واردات ۱.۶ میلیون تن روغن خوراکی به ایران؛ بنادر شمالی به مسیر جدید تأمین کالاهای اساسی تبدیل می‌شوند
تغییر مسیرهای تجاری و محدودیت‌های حمل‌ونقل در مبادی ورودی کشور، بار دیگر اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین کالاهای اساسی را برجسته کرده است
تغییر مسیرهای تجاری و محدودیت‌های حمل‌ونقل در مبادی ورودی کشور، بار دیگر اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین کالاهای اساسی را برجسته کرده است. بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت بازرگانی دولتی ایران، حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن روغن خوراکی وارد کشور شده و برنامه‌هایی نیز برای توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی این محصول در استان‌های تهران و البرز در دستور کار قرار گرفته است.
این تحولات در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که روغن خوراکی یکی از کالاهای راهبردی در سبد مصرف خانوار و از مواد اولیه اصلی صنایع غذایی کشور به شمار می‌رود و هرگونه اختلال در واردات و توزیع آن می‌تواند بخش قابل‌توجهی از زنجیره تولید و مصرف را تحت تأثیر قرار دهد.
واردات روغن و ضرورت توسعه مسیرهای جایگزین
ایران برای تأمین بخش مهمی از نیاز خود به روغن خوراکی به واردات روغن خام و دانه‌های روغنی وابسته است. از همین رو، دسترسی پایدار به مبادی وارداتی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل، نقش تعیین‌کننده‌ای در استمرار فعالیت کارخانه‌های روغن‌کشی و صنایع غذایی دارد.
در همین چارچوب، استفاده از ظرفیت بنادر شمالی کشور و مسیر دریای خزر به‌عنوان یکی از گزینه‌های تکمیلی برای واردات کالاهای اساسی مطرح شده است.
توسعه این مسیر می‌تواند بخشی از فشار وارد بر شبکه حمل‌ونقل بنادر جنوبی را کاهش دهد و امکان تنوع‌بخشی به مبادی تأمین را فراهم کند. همچنین نزدیکی جغرافیایی ایران به کشورهای حاشیه دریای خزر، به‌ویژه روسیه، ظرفیت‌هایی برای توسعه مبادلات کشاورزی و غذایی ایجاد می‌کند.
ظرفیت ذخیره‌سازی ۱۰۰ هزار تنی در تهران و البرز
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در گزارش مربوط به واردات روغن، ایجاد ظرفیت ذخیره‌سازی ۱۰۰ هزار تنی در استان‌های تهران و البرز است.
توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی در نزدیکی مراکز اصلی مصرف و صنایع غذایی می‌تواند به مدیریت بهتر موجودی کالا، کاهش ریسک اختلال در توزیع و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه تأمین کمک کند.
با این حال، ظرفیت اسمی انبارها به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت عرضه نیست. نحوه مدیریت ذخایر، سرعت تخلیه و بارگیری، هزینه نگهداری و هماهنگی میان واردکنندگان، شرکت‌های بازرگانی و شبکه توزیع نیز در کارآمدی این زیرساخت‌ها اهمیت دارد.
وابستگی صنایع غذایی به تأمین پایدار روغن
روغن خوراکی تنها یک کالای مصرفی نیست؛ بلکه ماده اولیه بسیاری از صنایع غذایی کشور محسوب می‌شود.
صنایع تولید روغن نباتی، محصولات کنسروی، انواع سس، محصولات نیمه‌آماده، شیرینی و برخی فرآورده‌های غذایی برای ادامه فعالیت خود به دسترسی مستمر و قابل‌پیش‌بینی به روغن وابسته‌اند.
هرگونه تأخیر در واردات، افزایش هزینه حمل‌ونقل یا اختلال در تخصیص منابع ارزی می‌تواند هزینه تأمین مواد اولیه را افزایش دهد و برنامه تولید کارخانه‌ها را با مشکل مواجه کند.
از این منظر، توسعه مسیرهای وارداتی و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی باید بخشی از برنامه جامع مدیریت امنیت غذایی کشور باشد؛ برنامه‌ای که علاوه بر تأمین حجم موردنیاز، بر کاهش هزینه‌های لجستیکی و جلوگیری از نوسانات عرضه نیز تمرکز داشته باشد.
روسیه و کشورهای حاشیه خزر؛ فرصت تازه برای تجارت روغن
توسعه مسیر دریای خزر می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای همکاری تجاری ایران با روسیه و سایر کشورهای منطقه ایجاد کند.
روسیه از تولیدکنندگان و صادرکنندگان مهم دانه‌های روغنی و محصولات مرتبط با صنعت روغن در جهان است. استفاده از ظرفیت این کشور و سایر تأمین‌کنندگان منطقه‌ای می‌تواند به متنوع‌سازی سبد واردات ایران کمک کند.
البته موفقیت این مسیر به عوامل متعددی از جمله ظرفیت ناوگان حمل‌ونقل، امکانات بندری، هزینه تخلیه و بارگیری، زیرساخت‌های نگهداری و شرایط تجاری وابسته است.
امنیت تأمین روغن با واردات بیشتر به‌تنهایی تضمین نمی‌شود
واردات ۱.۶ میلیون تن روغن خوراکی و برنامه توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی، از نظر مدیریت عرضه کالاهای اساسی اهمیت دارد؛ اما مسئله اساسی، کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر اختلالات تجاری و وابستگی به منابع خارجی است.
توسعه کشت دانه‌های روغنی در داخل، افزایش بهره‌وری در تولید، حمایت هدفمند از کارخانه‌های روغن‌کشی و ایجاد تنوع در مبادی وارداتی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند.
در نهایت، امنیت بازار روغن خوراکی زمانی قابل اتکاست که کشور علاوه بر دسترسی به منابع وارداتی، از زیرساخت‌های مناسب ذخیره‌سازی، شبکه توزیع کارآمد و برنامه‌ای پایدار برای تقویت تولید داخلی برخوردار باشد.
پرسش اصلی این است که آیا توسعه مسیرهای وارداتی و ظرفیت انبارش می‌تواند وابستگی ساختاری صنعت روغن ایران به واردات را کاهش دهد، یا صرفاً مسیر تأمین این وابستگی را متنوع‌تر خواهد کرد؟
