سقوط مصرف لبنیات در ایران؛ هشدار درباره سوءتغذیه، پوکی استخوان و کالابرگ اختصاصی لبنیات
افزایش قیمتها، مصرف لبنیات در ایران را به سطح نگرانکنندهای رسانده است؛ هشداری درباره سوءتغذیه، پوکی استخوان و طرح کالابرگ اختصاصی لبنیات.
افزایش دوباره قیمت لبنیات، زنگ خطر تازهای برای سلامت خانوارهای ایرانی به صدا درآورده است؛ جایی که کارشناسان هشدار میدهند اگر لبنیات، گوشت و سایر مواد مغذی از سفره مردم حذف شود و نان و سیبزمینی به پایه اصلی تغذیه تبدیل شود، باید در سالهای آینده منتظر موجی از بیماریها، سوءتغذیه و حتی کوتاهقدی نسلهای بعد بود.
سقوط مصرف لبنیات در ایران؛ بحران آرام اما جدی
با رشد دوباره قیمت لبنیات، نگرانیها درباره سقوط مصرف لبنیات در ایران شدت گرفته است. در حالی که کارشناسان تغذیه بر مصرف روزانه دو تا سه واحد لبنیات برای گروههای سنی مختلف تأکید دارند، شواهد نشان میدهد مصرف واقعی در کشور بهمراتب پایینتر از این استاندارد است.
برآوردها حاکی از آن است که سرانه مصرف لبنیات در ایران به حدود ۵۰ کیلوگرم در سال رسیده؛ رقمی که فاصلهای چشمگیر با میانگین جهانی بیش از ۲۵۰ کیلوگرم دارد. این افت محسوس، حالا از یک مسئله اقتصادی فراتر رفته و به یک هشدار جدی در حوزه سلامت عمومی تبدیل شده است.
احمد اسماعیلزاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، در اینباره گفته است که حتی پیش از موج جدید گرانیها نیز میزان مصرف لبنیات در کشور پایینتر از حد استاندارد بود و بهطور متوسط هر فرد روزانه حدود یک واحد یا حتی کمتر از یک واحد لبنیات مصرف میکرد؛ یعنی کمتر از نیمی از نیاز واقعی جامعه تأمین میشد.
کوچکتر شدن سفره مردم؛ نان و سیبزمینی جای لبنیات را میگیرد
فشار اقتصادی در سالهای اخیر باعث شده سبد غذایی بسیاری از خانوارها کوچکتر شود. حذف برخی اقلام از فهرست خرید، دیگر فقط به تفریح و هزینههای غیرضروری محدود نیست، بلکه به متن سفره مردم رسیده است. گوشت، مرغ، میوه و حالا لبنیات، از جمله کالاهایی هستند که به دلیل گرانی، حضورشان در سفره بسیاری از خانوادهها کمرنگ شده است.
ایرج خسرونیا، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران، با اشاره به این شرایط هشدار داده است که بسیاری از مواد غذایی ضروری دیگر جایگاه سابق را در سبد خانوار ندارند. به گفته او، حذف لبنیات و سایر مواد مغذی از رژیم غذایی مردم، میتواند در آینده نهچندان دور جامعه را با طیف وسیعی از مشکلات جسمی و روحی روبهرو کند.
این هشدار زمانی جدیتر میشود که بخش عمده تغذیه مردم به مواد ارزانتری مانند نان و سیبزمینی محدود شود؛ الگویی که اگر ادامه پیدا کند، میتواند زمینهساز کمخونی، ضعف عمومی و افت سلامت در ابعاد گسترده باشد.
هشدار وزارت بهداشت درباره سوءتغذیه و کمبود مواد مغذی
وزارت بهداشت نیز نسبت به پیامدهای کاهش مصرف لبنیات و افت دریافت مواد مغذی هشدار داده است. به گفته مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه، یکی از نگرانیهای اصلی این وزارتخانه، کاهش دریافت پروتئین، کالری و ریزمغذیهای ضروری در میان گروههای مختلف سنی است.
او تأکید کرده است که اگر گروههای حساس مانند زنان باردار، کودکان در حال رشد و سالمندان به میزان کافی به مواد مغذی دسترسی نداشته باشند، کشور در سالهای آینده با چالشهای جدی سلامت مواجه خواهد شد. از نگاه کارشناسان، ادامه این روند میتواند پیامدهایی فراتر از سوءتغذیه روزمره داشته باشد و آثار آن در رشد کودکان، سلامت استخوانها و توان جسمی نسلهای آینده آشکار شود.
از پوکی استخوان تا کوتاهقدی؛ پیامدهای سقوط مصرف لبنیات
متخصصان میگویند افت مصرف لبنیات فقط یک تغییر ساده در سبک تغذیه نیست، بلکه میتواند به بروز زنجیرهای از مشکلات جسمی منجر شود. کاهش دریافت کلسیم، پروتئین و ویتامینهای ضروری، بدن را در معرض آسیبهایی قرار میدهد که شاید امروز بهوضوح دیده نشوند، اما در سالهای بعد خود را نشان خواهند داد.
در میان مهمترین پیامدهای سقوط مصرف لبنیات میتوان به این موارد اشاره کرد:
- پوکی استخوان و افزایش شکستگیها
- کمخونی و ضعف عمومی
- بیحوصلگی و اختلالات روحی
- سوءتغذیه در کودکان
- اختلال رشد و کوتاهقدی
- کاهش توان جسمی و بهرهوری در بزرگسالی
- لاغری و ناتوانی بیشتر در سالمندان
ایرج خسرونیا معتقد است که کمبود مصرف لبنیات حتی میتواند در نسلهای آینده به کاهش میانگین قد منجر شود. به گفته او، وقتی بدن از دریافت مواد معدنی و ویتامینهای ضروری محروم شود، اختلالات استخوانی، خونی و حتی برخی مشکلات مغزی نیز دور از انتظار نخواهد بود.
در همین زمینه، وزارت بهداشت نیز تأکید دارد که مصرف کافی لبنیات برای پیشگیری از پوکی استخوان در میانسالی و سالمندی ضروری است و در سنین رشد نیز نقش مهمی در جلوگیری از کوتاهقدی، کموزنی و ضعف عمومی دارد.
ماجرای کالابرگ اختصاصی لبنیات چیست؟
در شرایطی که گرانی، خرید مواد غذایی ضروری را برای بسیاری از خانوادهها دشوار کرده، ایده کالابرگ اختصاصی لبنیات بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. هدف این طرح، افزایش دسترسی مردم به شیر و فرآوردههای لبنی و جلوگیری از حذف کامل این گروه غذایی از سبد خانوار است.
احمد اسماعیلزاده اعلام کرده که پیش از افزایش اخیر قیمتها، جلسات متعددی با وزارت صمت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت رفاه برگزار شده و در این نشستها، پیشنهادهایی برای بهبود دسترسی مردم به لبنیات ارائه شده است. به گفته او، قرار گرفتن شیر و لبنیات در فهرست اقلام کالابرگ الکترونیکی، از توصیههای جدی دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت بوده است.
او همچنین از مطرح شدن پیشنهادهایی مانند تخصیص منابع بیشتر برای خرید لبنیات یا ارائه کارت اعتباری اختصاصی برای خرید لبنیات خبر داده است. البته این پیشنهادها هنوز به مرحله نهایی تصمیمگیری در دولت نرسیده، اما مکاتبات لازم در این زمینه انجام شده و امیدواریهایی برای بررسی آن در هیأت دولت وجود دارد.
آیا کالابرگ لبنیات میتواند مانع بحران سلامت شود؟
اگرچه اجرای کالابرگ اختصاصی لبنیات بهتنهایی همه مشکلات تغذیهای خانوارها را حل نمیکند، اما میتواند یکی از ابزارهای فوری برای جلوگیری از تشدید بحران باشد. کارشناسان بر این باورند که دسترسی پایدار و ارزانتر به لبنیات، بهویژه برای اقشار کمدرآمد، میتواند از گسترش سوءتغذیه و بیماریهای مرتبط با کمبود مواد مغذی جلوگیری کند.
در واقع، مسئله فقط قیمت یک قلم کالا نیست؛ موضوع اصلی، سلامت آینده جامعه است. وقتی مصرف لبنیات در یک کشور به سطحی نگرانکننده سقوط میکند، پیامد آن فقط تغییر در الگوی خرید نیست، بلکه میتواند سالها بعد در قالب بیماری، ضعف جسمی، کاهش کیفیت زندگی و افزایش هزینههای درمان خود را نشان دهد.
جمعبندی
سقوط مصرف لبنیات در ایران حالا دیگر فقط یک آمار اقتصادی نیست، بلکه به یک هشدار جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است. هم کارشناسان و هم وزارت بهداشت درباره تبعات حذف لبنیات از سفره مردم هشدار میدهند؛ از سوءتغذیه و کمخونی گرفته تا پوکی استخوان و کوتاهقدی نسلهای آینده. در این میان، ایده کالابرگ اختصاصی لبنیات بهعنوان یکی از راهکارهای حمایتی مطرح شده؛ راهکاری که اگر به مرحله اجرا برسد، شاید بتواند بخشی از فشار موجود بر سفره خانوارها را کاهش دهد.
