روایت کارشناسان از انزوای ناخواسته طبیعت ایران
قطعی اینترنت چگونه محیطزیست ایران را زمینگیر کرد؟
گزارشی کامل از تأثیر قطعی اینترنت بر محیطزیست ایران؛ از توقف پژوهشها و انزوای علمی تا پیشروی پروژههای مخرب و فروپاشی اکوتوریسم.
با قطع و محدودسازی اینترنت، نهتنها کسبوکارها و ارتباطات روزمره آسیب دید، بلکه ضربهای عمیق و بیسابقه به محیطزیست ایران وارد شد؛ ضربهای که فعالان و پژوهشگران آن را «فلجکننده» و «انزواآفرین» میدانند. گفتوگوهای «پیام ما» با کارشناسان نشان میدهد که تأثیر قطعی اینترنت بر محیطزیست بسیار فراتر از یک اختلال ارتباطی است و مسیر پژوهش، حفاظت و مشارکت مردمی را به بنبست رسانده است.
سقوط همکاریهای بینالمللی
«ایمان ابراهیمی» حفاظتگر محیطزیست میگوید قطعی اینترنت، ایران را از نقشه ارتباطات جهانی حذف کرده است. او تأکید میکند که جامعه علمی و حفاظتی اکنون غیرقابلاعتماد تلقی میشود، زیرا هیچکس نمیداند آیا متخصصان ایرانی در زمان لازم در دسترس خواهند بود یا خیر.
او میگوید: «در چهار دهه اخیر همیشه نوعی انزوای علمی داشتیم؛ اما پس از قطعیهای اخیر، این وضعیت به یک استثنا تبدیل شده است. تمایل جهانی برای همکاری با کارشناسان ایرانی در تالابها و تنوع زیستی تقریباً به صفر رسیده.»
ابراهیمی اضافه میکند که هرچند قطع اینترنت موقتاً باعث کاهش تجارت غیرقانونی حیاتوحش در فضای مجازی شده، اما این کاهش پایدار نیست. به گفته او، «با تشدید بحران اقتصادی، محیطزیست اولین قربانی خواهد بود.»
فرسایش سرمایه اجتماعی و توقف آگاهیرسانی
«عباس محمدی» فعال محیطزیست، مهمترین پیامد قطعی اینترنت را «قطع شریانهای آگاهیرسانی» میداند. او میگوید شبکههای اجتماعی بزرگترین ابزار ارتباط میان فعالان و مردم بودند؛ ابزارهایی که در یک شب ناپدید شدند.
او توضیح میدهد: «صفحهای با چند هزار دنبالکننده میتوانست روزانه صدها نفر را از وضعیت محیطزیست آگاه کند. حذف این شبکهها یعنی خاموش کردن بلندگوهایی که میتوانستند مانع بسیاری از تخریبها شوند.»
محرومیت از دانش جهانی و عقبگرد علمی
«سیاوش یالپانیان» کارشناس حیاتوحش، انسداد اینترنت را ضربهای علمی میداند: «دانش محیطزیست پویاست. بدون دسترسی به منابع جهانی، مجبوریم به دادههای قدیمی اتکا کنیم.»
او میگوید قطع اینترنت دسترسی به ابزارهای کلیدی مانند iNaturalist را متوقف کرده؛ پلتفرمی جهانی که امکان شناسایی گونهها، مشارکت علمی و گردآوری دادههای میدانی را فراهم میکرد.
یالپانیان یک پیامد غیرمستقیم نیز مطرح میکند: «با نابودی خرید آنلاین، سفرهای درونشهری افزایش یافته و مصرف سوخت و آلودگی هوا بالا رفته است.»
پیشروی پروژههای مخرب در سایه بیخبری
«امید سجادیان» کنشگر محیطزیست میگوید فضای مجازی ابزار اصلی مطالبهگری بود؛ ابزاری که با قطع اینترنت، از میان رفت.
او هشدار میدهد: «اجرای پروژههای مخرب در جنگلها و مناطق حساس افزایش یافته، زیرا دیگر صدایی برای اطلاعرسانی و اعتراض باقی نمانده است.»
به گفته او، سکوت خبری باعث شده اخبار تخریبها در زاگرس و شمال حتی دیده نشود؛ اتفاقی که پیشتر با یک پست ساده در شبکههای اجتماعی بازتاب وسیع پیدا میکرد.
فروپاشی اکوتوریسم و توقف پایش محیطی
«حر منصوری» راهنمای پرندهنگری، از نابودی کامل معیشت اکوتوریستی میگوید: «تورهای تخصصی ما با قطع اینترنت لغو شد و پسازآن شرایط جنگی اوضاع را بدتر کرد.»
او اضافه میکند که دسترسی به دادههای ماهوارهای و علمی مانند Sentinel که برای تحلیل گرمایش، تراز تالابها و پوشش گیاهی ضروری بود، کاملاً از بین رفته است.
گسست ارتباطی میان کنشگران
«میترا ابراهیمی» فعال محیطزیست معتقد است اینترنت طبقاتی، «حق پژوهش و دسترسی آزاد به دانش» را از بسیاری از کنشگران گرفته است.
او میگوید: «کنشگری محیطزیست ذاتاً بر پایه ارتباط جمعی است. امروز حتی جمعآوری اطلاعات برای یک نامه اعتراضی ساده هم ممکن نیست.»
توقف علم شهروندی و قطع همکاریهای جهانی
«محمدامین غفاری» نماینده ایران در پروژه جهانی «هفته شاپرک» میگوید: «زنجیره علم شهروندی در ایران پاره شده است.»
او توضیح میدهد که هزاران داده مربوط به پروانهها و شاپرکها دیگر قابل جمعآوری، ارسال یا تحلیل نیستند، و بسیاری از پژوهشگران فرصتهای دانشگاهی خود را از دست دادهاند.
جستجوگرهای داخلی ناکارآمد و توقف پژوهشها
«باربد صفایی» پژوهشگر دوزیستان و خزندگان میگوید قطع اینترنت، روند چاپ دو مقاله علمی او را به تعویق انداخت چون امکان پاسخگویی به داوران وجود نداشت.
او اضافه میکند: «جستجوگرهای داخلی در حوزه تخصصی تقریباً هیچ کارایی ندارند و پژوهشگران مستقل عملاً نادیده گرفته شدهاند.»
تلاش برای ساخت زیرساخت بومی
«مطهره حکیمینژاد» زیستشناس پرندهنگر میگوید قطع اینترنت نشان داد ایران هیچ زیرساخت بومی برای ذخیره دادههای زیستی ندارد.
او توضیح میدهد: «پس از قطع دسترسی به eBird مجبور شدیم اپلیکیشنی بومی طراحی کنیم تا دادههای شمارش پرندگان در داخل کشور ذخیره شود.»
بااینحال او تأکید میکند که نبود سرور و زیرساخت مناسب همچنان مانع جدی است.
جمعبندی
تأثیر قطعی اینترنت بر محیطزیست فقط یک اثر جانبی نیست؛ این محدودیت، زنجیره علمی، آموزشی، میدانی، ارتباطی و مشارکتی محیطزیست ایران را درهم شکسته است. کارشناسان هشدار میدهند این انزوا میتواند پیامدهای بلندمدت و جبرانناپذیری برای طبیعت و دانش محیطی کشور داشته باشد.
