ارزانیِ بیپشتوانه؛ وقتی تولید قربانی کنترل قیمت میشود
کاهش قیمت مرغ و دام زنده شاید برای مصرفکننده خبر خوبی باشد، اما وقتی تولید زیر قیمت تمامشده ادامه یابد، نتیجهاش کمبود و جهش قیمت در آینده خواهد بود
آرامش مصنوعی در بازار پروتئین
کاهش اخیر قیمت مرغ، تخممرغ و دام زنده در شرایطی رخ داده که قدرت خرید خانوار بهشدت افت کرده است. بازار در ظاهر آرام است؛ مرغ با نرخهایی پایینتر از برآورد هزینه تولید عرضه میشود و دام زنده نیز مسیر نزولی گرفته است. اما این آرامش، بیش از آنکه نشانه تعادل باشد، محصول فشار همزمان رکود تقاضا و مازاد عرضه اضطراری است.
اخبار سبز کشاورزی؛پس از حذف ارز ترجیحی، هزینه نهادههای دامی افزایش یافت و تولیدکنندگان با جهش بهای تمامشده روبهرو شدند. در مقابل، قیمتهای ارشادی متناسب با این رشد اصلاح نشد. نتیجه روشن است: فروش زیر قیمت واقعی و انباشت زیان.
دام ارزان، گوشت گران؛ شکاف در زنجیره توزیع
قیمت دام زنده به محدودهای رسیده که بسیاری از دامداران آن را «غیراقتصادی» میدانند. فشار تأمین نقدینگی و ناتوانی در خرید نهاده، موجب عرضه گسترده دام به کشتارگاهها شده است. این عرضه مازاد، قیمت دام را پایین آورده؛ اما در خردهفروشیها کاهش محسوسی دیده نمیشود.
این شکاف قیمتی، ضعف ساختار توزیع و نظارت را عیان میکند. وقتی دامدار متضرر میشود اما مصرفکننده هم تخفیف واقعی حس نمیکند، یعنی سود یا هزینه در جایی میان این دو حلقه گم شده است. چنین وضعیتی نه به نفع تولید است و نه به سود مصرف.
مرغداری؛ زیان سیستماتیک در سایه قیمتگذاری دستوری
در صنعت مرغداری، اختلاف میان قیمت فروش و هزینه تولید به سطح نگرانکنندهای رسیده است. فروش هر کیلو مرغ زنده با زیان چند ده هزار تومانی، به معنای فرسایش سرمایه تولیدکننده است. برآوردها از زیان هزاران میلیارد تومانی این بخش حکایت دارد؛ رقمی که با حمایتهای محدود نقدینگی جبران نشده است.
از سوی دیگر، افت قدرت خرید مردم، تقاضا را کاهش داده و حتی فروش بستهبندیها را به نصف رسانده است. ترکیب رکود تقاضا و قیمتگذاری پایینتر از هزینه، صنعت را در مسیر کاهش تولید قرار میدهد؛ مسیری که پیامد آن چند ماه بعد در قالب کمبود و جهش قیمت نمایان میشود.
تنظیم بازار یا تعویق بحران؟
دولت از واردات، ذخایر منجمد و تعیین قیمت ارشادی بهعنوان ابزار تنظیم بازار یاد میکند. اما تجربه نشان داده کنترل اداری قیمت، بدون جبران واقعی هزینه تولید، صرفاً بحران را به آینده منتقل میکند. امنیت غذایی با زیان انباشته تولیدکننده پایدار نمیماند.
کاهش امروز قیمتها اگر حاصل افزایش بهرهوری بود، جای نگرانی نداشت؛ اما وقتی نتیجه فشار بر تولید است، باید آن را هشدار تلقی کرد. ادامه این روند به کاهش جوجهریزی، خروج دامداران خرد و کوچکشدن ظرفیت تولید داخلی منجر خواهد شد.
بازار پروتئین اکنون در نقطه حساسی ایستاده است: یا اصلاح سیاستها و بازگشت توازن اقتصادی به تولید، یا پذیرش این واقعیت که ارزانی امروز، میتواند گرانی و کمبود فردا را رقم بزند.
