مرغ برای مردم گران، برای مرغدار زیان‌ده؛ بازار مرغ گرفتار مازاد تولید شد
بازار مرغ در روزهای اخیر با یک تناقض جدی روبه‌رو شده است؛ در حالی که قیمت مرغ برای مصرف‌کننده همچنان بالاست
بازار مرغ در روزهای اخیر با یک تناقض جدی روبه‌رو شده است؛ در حالی که قیمت مرغ برای مصرف‌کننده همچنان بالاست، مرغداران از مازاد تولید، کاهش قیمت خرید و زیان سنگین خبر می‌دهند؛ وضعیتی که می‌تواند تداوم تولید را در ماه‌های آینده با چالش مواجه کند.
به گزارش رسانه تخصصی کشاورزی، بازار مرغ در روزهای اخیر تحت تأثیر افزایش عرضه و برهم خوردن تعادل میان تولید و مصرف قرار گرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در ۱۱ مهر، مرغ کامل تازه در برخی مراکز با قیمت حدود ۲۲۸ هزار تومان عرضه شده، در حالی که نرخ اعلام‌شده در میادین میوه و تره‌بار تهران ۲۵۰ هزار تومان بوده است.
در سوی دیگر بازار، تولیدکنندگان معتقدند قیمت خرید مرغ از مرغدار با هزینه واقعی تولید فاصله قابل توجهی دارد و همین مسئله، حاشیه سود تولیدکننده را از بین برده است.
مرغداران روزانه صدها میلیارد تومان ضرر می‌کنند
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، با اشاره به شرایط فعلی بازار اعلام کرده است که قیمت مرغ در سطح کشور دست‌کم ۱۰۰ هزار تومان پایین‌تر از قیمت واقعی عرضه می‌شود.
به گفته او، علت اصلی افت قیمت، عرضه بیشتر از تقاضا و شکل‌گیری مازاد تولید است و مرغداران با توجه به هزینه‌های تولید، به‌ویژه هزینه خوراک، روزانه حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان متضرر می‌شوند.
این اظهارات نشان می‌دهد مشکل فعلی بازار مرغ صرفاً مسئله قیمت مصرف‌کننده نیست؛ بلکه اقتصاد واحدهای تولیدی نیز تحت فشار قرار گرفته است.
قیمت خرید مرغ در برخی استان‌ها به ۱۸۰ هزار تومان رسید
در همین حال، گزارش دیگری از وضعیت بازار نشان می‌دهد قیمت خرید مرغ در برخی استان‌ها طی دو تا سه روز حدود ۲۰ هزار تومان افزایش یافته و به ۱۸۰ هزار تومان رسیده است؛ با این حال، فعالان صنعت معتقدند این رقم همچنان با قیمت واقعی و هزینه تمام‌شده تولید فاصله دارد.
این شکاف میان قیمت تمام‌شده، قیمت خرید از مرغدار و قیمت نهایی برای مصرف‌کننده، یکی از مشکلات قدیمی زنجیره مرغ در ایران است؛ به‌گونه‌ای که کاهش قیمت در سطح تولید الزاماً به معنای کاهش متناسب قیمت در بازار مصرف نیست.
چرا مرغ مازاد آمده است؟
بر اساس اظهارات اتحادیه مرغداران، افزایش تولید و کاهش قدرت خرید خانوار دو عامل مهم در شکل‌گیری شرایط فعلی هستند.
از یک طرف تولیدکنندگان در ماه‌های گذشته برای تأمین نیاز بازار اقدام به جوجه‌ریزی کرده‌اند و از طرف دیگر، مصرف خانوار تحت تأثیر شرایط اقتصادی کاهش یافته است.
نتیجه این دو اتفاق، افزایش عرضه نسبت به تقاضاست؛ شرایطی که فشار آن در نهایت به مرغدار منتقل می‌شود.
موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم برای ماه‌های مهر و آبان، جوجه‌ریزی ۱۲۰ میلیون قطعه‌ای برنامه‌ریزی شده است. اگر میزان مصرف و توان بازار جذب این تولید را نداشته باشد، احتمال تداوم مازاد عرضه وجود خواهد داشت.
صادرات مرغ؛ راه نجاتی که هنوز فعال نشده است
یکی از راهکارهای طبیعی برای مدیریت مازاد تولید، استفاده از ظرفیت صادرات است؛ اما این مسیر نیز فعلاً نتوانسته بخش قابل توجهی از مازاد بازار را جذب کند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در هفته گذشته، از مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ، تاکنون کمتر از ۵۰۰ تن صادر شده است. اتحادیه مرغداران همچنین خواستار تسریع در خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ مازاد شده است.
به این ترتیب، اگر صادرات با سرعت بیشتری انجام نشود و خرید حمایتی نیز نتواند حجم مازاد را مدیریت کند، فشار بر مرغداران می‌تواند ادامه پیدا کند.
خرید حمایتی؛ مُسکن یا راه‌حل پایدار؟
دولت در هفته‌های اخیر برای کنترل مازاد تولید، خرید حمایتی مرغ را در برخی استان‌ها آغاز کرده است.
برای نمونه، در زنجان طرح خرید مرغ مازاد با هدف جلوگیری از زیان تولیدکنندگان آغاز شده و در قزوین نیز خرید حمایتی مرغ مازاد با نرخ مصوب ۳۳۵ هزار تومان از اواخر شهریور در دستور کار قرار گرفته است.
اما خرید حمایتی به تنهایی نمی‌تواند مشکل ساختاری صنعت مرغ را حل کند.
اگر تولید بدون توجه به قدرت جذب بازار افزایش پیدا کند، دولت ناچار خواهد بود هر بار برای جمع‌آوری مازاد تولید وارد عمل شود؛ مدلی که هم هزینه عمومی ایجاد می‌کند و هم برنامه‌ریزی تولید را از سازوکار واقعی عرضه و تقاضا دور می‌کند.
خطر اصلی؛ توقف تولید در مرغداری‌ها
تناقض امروز بازار مرغ یک هشدار مهم برای سیاست‌گذار است.
وقتی مصرف‌کننده مرغ را با قیمت بالا خریداری می‌کند اما تولیدکننده از فروش محصول خود زیان می‌دهد، نشان می‌دهد مشکل صرفاً «گران یا ارزان بودن مرغ» نیست؛ بلکه زنجیره توزیع و سازوکار تعیین قیمت از مزرعه تا سفره دچار اختلال است.
تداوم زیان تولیدکننده می‌تواند در نهایت به کاهش جوجه‌ریزی، خروج برخی واحدها از چرخه تولید و کاهش عرضه در آینده منجر شود.
این در حالی است که همین مازاد تولید امروز، اگر با کاهش تولید در ماه‌های آینده همراه شود، می‌تواند جای خود را به کمبود و جهش قیمت بدهد؛ چرخه‌ای که صنعت مرغ ایران بارها با آن مواجه شده است.
دولت باید بین «قیمت مصرف‌کننده» و «اقتصاد تولید» تعادل ایجاد کند
بازار مرغ اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که سیاست‌گذار باید هم‌زمان دو هدف را دنبال کند: حفظ قدرت خرید مردم و جلوگیری از زیان تولیدکننده.
کاهش قیمت مرغ برای مصرف‌کننده می‌تواند به افزایش مصرف کمک کند، اما اگر این کاهش قیمت با زیان مزمن مرغداران همراه شود، در بلندمدت پایداری تولید را تهدید خواهد کرد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت برای جبران هزینه تولید نیز بدون توجه به قدرت خرید خانوار، می‌تواند مصرف را کاهش دهد.
بنابراین مسئله اصلی، یافتن نقطه تعادل میان تولید، مصرف، قیمت نهاده‌ها، قیمت تمام‌شده، صادرات و ذخیره‌سازی است.
بازار مرغ در مهرماه ۱۴۰۵ با یک وضعیت paradoxical روبه‌رو شده است: مرغ برای مصرف‌کننده همچنان کالایی ارزان محسوب نمی‌شود، اما تولیدکننده از فروش آن با زیان سنگین خبر می‌دهد.
مازاد تولید، کاهش قدرت خرید، هزینه بالای خوراک و کندی صادرات، مجموعه‌ای از عوامل هستند که بازار را تحت فشار قرار داده‌اند.
اگر سیاست‌گذاری صرفاً به کنترل قیمت در بازار مصرف یا خرید مقطعی مازاد محدود شود، مشکل به ماه‌های آینده منتقل خواهد شد.
بازار مرغ بیش از هر چیز به یک برنامه پایدار برای تنظیم تولید، مدیریت مازاد، توسعه صادرات و کنترل هزینه‌های تولید نیاز دارد؛ وگرنه «مرغ ارزان امروز» می‌تواند مقدمه «مرغ گران فردا» باشد.
