نشانههای تازه از افزایش احتمال جنگ؛ منطقه در آستانه تنش؟
افزایش تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل باعث شده تحلیلگران از بالا رفتن احتمال جنگ در خاورمیانه سخن بگویند. بررسی نشانهها و سناریوهای احتمالی پیشرو.
در حالی که هنوز واژه «مذاکره» در صدر اظهارات سیاسی دیده میشود، مجموعهای از تحولات تازه در روابط تهران و واشنگتن نشان میدهد فضای منطقه وارد مرحلهای حساس شده است. افزایش لحن تهدیدآمیز، تحرکات سیاسی و طرح سناریوهای نظامی باعث شده تحلیلگران بار دیگر از افزایش احتمال جنگ در خاورمیانه سخن بگویند.
احتمال جنگ چرا دوباره در کانون تحلیلها قرار گرفت؟
گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا به جای کاهش تنش، وارد مرحلهای از فشار متقابل شده است. برخی رسانههای منطقهای از جمله شبکه المیادین گزارش دادهاند که ایران در واکنش به پیشنهادهای مطرحشده از سوی آمریکا، شروط تازهای را مطرح کرده است.
در میان این مطالبات، مواردی مانند رفع محاصره اقتصادی، آزادسازی بخشی از منابع ارزی بلوکهشده و کاهش عملی تحریمها دیده میشود. اگرچه برخی منابع رسمی هنوز این جزئیات را تأیید نکردهاند، اما انتشار چنین روایتهایی نشان میدهد تهران تلاش دارد مذاکرات احتمالی را از سطح گفتوگوهای مدیریت بحران به مرحلهای بالاتر از چانهزنی بر سر موازنه قدرت منتقل کند.
تشدید لحن واشنگتن و پیامهای بازدارنده
همزمان با این تحولات، لحن مقامات آمریکایی نیز تندتر شده است. دونالد ترامپ در سخنانی کمسابقه ایران را متهم کرد که طی دهههای گذشته «دنیا را با وقتکشی فریب داده است». او همچنین سیاستهای دولتهای پیشین آمریکا را «امتیازدهی به تهران» توصیف کرد.
عبارت جنجالی ترامپ مبنی بر اینکه «ایران دیگر نخواهد خندید» از سوی بسیاری از تحلیلگران به عنوان پیامی بازدارنده در فضای تنشآلود فعلی تعبیر شد. انتشار تصویر مشترک ترامپ و بنیامین نتانیاهو در شبکههای اجتماعی و تماس تلفنی میان این دو نیز به گمانهزنیها درباره افزایش فشار بر ایران دامن زد.
تلآویو و سناریوهای سختتر در برابر ایران
در اسرائیل نیز نشانههایی از آمادهسازی برای سناریوهای پیچیدهتر دیده میشود. نتانیاهو اعلام کرده برنامهای برای خارج کردن حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران در نظر دارد؛ اظهارنظری که برخی تحلیلگران آن را اشارهای به احتمال اقدام عملیاتی یا توافقی سختگیرانه میدانند.
در همین حال، برخی چهرههای تندرو در حزب جمهوریخواه آمریکا از جمله لیندسی گراهام نیز از ضرورت نمایش قدرت نظامی در برابر ایران سخن گفتهاند. این مواضع در فضای رسانهای منطقه حتی به طرح احتمال اقدامهای محدود نظامی یا افزایش حضور نیروهای آمریکایی در خلیج فارس منجر شده است.
چرا تحلیلگران از افزایش احتمال جنگ میگویند؟
کارشناسان معتقدند سه عامل همزمان باعث شده بحث احتمال جنگ دوباره در کانون توجه قرار گیرد:
- افزایش فشار لفظی و سیاسی از سوی آمریکا
- نمایش هماهنگی آشکار میان واشنگتن و تلآویو
- تلاش ایران برای بالا بردن سقف مطالبات اقتصادی در مذاکرات
ترکیب این عوامل نشان میدهد دو طرف پیش از هر توافق احتمالی، در حال آزمودن میزان فشار قابل تحمل برای طرف مقابل هستند.
سناریوهای احتمالی پیشرو در صورت تشدید تنش
با وجود افزایش تنشها، هنوز مشخص نیست مسیر آینده به سمت مذاکره خواهد رفت یا درگیری. با این حال برخی تحلیلگران آمریکایی از جمله مایکل مولروی، معاون پیشین وزیر دفاع آمریکا دو سناریوی احتمالی را مطرح کردهاند.
سناریوی نخست؛ فشار دریایی و بحران در تنگه هرمز
در این سناریو، یک فشار نظامی و دریایی طولانیمدت در منطقه شکل میگیرد. نتیجه چنین وضعیتی میتواند افزایش تنش در تنگه هرمز و حتی نیمهمسدود شدن مسیرهای کشتیرانی باشد. این اقدام با هدف افزایش فشار اقتصادی بر ایران و کنترل مسیرهای انرژی در منطقه ارزیابی میشود.
سناریوی دوم؛ حمله به زیرساختهای حیاتی
در سناریوی دوم، احتمال هدف قرار گرفتن برخی زیرساختهای مهم ایران از جمله تأسیسات نفتی و گازی مطرح شده است. هدف از چنین اقدامی، افزایش فشار برای پذیرش امتیازات بیشتر در مذاکرات عنوان میشود.
بر اساس برخی گزارشها، افزایش حضور نیروهای نظامی آمریکا در منطقه و ذخیره تجهیزات نظامی میتواند بخشی از آمادهسازی برای چنین گزینههایی باشد.
خاورمیانه در یکی از حساسترین مقاطع تنش
با وجود همه این گمانهزنیها، فاصله زیادی میان جنگ روانی و تصمیم واقعی برای درگیری وجود دارد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بخش مهمی از این تحرکات در چارچوب فشار سیاسی پیش از مذاکرات احتمالی انجام میشود.
با این حال، آنچه شرایط کنونی را حساس کرده، همزمانی تهدیدهای لفظی، تحرکات سیاسی و رقابت بر سر موازنه قدرت در منطقه است؛ عواملی که باعث شده بحث افزایش احتمال جنگ در خاورمیانه بار دیگر در صدر تحلیلهای بینالمللی قرار گیرد.
