چرا آمارها با قفسههای خالی نمیخواند؟
روغن چرا ناپدید شد؟ پشتپرده کمبود روغن در بازار ایران
کمبود روغن چرا ادامه دارد؟ بررسی روایتهای متناقض دولت، کارخانهها و واردکنندگان و پشتپرده ناپدید شدن روغن در بازار.
قفسهها خالیتر از همیشهاند، سهمیهبندی آغاز شده و روایتها متناقض است؛ در حالی که آمارهای رسمی از «وفور کالا» میگویند، کمبود روغن به یکی از جدیترین دغدغههای روزمره خانوارها تبدیل شده است.
اخبار سبز کشاورزی؛ اما واقعاً روغن کجا گم شده و مسئول این بحران کیست؟
کمبود روغن؛ بحران تازه در بازار کالاهای اساسی
در روزهای اخیر، کمبود روغن خوراکی در فروشگاهها بهطور محسوسی افزایش یافته و بسیاری از فروشگاههای زنجیرهای ناچار به سهمیهبندی شدهاند؛ بهطوریکه هر مشتری تنها مجاز به خرید یک عدد روغن است. در سطح شهر نیز برخی خردهفروشان، عرضه روغن را مشروط به خرید سایر اقلام کردهاند؛ اقدامی که به گفته خودشان، «تنها راه مدیریت محدودیت عرضه» است.
این وضعیت، نگرانی مصرفکنندگان را تشدید کرده و همزمان روایتهای متناقض از سوی بازیگران مختلف زنجیره تامین، ابهام درباره علت واقعی کمبود روغن را افزایش داده است.
روایت کارخانهها؛ مواد اولیه نیست
انجمن روغن نباتی، کمبود روغن را نتیجه اتمام ذخایر روغن خام میداند. به گفته این انجمن، برخی کارخانهها تعطیل شده یا در آستانه توقف تولید قرار دارند و بدون تامین فوری ماده اولیه، ادامه فعالیت ممکن نیست. از نگاه تولیدکنندگان، کمبود روغن بیش از هر چیز ریشه در اختلال تامین روغن خام دارد.
روایت بنکداران؛ گرانی در مبدا، نه کمبود
در مقابل، اتحادیه بنکداران مواد غذایی نگاه متفاوتی دارد. این اتحادیه اعلام کرده روغن در انبار شرکتها موجود است اما با قیمتهای نامتعارف عرضه میشود. عمدهفروشان، کارخانهها را عامل اصلی التهاب بازار معرفی میکنند و معتقدند آنچه بازار با آن مواجه است، کمبود واقعی نیست بلکه گرانفروشی در مبدا است.
پاسخ وزارت جهاد کشاورزی؛ کمبودی وجود ندارد
وزارت جهاد کشاورزی هرگونه کمبود روغن را رد میکند. مجید حسنیمقدم، مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی این وزارتخانه، با استناد به آمار گمرک اعلام کرده است: برای تامین ۲ میلیون و ۳۵۰ هزار تن روغن برنامهریزی شده که بیش از نیاز کشور است و واردات روغن خام نسبت به سال گذشته ۷۲ درصد رشد داشته است.
از نگاه این وزارتخانه، کمبودهای مقطعی به افزایش صادرات محصولاتی مانند چیپس، اسنک، سس و شیرینی مربوط میشود؛ محصولاتی که مصرف بالایی از روغن دارند. البته تاخیر در تخصیص ارز به برخی بازرگانان نیز بهعنوان عامل اختلال مطرح شده است.
مسئول کمبود روغن کیست؟
بررسیها نشان میدهد هر حلقه از زنجیره تامین، مسئولیت کمبود روغن را به حلقه بعدی نسبت میدهد:
- خردهفروشان: روغن به ما تحویل نمیشود
- عمدهفروشان: کارخانهها گرانفروشی میکنند
- کارخانهها: دولت در تامین روغن خام کوتاهی کرده
- دولت: کمبودی وجود ندارد، عرضه بیش از نیاز است
این تناقضها، از وجود یک چرخه معیوب در توزیع روغن حکایت دارد؛ چرخهای که در نهایت به احتکار، کاهش عرضه و تشدید نگرانی مصرفکنندگان منجر شده است.
کمبود مصنوعی؛ مقدمه افزایش قیمت؟
تجربه زمستان سال گذشته نشان میدهد کمبود روغن الگوی تکرارشوندهای دارد. سال قبل نیز کاهش عرضه، زمینهساز افزایش قیمت شد؛ موضوعی که بعدها مشخص شد بیش از آنکه ریشه در اختلال تامین داشته باشد، به تلاش برخی تولیدکنندگان برای دریافت مجوز افزایش نرخ مرتبط بوده است.
امروز نیز نشانهها مشابهاند: سهمیهبندی، عرضه محدود، اظهارات متناقض و همزمان زمزمههای افزایش قیمت. کارشناسان معتقدند بخشی از کمبود فعلی، نه واقعی بلکه «مدیریتشده» و با هدف ایجاد فشار روانی بر بازار است.
آمارها یک چیز میگویند، بازار چیز دیگر
بر اساس آمار رسمی، واردات روغن خام، پالم و دانههای روغنی بیش از ۷۰ درصد افزایش یافته است. در شرایط عادی، این حجم واردات باید به افزایش تولید و ثبات بازار منجر شود. اما واقعیت بازار چیز دیگری میگوید؛ قفسههای خالی و گلایههای گسترده مصرفکنندگان.
این شکاف میان آمار و واقعیت، این پرسش جدی را مطرح میکند که بخشی از واردات دقیقاً در کدام نقطه از زنجیره متوقف شده است؟
روایت واردکنندگان؛ ارز هست، کالا نیست؟
بررسیها نشان میدهد واردکنندگان به دو گروه تقسیم میشوند:
- گروهی که مدعیاند به دلیل عدم تخصیص ارز، کالاهایشان در گمرک متوقف مانده است.
- گروهی که ارز دولتی یا نیمایی دریافت کردهاند، اما واردات فیزیکی انجام نشده است.
گروه دوم، متهم به سوءاستفاده از خلأهای نظارتی هستند؛ رفتاری که مصداق روشن فساد اقتصادی بوده و مستقیماً به ایجاد کمبود روغن و التهاب بازار دامن میزند.
بحران اعتماد در بازار روغن
آنچه امروز در بازار روغن دیده میشود، صرفاً یک کمبود ساده نیست؛ بلکه نشانهای از ناهنجاری ساختاری در زنجیره واردات، تولید و توزیع است. بدون شفافسازی مسیر روغن وارداتی و برخورد قاطع با تخلفات احتمالی، این چرخه معیوب بار دیگر تکرار خواهد شد و هزینه آن را مصرفکننده خواهد پرداخت./ هفت صبح
