چین میانجی یا روسیه فرصتطلب؟ شکاف پنهان در نگاه به جنگ ایران
چرا چین و روسیه در قبال جنگ ایران مواضع متفاوتی دارند؟ بررسی شکاف راهبردی پکن و مسکو؛ از میانجیگری چین تا فرصتطلبی ژئوپلیتیکی روسیه.
در حالی که جنگ ایران و اسرائیل نگاه جهان را به خاورمیانه دوخته، دو قدرت بزرگ شرقی یعنی چین و روسیه واکنشهایی متفاوت نشان دادهاند. پکن از میانجیگری و کاهش تنش سخن میگوید، اما مسکو در دل بحران به دنبال فرصتهای ژئوپلیتیکی است؛ تفاوتی که نشان میدهد اتحاد این دو قدرت در برابر غرب، آنقدرها هم یکدست نیست.
نگاه متفاوت چین و روسیه به جنگ ایران
تحولات اخیر در جنگ ایران، تنها معادلات امنیتی خاورمیانه را تغییر نداده است؛ این بحران به صحنهای برای آشکار شدن رویکردهای متفاوت قدرتهای جهانی تبدیل شده است. در این میان، چین و روسیه که هر دو از منتقدان نظم تحت رهبری غرب محسوب میشوند، رویکردهای کاملاً متفاوتی نسبت به جنگ ایران اتخاذ کردهاند.
پکن بیشتر بر خویشتنداری، ثبات و میانجیگری دیپلماتیک تأکید دارد، در حالی که مسکو تلاش میکند از پیامدهای ژئوپلیتیکی این بحران برای تقویت جایگاه خود بهره ببرد. همین تفاوت نشان میدهد که همگرایی چین و روسیه بیشتر عملگرایانه و تاکتیکی است تا یک اتحاد راهبردی کامل.
جنگ ایران؛ آزمونی برای قدرتهای بزرگ
تشدید تنش میان ایران و اسرائیل باعث شده این درگیری دیگر صرفاً یک نزاع منطقهای نباشد. با ورود بازیگران نیابتی و افزایش تبادل حملات، این بحران به آزمونی برای نحوه واکنش قدرتهای بزرگ در جهان چندقطبی تبدیل شده است.
در این میان، چین و روسیه هر دو با اقدامات نظامی اسرائیل انتقادآمیز برخورد کرده و روابط نزدیکی با تهران دارند. اما پشت این همگرایی ظاهری، تفاوتهای عمیقی در اهداف و نحوه مواجهه با جنگ ایران دیده میشود.
چین؛ موازنهگری برای حفظ ثبات
راهبرد چین در خاورمیانه بر پایه موازنه میان بازیگران مختلف شکل گرفته است. برای پکن، ایران تنها یک متحد سیاسی نیست؛ بلکه تأمینکننده انرژی، حلقهای مهم در مسیرهای تجاری و بخشی از شبکه همکاری با کشورهای جنوب جهانی محسوب میشود.
با این حال، چین روابط اقتصادی و فناوری مهمی با اسرائیل و همچنین مناسبات گستردهای با کشورهای عربی خلیج فارس دارد. به همین دلیل، تشدید جنگ ایران میتواند منافع اقتصادی و امنیت انرژی چین را تهدید کند.
از نگاه پکن، بیثباتی در خلیج فارس و احتمال اختلال در تنگه هرمز نهتنها بازارهای انرژی بلکه زنجیرههای تأمین جهانی را نیز با خطر مواجه میکند. به همین دلیل، چین تلاش میکند خود را میانجی مسئول و حامی گفتوگو معرفی کند.
روسیه؛ استفاده از فرصتهای ژئوپلیتیکی
در مقابل، روسیه رویکردی ژئوپلیتیکیتر به جنگ ایران دارد. روابط مسکو و تهران در سالهای اخیر به دلیل فشارهای غرب و تحولات منطقهای به سطحی از همراستایی راهبردی رسیده است.
همکاریهای نظامی، تبادل اطلاعات و هماهنگی سیاسی باعث شده روسیه نسبت به چین موضعی کمتر دوپهلو در حمایت از ایران داشته باشد. در عین حال، مسکو از بحرانهای منطقهای برای به چالش کشیدن روایتهای غربی و تقویت موقعیت خود در نظام بینالملل استفاده میکند.
از منظر روسیه، تشدید تنش در خاورمیانه حتی میتواند مزایایی داشته باشد؛ از جمله افزایش قیمت انرژی و منحرف شدن توجه غرب از جنگ اوکراین.
اختلاف در نگاه به اسرائیل
یکی از مهمترین نقاط تفاوت در نگاه چین و روسیه به جنگ ایران، نحوه برخورد آنها با اسرائیل است.
چین با وجود انتقاد از حملات نظامی اسرائیل، تمایلی به قطع روابط با تلآویو ندارد. اسرائیل برای پکن شریکی مهم در حوزه فناوری و اقتصاد به شمار میرود و چین نمیخواهد با جانبداری کامل از ایران، این روابط را به خطر بیندازد.
اما روسیه در سالهای اخیر روابط پیچیدهتری با اسرائیل داشته و محدودیت کمتری برای انتقاد از تلآویو احساس میکند. همین موضوع باعث شده مسکو در مواضع سیاسی، به ایران نزدیکتر از چین دیده شود.
دو فلسفه متفاوت قدرت در جهان چندقطبی
در نهایت، تفاوت در رویکرد چین و روسیه به جنگ ایران بازتاب دو برداشت متفاوت از نقش قدرت در جهان است.
چین تلاش میکند در قالب یک مدیر محتاط نظم جهانی عمل کند؛ یعنی کاهش تنشها، حفظ ثبات اقتصادی و تقویت تصویر خود بهعنوان قدرتی مسئول.
در مقابل، روسیه بیشتر بهعنوان یک بازیگر فرصتطلب راهبردی شناخته میشود؛ کشوری که در شرایط بیثباتی تلاش میکند از بحرانها برای تغییر توازن قدرت جهانی بهره ببرد.
شکاف پنهان در اتحاد پکن و مسکو
اگرچه چین و روسیه در مخالفت با نظم جهانی تحت رهبری غرب همنظر هستند، اما نگاه آنها به جایگزین این نظم یکسان نیست. جنگ ایران نشان داده است که روابط دو کشور بیشتر بر پایه همکاری تاکتیکی و منافع مشترک کوتاهمدت شکل گرفته است، نه یک اتحاد ایدئولوژیک عمیق.
با ادامه تحولات در خاورمیانه، این تفاوتها میتواند نقش هر دو قدرت را در شکلدهی به نظم جهانی آینده پررنگتر کند.
