بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی؛ بازخوانی حکمت اشراق و خرد ایرانی
۸ مرداد روز بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی است؛ حکیمی که حکمت اشراق را بر پایه نور و خرد ایران باستان و آموزههای اسلامی بنیان نهاد.
هشتم مرداد ماه در تقویم رسمی کشور، سالروز بزرگداشت حکیم شیخ شهابالدین سهروردی، معروف به «شیخ اشراق» است؛ متفکری برجسته و نوآور که در سده ششم هجری، مسیری تازه در جریان فلسفه اسلامی گشود.
سهروردی با درآمیختن حکمت ایران باستان، سنت افلاطونی و معارف والای اسلامی، مکتب «حکمت اشراق» را بنیان گذاشت و مفهوم «نور» را به عنوان محور اصلی هستیشناسی خود مطرح ساخت.
بازخوانی اندیشه او در روز بزرگداشتش، تنها ادای احترام به یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای بازشناسی هویت فکری و ظرفیتهای معرفتی فرهنگ ایرانی-اسلامی به شمار میرود.
حکمت اشراق؛ پیوند نور و خرد در اندیشه سهروردی
مکتب اشراق بر پایه شهود، اشراق درونی و استدلال عقلانی بنا شده است. سهروردی بر خلاف مشائیان که صرفاً بر برهان عقلانی تأکید میکردند، معرفت حقیقی را حاصل تلاقی بحث نظری و تجربه شهودی میدانست.
در دیدگاه او، حقیقت هستی چیزی جز «نور» نیست؛ نوری که مراتب گوناگونی دارد و در رأس آن «نورالانوار» یا ذات باریتعالی قرار گرفته است. تمامی موجودات بر اساس میزان بهرهمندی از این نور الهی، درجه و مرتبه وجودی مییابند.
یکی از ویژگیهای بنیادین کارنامه فکری سهروردی، احیای خرد ایران باستان و بازتفسیر مفاهیم کیانی و خسروانی در قالبی توحیدی و فلسفی است.
او آموزههای حکیمان ایران کهن را با آموزههای قرآنی پیوند زد و نشان داد که خردپرستی و نورگرایی در تاریخ اندیشه ایرانی، همواره پیوندی ناگسستنی با خداشناسی داشته است.
میراث شیخ اشراق در جهان امروز و ضرورت بازخوانی اندیشه او
در عصر حاضر که جوامع انسانی با بحران معنویت و گسست فکری مواجه هستند، اندیشه سهروردی میتواند رخنههای معرفتی موجود را ترمیم کند.
نگاه جامع شیخ اشراق به عقل و شهود، مانع از افراط در عقلگرایی خشک یا صوفیگری بیضابطه میشود. رسالههای رمزی و تمثیلی او، نظیر «عقل سرخ» و «آواز پر جبرئیل»، شاهکارهایی ادبی-فلسفی هستند که زبان تمثیل را برای انتقال عمیقترین مفاهیم عرفانی و فلسفی به کار گرفتهاند.
بازخوانی آثار سهروردی برای پژوهشگران و نسل جوان امروز، راهکاری مؤثر برای تقویت هویت ملی و دینی است. فهم درست اندیشه او نشان میدهد که فلسفه در فرهنگ ما امری وارداتی نیست، بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ و جهانبینی بومی دارد.
پرتو جاودان خرد ایرانی در سپهر فلسفه اسلامی
شیخ شهابالدین سهروردی اگرچه در ۳۸ سالگی به شهادت رسید و زندگی کوتاهی داشت، اما ژرفای اندیشه و جسارت فکری او جریانی پا بر جا در تاریخ فلسفه ایجاد کرد.
هشتم مرداد، فرصتی ارزشمند برای پاسداشت این میراث گرانسنگ و توجه بیشتر دانشگاهها و مراکز پژوهشی به تبیین و نشر آثار اوست. با ترویج حکمت اشراقی، میتوان زمینهساز پویایی دوباره اندیشه فلسفی و ارتقای سطح تحلیلهای معرفتی در جامعه شد.
