید داخلی باشد، نه اینکه تولیدکننده ایرانی به حاشیه برود. عملکرد وزیر را نمیتوان با تعداد جلسات برگزارشده برای واردکنندگان ارزیابی کرد؛ معیار واقعی، وضعیت پایداری تولید داخلی، دسترسی به نهاده، درآمد کشاورز و توان ادامه فعالیت دامدار و مرغدار است. اگر کشاورز، باغدار، دامدار و کارکنان وزارتخانه شاکی و ناراضیاند، با رپورتاژ رفتنِ چند رسانه پروژه بگیر و انتشار اخبار آبکی، نمیتوان تصویری رؤیایی از کارنامه خسارتبار ارائه داد.
مسئولیت نظارت و پاسخخواهی بر عهده رئیسجمهور و مجلس
اکنون پرسش اصلی متوجه رئیسجمهور و مجلس شورای اسلامی است:
آیا دولت از جهتگیری و اولویتهای مدیریتی وزیر جهاد کشاورزی رضایت دارد؟ آیا عملکرد وی با مأموریتهای قانونیاش تناسب دارد؟
انتظار میرود رئیسجمهور به جای پذیرفتن اطلاعات غلط و گزارشهای غیرواقعی اطرافیان، ارزیابی روشنی از عملکرد وزیر ارائه دهد و اجازه ندهد وزارتخانه راهبردی جهاد کشاورزی از اولویت اصلی خود فاصله بگیرد. نمایندگان مجلس نیز باید از مرحله تذکرهای مقطعی عبور کرده و با استفاده از ابزارهای نظارتی، بهدلیل وضعیت رقتبار مطالبات گندمکاران، بحران بازار محصولات، تراژدی سوخت و کود، عدم حمایت از باغداران و وضعیت فاجعهبار معیشت کارکنان، وزیر را وادار به پاسخگویی کنند.
امنیت غذایی صرفاً با واردات تأمین نمیشود؛ امنیت غذایی یعنی تولیدکننده داخلی بتواند تولید کند، محصولش را با قیمت منصفانه بفروشد و از آینده فعالیت خود مطمئن باشد. آقای رئیسجمهور و نمایندگان محترم! وزیر جهاد کشاورزی قرار بوده سنگر و حامی تولید ملی باشد، نه صرفاً پیگیر مطالبات واردکنندگان. زمان آن رسیده است که برای بازگرداندن این وزارتخانه به مأموریت اصلیاش اقدام شود.