کاهش هزینه تولید دام با ورود ضایعات کشاورزی به چرخه خوراک
تبدیل ۲۵ میلیون تن ضایعات کشاورزی به خوراک دام، فرصتی برای کاهش واردات است؛ اما آیا زیرساخت و استاندارد کافی داریم؟
ایران سالانه حدود ۱۲۵ میلیون تن محصول کشاورزی تولید میکند که ۲۰ تا ۳۰ درصد آن به ضایعات تبدیل میشود؛ یعنی نزدیک به ۲۵ میلیون تن. در شرایطی که کشور برای تأمین ذرت و کنجاله سویا به واردات وابسته است، استفاده از این ضایعات در تولید خوراک دام بهعنوان یک راهحل اقتصادی مطرح شده است.
اخبار سبز کشاورزی به نقل از تسنیم؛ به گفته فعالان صنعت، این اقدام میتواند هزینه تولید هر کیلوگرم خوراک دام را کاهش دهد و قدرت رقابت دامداران را افزایش دهد. اما پرسش کلیدی این است: آیا این سیاست یک تحول ساختاری است یا صرفاً واکنشی کوتاهمدت به بحران ارزی؟
تجربه جهانی چه میگوید؟
در اتحادیه اروپا، بر اساس گزارشهای FAO و کمیسیون اروپا، استفاده از پسماندهای کشاورزی و صنایع غذایی در خوراک دام بخشی از سیاست «اقتصاد چرخشی» است. همچنین مطالعات منتشرشده در مجلاتی مانند ScienceDirect نشان میدهد فرآوری علمی ضایعات (مانند تخمیر زیستی یا غنیسازی آنزیمی) میتواند ارزش غذایی بقایا را افزایش و قابلیت هضم را بهبود دهد.
در کشورهایی مانند هلند ، سیستمهای کنترل کیفیت سختگیرانه مانع از ورود خوراک آلوده به زنجیره دام میشود. این همان نقطهای است که ایران باید روی آن تمرکز کند: استانداردسازی.
فرصت اقتصادی این اقدام چیست؟
مزیت اقتصادی روشن است: کاهش وابستگی به واردات نهادههایی که مستقیماً به نرخ ارز گره خوردهاند. اگر حتی نیمی از ۲۵ میلیون تن ضایعات به خوراک استاندارد تبدیل شود، بخش مهمی از نیاز دام کشور تأمین خواهد شد.
اما چالشها کم نیستند. ضایعات کشاورزی از نظر ترکیب غذایی یکنواخت نیستند. تفاله نیشکر، پوست پسته یا بقایای میوهها هر کدام ارزش تغذیهای متفاوت دارند. بدون آزمایشگاههای کنترل کیفیت، خطر آلودگی قارچی (مانند آفلاتوکسین) میتواند سلامت دام و در نهایت انسان را تهدید کند.
در واقع، اگر نظارت علمی ضعیف باشد، صرفهجویی کوتاهمدت ممکن است به هزینههای درمانی و کاهش بهرهوری بلندمدت تبدیل شود.
محیط زیست؛ برگ برنده پنهان
کاهش ضایعات کشاورزی فقط مسئله خوراک دام نیست. دفن یا سوزاندن این ضایعات، تولید گازهای گلخانهای و آلودگی خاک را افزایش میدهد. بهرهبرداری صنعتی از این مواد، هم ارزش افزوده ایجاد میکند و هم فشار بر منابع طبیعی را کاهش میدهد. این همان مدلی است که در سیاستهای توسعه پایدار جهانی توصیه میشود.
جمعبندی
استفاده از ضایعات کشاورزی در تولید خوراک دام، از نظر اقتصادی و زیستمحیطی اقدامی هوشمندانه است؛ اما تنها در صورتی که سه شرط رعایت شود:
1.استانداردهای دقیق تغذیه و کنترل کیفیت
2.سرمایهگذاری در فناوری فرآوری
3.سیاست حمایتی پایدار و غیرمقطعی
اگر این طرح صرفاً بهعنوان راهی برای جبران کمبود ارزی دیده شود، به نتیجه پایدار نمیرسد. اما اگر به بخشی از یک استراتژی ملی برای خودکفایی و اقتصاد چرخشی تبدیل شود، میتواند یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری بخش دام و کشاورزی ایران باشد.
