از ارومیه تا هامون؛ ژاپن چگونه ناجی تالابهای ایران شد؟
ژاپن چگونه به احیای تالابهای ایران کمک میکند؟ از دریاچه ارومیه تا هامون؛ گفتوگوی اختصاصی با سفیر ژاپن درباره آب، اقلیم و آینده همکاری سبز.
در حالی که تالابهای ایران زیر فشار خشکسالی، تغییر اقلیم و مصرف بیرویه آب نفس میکشند، ژاپن به یکی از مهمترین شرکای بینالمللی ایران در مسیر احیای این زیستبومهای حیاتی تبدیل شده است؛ همکاریای که از دریاچه ارومیه آغاز شد و حالا به هامون، انزلی و شادگان رسیده است.
همکاری محیطزیستی ایران و ژاپن؛ چرا تالابها در اولویت قرار گرفتند؟
سفیر ژاپن در تهران در گفتوگوی اختصاصی با «پیام ما» میگوید حفاظت از محیطزیست، بهویژه تالابهای ایران و مدیریت منابع آب، به محور اصلی روابط دو کشور تبدیل شده است.
به گفته او، ایران با داشتن ۲۷ تالاب ثبتشده در کنوانسیون رامسر، نقشی فراتر از مرزهای ملی در حفظ تنوع زیستی ایفا میکند و تخریب این تالابها یک چالش جهانی است، نه صرفاً داخلی.
ژاپن از همین منظر، از سالها پیش وارد پروژههای احیای تالابها شده و منابع مالی و فنی قابلتوجهی را به این همکاری اختصاص داده است.
دریاچه ارومیه؛ نقطه آغاز کمک ژاپن به تالابهای ایران
یکی از مهمترین نمونههای این همکاری، دریاچه ارومیه است. سفیر ژاپن توضیح میدهد که از سال ۲۰۱۴ تاکنون، پروژههایی مانند:
- توسعه مدلهای چرخه آب
- حفاظت اکولوژیک از تالاب
- حمایت از کشاورزی پایدار
در این حوضه اجرا شده است. هدف اصلی این برنامهها، بازگرداندن تعادل میان ورودی و خروجی آب و کاهش فشار انسانی بر تالاب بوده است.
از انزلی تا شادگان؛ دامنه پروژههای مشترک چقدر گسترده است؟
کمک ژاپن به تالابهای ایران به ارومیه محدود نمانده است.
در تالاب انزلی، از سال ۲۰۰۳ تاکنون، پروژههایی در حوزه:
- استفاده بهینه از منابع آب
- پایش کیفیت آب
- آموزشهای محیطزیستی
اجرا شده است.
همچنین ژاپن در همکاری با دولت ایران، در تدوین برنامههای مدیریت منابع محدود آب در حوضه رودخانه سفیدرود مشارکت داشته است؛ برنامههایی که بخشهای کشاورزی، صنعتی و آب شرب را بهطور همزمان در نظر میگیرند.
پروژه مشترک ژاپن و سازمان ملل؛ تالابها و معیشت محلی
از سال ۲۰۲۴، پروژهای مشترک با همکاری وزارت امور خارجه ایران، سازمان حفاظت محیطزیست، UNDP و FAO آغاز شده که هدف آن تقویت نظام مدیریتی حفاظت از تالابهاست.
بر اساس توضیحات سفیر ژاپن:
- ۴۴۴ هکتار از اراضی کشاورزی در ارومیه، انزلی، پریشان و شادگان برای کشاورزی پایدار انتخاب شده
- ۶۳۶ نفر از ساکنان محلی آموزشهای حرفهای برای ایجاد معیشتهای جایگزین دریافت میکنند
این پروژه تلاش میکند همزمان با حفاظت از تالابها، منافع اقتصادی بلندمدت برای جوامع محلی ایجاد کند.
بزرگترین تهدید تالابهای ایران چیست؟
در پاسخ به این پرسش، سفیر ژاپن تأکید میکند که مسئله اصلی، برهم خوردن تعادل ورودی و خروجی آب است.
به گفته او، خشکسالیهای اخیر ورودی آب به تالابها را کاهش داده و از سوی دیگر، بخش کشاورزی حدود ۸۰ درصد منابع آب کشور را مصرف میکند؛ آن هم اغلب با بهرهوری پایین.
کاهش مصرف آب در کشاورزی و مدیریت خروجی آب از تالابها، از نگاه او، شرط اصلی بقای تالابهای ایران است.
ژاپن چه تجربههایی برای محیطزیست ایران دارد؟
ژاپن از طریق «آژانس همکاریهای بینالمللی ژاپن» (جایکا)، تجربههای متعددی را به ایران منتقل کرده است؛ از جمله:
- مدیریت مشارکتی جنگلها و مراتع در حوضه رود کارون
- حفاظت از حوضههای آبخیز
- ارائه تجهیزات پایش آلودگی هوای تهران
- همکاری در مدیریت پسماند شهری در شهرهایی مانند مشهد
به گفته سفیر ژاپن، این پروژهها نتایج ملموسی در کاهش آلودگی و استفاده پایدار از منابع طبیعی داشتهاند.
تغییر اقلیم، گازهای فلر و آینده همکاری سبز
سفیر ژاپن با اشاره به انتشار بالای گازهای گلخانهای در ایران میگوید کاهش دیاکسیدکربن، حتی خارج از چارچوب توافق پاریس، برای آینده اقتصاد ایران ضروری است.
او به موضوع گازهای فلر نیز اشاره میکند: سالانه حدود ۱۷.۵ میلیارد مترمکعب گاز در ایران سوزانده میشود؛ رقمی معادل ۴۰ درصد انرژی مصرفی خانوارها.
جمعآوری این گازها میتواند هم به کاهش آلودگی و هم به حل بخشی از بحران انرژی کمک کند.
فناوریهای سبز ژاپن؛ فرصتی برای احیای تالابها
فناوریهای ژاپنی در حوزههایی مانند:
- انرژیهای تجدیدپذیر
- تصفیه و پایش آب
- صرفهجویی در مصرف منابع
میتواند نقش مهمی در بهبود وضعیت تالابهای ایران ایفا کند.
همکاری جایکا در مدیریت پسماند و کاهش آلودگی زهآبها نیز یکی از مسیرهای جلوگیری از ورود آلایندهها به تالابهاست.
پیام سفیر ژاپن به مردم و مسئولان ایران
او تأکید میکند که حفاظت از تالابها فقط برای امروز نیست، بلکه برای نسلهای آینده اهمیت دارد.
به گفته او، دولت، جوامع محلی و شهروندان همگی در حفظ این میراث طبیعی نقش دارند و بدون مشارکت عمومی، هیچ پروژهای به نتیجه پایدار نمیرسد.
گام بعدی همکاری ایران و ژاپن؛ نگاه به هامون
سفیر ژاپن میگوید حفاظت از تالابها نماد همکاری دو کشور است و این مسیر ادامه خواهد داشت.
یکی از اولویتهای جدید، مقابله با طوفانهای گردوغبار در مناطق اطراف تالاب هامون در مرز ایران و افغانستان است؛ جایی که تغییر اقلیم اثرات شدیدی بر زندگی مردم گذاشته است.
به گفته او، رایزنیها برای اجرای یک پروژه مشترک حفاظت از تالاب هامون با مشارکت دولت ایران، جوامع محلی و نهادهای سازمان ملل، با جدیت در حال انجام است.
