رویای خودکفایی گوشت قرمز؛ واقعیت بازار چیست؟

بازار گوشت قرمز در حالی روزهای پرنوسانی را سپری می‌کند که از یک سو وعده خودکفایی تا پایان برنامه هفتم توسعه در کانون توجه است و از سوی دیگر، واقعیت‌های کف بازار با آمارهای رسمی تفاوت معناداری دارد. آیا جهش قیمت‌ها به دلیل کمبود است یا سایه سنگین کاهش قدرت خرید، بازیگر اصلی این میدان شده است؟ در این گزارش میدانی، پشت پرده عرضه و تقاضا را بررسی کرده‌ایم.

واقعیت بازار: تعادل شکننده عرضه و تقاضا

در حالی که نگاه‌ها به سمت تحقق برنامه هفتم توسعه برای دستیابی به خودکفایی ۹۰ درصدی محصولات اساسی دوخته شده، بازار گوشت قرمز با پارادوکس عجیبی روبه‌رو است. آمارهای وزارت جهاد کشاورزی نشان می‌دهد نیاز سالانه کشور حدود یک میلیون و ۷۰ هزار تن است که بخش عمده آن در داخل تولید می‌شود. اما چرا با وجود کاهش واردات، قیمت‌ها همچنان در سطحی است که فشار سنگینی بر خانوارها وارد می‌کند؟

بررسی‌های میدانی حاکی از قیمت‌های خیره‌کننده است: شقه گوسفندی در مرز ۱.۷ میلیون تومان و راسته گوساله تا ۲ میلیون تومان به فروش می‌رسد؛ ارقامی که به‌روشنی نشان می‌دهد چرخه عرضه تا سفره، نیازمند بازنگری فوری است.

پشت پرده قیمت‌ها؛ نظر کارشناسان

منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام، معتقد است برخلاف تصور عمومی، مشکل اصلی «کمبود عرضه» نیست. او می‌گوید: «امسال شرایط عرضه دام به مراتب بهتر از سال‌های گذشته است و افزایش جمعیت دامی در پاییز، امیدها را برای تثبیت بازار زنده کرده است.»

طبق داده‌های شورای تأمین‌کنندگان دام:

• جمعیت دام سبک حدود ۷۰ میلیون رأس است.
• زایش‌های پاییز رشد قابل قبولی داشته است.
• کشتارگاه‌های صنعتی فعال‌تر از سال گذشته هستند.

پوریان با تأکید بر اینکه در شرایط فعلی نیازی به واردات بی‌رویه نیست، اضافه می‌کند که قیمت‌گذاری‌ها در بازار نهایی (Retail) با قیمت دام زنده همخوانی ندارد و حباب قیمتی در بخش عرضه نهایی دیده می‌شود.

چرا واردات کاهش یافته است؟

سید فخرالدین عامریان، رئیس انجمن صنفی واردکنندگان فرآورده‌های خام دامی، تحلیل متفاوتی دارد. او معتقد است «افت قدرت خرید» عاملی است که باعث شده تقاضا کاهش یابد و مردم به سمت جایگزین‌هایی مانند گوشت مرغ بروند.

به عبارت ساده‌تر، کاهش واردات لزوماً به معنای «پیروزی کامل در تولید» نیست؛ بلکه در کنار افزایش تولید داخلی، «کاهش مصرف اجباری» خانوارها، تراز بازار را تغییر داده است. عامریان تأکید می‌کند که با وجود محدودیت‌های ارزی و لجستیکی، تأمین بازار در وضعیت فعلی پایدار است، اما این پایداری به قیمت تغییر ذائقه و سبد غذایی مردم به دست آمده است.

مسیر دشوار خودکفایی گوشت قرمز

وزارت جهاد کشاورزی در برنامه هفتم، خودکفایی را هدف‌گذاری کرده است. اما آیا افزایش تولید به تنهایی کافی است؟ برای رسیدن به این هدف، صرفاً داشتن دام کافی نیست؛ بلکه مثلثی از اقدامات ضروری است:

1. حمایت اقتصادی از دامداران: جلوگیری از زیان تولیدکنندگان در زمان افت تقاضای بازار.
2. رفع چالش نهاده‌ها: ثبات در تأمین خوراک دام که ریشه اصلی هزینه‌های تولید است.
3. بهینه‌سازی زنجیره توزیع: حذف واسطه‌های غیرضروری که باعث فاصله بین قیمت دام زنده و قیمت گوشت در قصابی‌ها شده است.

جمع‌بندی: آیا ثبات در راه است؟

دستیابی به خودکفایی در تولید گوشت قرمز، هدفی استراتژیک است که می‌تواند امنیت غذایی کشور را تضمین کند. با این حال، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای آینده، نباید تنها بر «تعداد رأس دام» متمرکز باشد. تعادل در بازار گوشت نیازمند هم‌افزایی بین حمایت از تولیدکننده و حفاظت از قدرت خرید مصرف‌کننده است؛ در غیر این صورت، افزایش تولید داخلی بدون تنظیم درست شبکه توزیع، همچنان فشار هزینه‌ها را بر دوش مردم باقی خواهد گذاشت.