بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی، گردشگری خارجی ایران فروپاشید
گردشگری خارجی ایران؛ سقوط از دی ۱۳۹۸
بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی در دی ۱۳۹۸، گردشگری خارجی ایران فروپاشید؛ ورود گردشگران اروپایی و آمریکایی به صفر رسید.
شش سال از دیماه ۱۳۹۸ گذشته، اما زخم شلیک به هواپیمای اوکراینی هنوز بر پیکر گردشگری خارجی ایران باز مانده است؛ صنعتی که فعالانش میگویند از همان روز، عملاً از نفس افتاد و دیگر هرگز به جایگاه پیشین خود بازنگشت.
اخبار سبز کشاورزی؛ یک تورلیدر باسابقه میگوید: بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی در دی ۱۳۹۸، گردشگری ایران جایگاه خود را از دست داد و تمام فعالان این حوزه اذعان دارند که از همان زمان، گردشگری خارجی ایران عملاً تمام شد.
کمتر از یک ماه تا پایان سال ۱۴۰۴ باقی مانده و فعالان صنعت گردشگری از رکودی بیسابقه سخن میگویند؛ رکودی که با ناآرامیهای دیماه، تشدید تنشهای سیاسی، خطر درگیری نظامی، لغو پروازهای بینالمللی، قطع اینترنت و قرار گرفتن نام ایران در فهرست قرمز مقاصد ناامن جهانی، عمیقتر از همیشه شده است.
هشدار ۲۵ کشور؛ ایران مقصدی «غیرقابل سفر»
از هفته اول بهمنماه، دستکم ۲۵ کشور از اروپا، آمریکا، آسیا و اقیانوسیه به اتباع خود هشدار دادند که از سفر به ایران خودداری کنند یا هرچه سریعتر خاک ایران را ترک کنند. این کشورها شامل سوئیس، آلمان، بریتانیا، فرانسه، ژاپن، کرهجنوبی، چین، کانادا، ایالات متحده، استرالیا، ایتالیا، اسپانیا، هلند و چندین کشور دیگر هستند.
به دنبال این هشدارها، پروازهای بینالمللی بر فراز آسمان ایران متوقف یا بهشدت محدود شد و به گفته فعالان دفاتر مسافرتی، در حال حاضر تنها پروازهای امارات، قطر و ترکیه آن هم با کاهش چشمگیر، در جریان است. این شرایط، وقفهای جدی و فرساینده برای گردشگری خارجی ایران ایجاد کرده است.
رکود همزمان گردشگری ورودی و داخلی
فعالان گردشگری تأکید میکنند که فقط ناآرامیهای سیاسی عامل این بحران نیست. افزایش شدید هزینههای زندگی باعث شده سفر از سبد هزینه خانوارهای ایرانی حذف شود و گردشگری داخلی نیز با شکستی کمسابقه مواجه شود.
راهنمایان تور میگویند برای تعطیلات نوروز ۱۴۰۵، که همواره مهمترین پیک سفر در ایران بوده، تاکنون هیچ درخواست معناداری برای تور ورودی، داخلی یا رزرو هتل دریافت نشده است؛ نشانهای روشن از تداوم رکود.
«بعد از هواپیمای اوکراینی، اروپا و آمریکا صفر شدند»
یک راهنمای تور با ۱۴ سال سابقه فعالیت در پذیرش گردشگران اروپایی، کانادایی و آمریکایی، میگوید: «بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی در دی ۱۳۹۸، گردشگری ایران تمام شد. در این سالها شاید مسافر چینی، روسی یا ترک به ایران آمد، اما ورود گردشگر از اروپا، آمریکا و حتی شرق آسیا به صفر رسید.»
به گفته او، تأثیر ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی دی ۱۳۹۸، پاییز ۱۴۰۱، دی ۱۴۰۴ و جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل، حتی از کرونا هم بیشتر بوده و در مقایسه با دوران رونق گردشگری در دولتهای اصلاحات و سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰، تعداد گردشگران خارجی به کمتر از ۱۰ درصد و گردشگران اروپایی به کمتر از ۵ درصد رسیده است.
جایگزینی ایران با عراق، پاکستان و افغانستان
این راهنمای تور میگوید ناممکن شدن سفر به ایران باعث شده مقاصدی مانند عراق، افغانستان و پاکستان جایگزین ایران شوند.
«اپراتورهای تور در ایتالیا به من گفتند دیگر برای ایران برنامه ندارند. ایران حذف شده و مقاصد ناامنتری جای آن را گرفتهاند.»
او میپرسد: «اگر سیاهنمایی علیه ایران وجود دارد، چه نهادی باید آن را خنثی کند؟ دستگاه دیپلماسی کجاست که گردشگر اروپایی جرات ورود به ایران ندارد؟»
بیکاری ۹۸ درصدی راهنمایان تور
به گفته فعالان این حوزه، شش سال رکود در ارزآورترین صنعت فرهنگی کشور باعث شده حدود ۹۸ درصد راهنمایان تور بیکار شوند، شغل خود را تغییر دهند یا در صورت امکان، مهاجرت کنند.
«وقتی در بهمنماه هیچ رزروی برای فروردین ندارید، یعنی در نوروز هم هیچ گردشگر خارجی وارد ایران نخواهد شد.»
سقوط گردشگری داخلی؛ آمارها چه میگویند؟
آمارهای رسمی نیز این رکود را تأیید میکند. طبق اعلام ستاد سفر، در نوروز امسال کمتر از ۳۷ میلیون نفر سفر کردند؛ در حالی که پیشبینی ۴۵ میلیون نفر بود.
در استانهایی مانند یزد و خراسان رضوی، کاهش سفرهای بیناستانی تا ۳۲ درصد و افت رزرو هتلها تا زیر ۱۰ درصد گزارش شده و دهها هزار شغل گردشگری در معرض خطر قرار گرفته است.
درآمد گردشگری ۹۰ درصد کاهش یافت
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران اعلام کرده است که درآمد گردشگری خارجی ایران تا ۹۰ درصد کاهش یافته و اغلب گردشگران ورودی، تنها برای درمان یا تجارت به کشور میآیند.
ضریب اشغال هتلها در برخی شهرها به زیر ۱۰ درصد و در جزیره کیش به زیر ۳۰ درصد رسیده است.
شکاف عمیق با اهداف سند چشمانداز
در حالی که قرار بود تا پایان سند چشمانداز ۲۰ ساله، ایران به ۲۰ میلیون گردشگر خارجی و درآمد ۲۵ میلیارد دلاری برسد، آمارها نشان میدهد در سال ۱۴۰۲ حدود ۶.۳ میلیون و در سال ۱۴۰۳ کمی بیش از ۷ میلیون گردشگر وارد کشور شدهاند؛ فاصلهای عمیق با اهداف تعیینشده.
گردشگری خاموش؛ میراث فرهنگی در خطر
رکود گردشگری خارجی ایران تنها به اقتصاد محدود نمیشود. کارشناسان هشدار میدهند که بدون ورود گردشگر، مرمت بناهای تاریخی، موزهها و خانههای تاریخی متوقف میشود و آینده میراث فرهنگی کشور در معرض تهدید جدی قرار میگیرد.
در جهان چه میگذرد؟
در حالی که گردشگری ایران خاموش است، جهان رکورد میزند. بیش از ۳۵۰ میلیون گردشگر در سال ۲۰۲۵ به آسیا و اقیانوسیه سفر کردهاند و شهرهایی مانند پاریس، لندن، توکیو، بانکوک و استانبول در صدر مقاصد جهانی هستند.
کشورها زیرساخت میسازند، ویزا را تسهیل میکنند و از رونق گردشگری سود میبرند؛ در حالی که گردشگری خارجی ایران همچنان در برزخ بلاتکلیفی مانده است.
