چرا تنوع زیستی برای زندگی انسان حیاتی است؟

تنوع زیستی فقط به معنای وجود گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی نیست؛ بلکه شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته است که امنیت غذایی، منابع آب، سلامت انسان و بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی به آن وابسته است. کاهش این تنوع می‌تواند پیامدهایی بسیار فراتر از نابودی یک گونه داشته باشد.

تنوع زیستی چیست و چرا اهمیت دارد؟

تنوع زیستی به گوناگونی موجودات زنده، از گیاهان و جانوران گرفته تا میکروارگانیسم‌ها و تفاوت‌های ژنتیکی درون گونه‌ها و همچنین تنوع اکوسیستم‌ها گفته می‌شود. این گوناگونی، پایه عملکرد طبیعی جنگل‌ها، تالاب‌ها، دریاها، مراتع و زمین‌های کشاورزی است.

بر اساس برآوردهای IPBES، فعالیت‌های انسانی سرعت کاهش تنوع زیستی را به سطحی بی‌سابقه رسانده و حدود یک میلیون گونه در جهان با خطر انقراض مواجه‌اند؛ بسیاری از این گونه‌ها ممکن است طی دهه‌های آینده از بین بروند. سازمان ملل نیز در گزارش‌های اخیر خود همچنان بر ابعاد گسترده این بحران تأکید دارد.

ارتباط تنوع زیستی با امنیت غذایی

یکی از ملموس‌ترین نقش‌های تنوع زیستی، تأمین غذای انسان است. بسیاری از محصولات کشاورزی برای تولید دانه و میوه به گرده‌افشان‌هایی مانند زنبورها، پروانه‌ها و دیگر حشرات وابسته‌اند.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بیش از ۷۵ درصد محصولات غذایی کشاورزی جهان به گرده‌افشان‌ها وابستگی دارند و ارزش اقتصادی این گرده‌افشانی سالانه به صدها میلیارد دلار می‌رسد.

تنوع ژنتیکی گیاهان و دام‌ها نیز اهمیت زیادی دارد. وجود گونه‌ها و ارقام متنوع به کشاورزان و پژوهشگران امکان می‌دهد محصولاتی مقاوم‌تر در برابر آفات، بیماری‌ها، خشکسالی و تغییرات آب‌وهوایی ایجاد کنند. بنابراین، حفاظت از تنوع زیستی در عمل، بخشی از حفاظت از امنیت غذایی آینده است.

آب سالم؛ خدمتی که طبیعت ارائه می‌دهد

اکوسیستم‌های سالم در تصفیه و تنظیم منابع آب نقش دارند. تالاب‌ها، جنگل‌ها و پوشش گیاهی می‌توانند به حفظ کیفیت آب، کنترل روان‌آب‌ها و کاهش فرسایش خاک کمک کنند.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید اکوسیستم‌های سالم در تأمین بخش بزرگی از منابع آب شیرین جهان نقش دارند و تالاب‌ها از مهم‌ترین زیست‌بوم‌ها برای تصفیه طبیعی آب به شمار می‌روند.

از دست رفتن زیستگاه‌ها، آلودگی و تغییر کاربری زمین می‌تواند این خدمات طبیعی را تضعیف کند و هزینه تأمین و تصفیه آب را افزایش دهد.

تنوع زیستی و سلامت انسان

رابطه تنوع زیستی با سلامت انسان تنها به تغذیه محدود نمی‌شود. بسیاری از مواد اولیه دارویی از منابع طبیعی به دست آمده‌اند یا الهام‌بخش ساخت داروهای جدید بوده‌اند.

همچنین اکوسیستم‌های سالم در تنظیم برخی عوامل بیماری‌زا، کیفیت هوا و آب و کاهش برخی مخاطرات محیطی نقش دارند.

سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که از بین رفتن تنوع زیستی می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم سلامت، معیشت و رفاه انسان را تحت تأثیر قرار دهد.

از این منظر، حفاظت تنوع زیستی فقط یک موضوع زیست‌محیطی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست‌های سلامت عمومی نیز محسوب می‌شود.

اقتصاد نیز به طبیعت وابسته است

کشاورزی، شیلات، جنگلداری، گردشگری و بسیاری از صنایع دیگر به خدماتی وابسته‌اند که طبیعت به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم فراهم می‌کند.

سازمان ملل برآورد کرده است که بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی جهان به طبیعت و خدمات اکوسیستمی وابسته است.

در نتیجه، کاهش تنوع زیستی می‌تواند با کاهش بهره‌وری کشاورزی، آسیب به منابع آب، افزایش هزینه‌های سلامت و از بین رفتن فرصت‌های اقتصادی همراه شود.

حفاظت از تنوع زیستی؛ سرمایه‌گذاری برای آینده

بحران تنوع زیستی را نمی‌توان تنها با حفاظت از چند گونه جانوری یا ایجاد مناطق حفاظت‌شده حل کرد.

کاهش تخریب زیستگاه‌ها، استفاده پایدار از منابع طبیعی، احیای جنگل‌ها و تالاب‌ها، کاهش آلودگی و حرکت به سمت کشاورزی سازگارتر با طبیعت، مجموعه‌ای از اقداماتی هستند که می‌توانند روند تخریب را کاهش دهند.

در نهایت، حفاظت تنوع زیستی به معنای حفاظت از شبکه‌ای است که انسان نیز بخشی از آن محسوب می‌شود؛ شبکه‌ای که غذا، آب، سلامت و بخش قابل توجهی از اقتصاد به عملکرد آن وابسته است.