دانشگاهها زیر تیغ تفسیر رسانهای
از صحن دانشگاه تا تیتر رسانهها؛ ۷۲ ساعت پرتنشِ آموزش عالی
اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاهها چگونه به تیتردرمانی رسانهای تبدیل شد؟ بررسی روایتها، واکنشها و پیامدهای این رخداد دانشگاهی.
اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاهها، پیش از آنکه فرصت تحلیل اجتماعی پیدا کند، به میدان «تیتردرمانی» رسانهای کشیده شد؛ جایی که روایتها، نه برای فهم واقعیت، بلکه برای مدیریت تصویر ساخته شدند.
اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه؛ چرا اینبار متفاوت بود؟
اخبار یبز کشاورزی؛ آنچه در سه روز گذشته در برخی دانشگاههای کشور رخ داد، صرفاً یک رویداد مقطعی یا هیجانی نیست. اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه نشانهای از تداوم یک وضعیت انباشتهشده است که میتواند در آینده نیز بازتاب داشته باشد.
در این میان، دانشگاه الزهرا بهعنوان غیرمنتظرهترین کانون اعتراضات توجه بسیاری را به خود جلب کرد.
دانشگاهی با بافت جمعیتی و فضای عمومی خاص که کمتر در کانون چنین تجمعاتی قرار میگرفت. همین ویژگی باعث شد تصاویر و ویدیوهای منتشرشده از این دانشگاه، بیش از دیگر مراکز آموزشی دستبهدست شود و به موضوع بحث در شبکههای اجتماعی و رسانهها بدل شود.
گسترش اعتراضات؛ فقط الزهرا نبود
در کنار دانشگاه الزهرا، ویدیوهایی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه علم و صنعت ایران و دانشگاه تهران نیز منتشر شد.
این تصاویر نشان میدهد اعتراضات، از نظر سطح برگزاری، گستره جغرافیایی و نوع مطالبات، قابل بررسی و تحلیل جدی است؛ هرچند روایت رسمی، مسیر دیگری را انتخاب کرده است.
روایت رسانههای رسمی از اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه
همزمان با انتشار تصاویر میدانی، رسانههای رسمی تلاش کردند با انتخاب واژگان خاص، چارچوب معنایی اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه را مدیریت کنند:
- روزنامه فرهیختگان معترضان را «اقلیت محض» توصیف کرد و حتی بخشی از تصاویر منتشرشده را به «هوش مصنوعی» نسبت داد.
- روزنامه وطن امروز از «سفارشی بودن» برخی رفتارها نوشت.
- جامجم نیز بر محدود بودن تعداد شرکتکنندگان تأکید کرد.
- کیهان با ادبیاتی تند، دانشجویان معترض را «چاقوکشهای مزدور» خواند.
این تنوع در لحن، اما وحدت در نتیجهگیری، نشان میدهد مسئله بیش از آنکه خود اعتراضات باشد، کنترل روایت رسانهای است.
همشهری و واژهای که جنجال ساخت: «دانشجونما»
در میان این واکنشها، یادداشت روزنامه همشهری به قلم محسن مهدیان بیشترین بازتاب را داشت؛ جایی که از واژه «دانشجونما» برای توصیف معترضان استفاده شد.
در این یادداشت آمده است: «دانشجونماها خطاکارند؛ اما خطای اصلی بسیاریشان ناآگاهی است… این نسل بیش از آنکه خطاکار باشد، قربانی است.»
این نگاه، اگرچه تلاش میکند مسئولیت را متوجه حکمرانی در فضای مجازی کند، اما در نهایت با برچسبزنی زبانی، فاصله میان دانشگاه و رسانه رسمی را عمیقتر میکند.
فرهیختگان: اقلیت محض و عددسازی آماری
فرهیختگان با ارائه آمارهایی از جمعیت دانشگاهها، تلاش کرد اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه را به «هستههای چند دهنفره» تقلیل دهد؛ تحلیلی که بیش از آنکه به فهم مسئله کمک کند، در راستای کماهمیتسازی اجتماعی ارزیابی میشود.
کیهان؛ روایت امنیتی از دانشگاه
روایت کیهان، صریحترین و امنیتیترین نگاه را ارائه میدهد؛ جایی که دانشگاه نه بهعنوان فضای گفتوگو، بلکه بهمثابه میدان مقابله با «اغتشاشگران اجارهای» تصویر میشود. ادبیاتی که پیشتر نیز در بزنگاههای مشابه تکرار شده و همواره با واکنشهای گسترده روبهرو بوده است.
فراتر از تیترها
فارغ از قضاوت درباره دامنه واقعی این اعتراضات، یک نکته روشن است: اعتراضات ۷۲ ساعت اخیر دانشگاه یک «اتفاق» نیست، بلکه نشانهای از شکافهای عمیقتر در فضای دانشگاهی و اجتماعی است؛ شکافهایی که با تیتردرمانی رسانهای ترمیم نمیشوند.
قضاوت نهایی درباره اثرات این تحولات، نیازمند گذر زمان و رصد پیامدهای میانمدت آن در دانشگاه و جامعه است؛ اما نادیدهگرفتن آن، پرهزینهتر از شنیدن صدای آن خواهد بود.
