سفرههای کوچک و اعدادِ بزرگ؛ آیا کالابرگ الکترونیک حریفِ غول تورم میشود؟
آیا مبلغ اعتباری که ماهانه در کیف پول دیجیتال سرپرستان خانوار شارژ میشود، واقعاً مسیری به سوی امنیت غذایی است یا تنها مسکنی موقت برای دردی است که ریشه در جای دیگری دارد؟
در روزهایی که سایه سنگین فشارهای اقتصادی و تلاطمهای ناشی از شرایط خاص کشور، بیش از هر زمان دیگری بر معیشت خانوارها سنگینی میکند، طرح «کالابرگ الکترونیک» به عنوان مهمترین چتر حمایتی دولت مطرح شده است. اما پرسش اساسی اینجاست: آیا مبلغ اعتباری که ماهانه در کیف پول دیجیتال سرپرستان خانوار شارژ میشود، واقعاً مسیری به سوی امنیت غذایی است یا تنها مسکنی موقت برای دردی است که ریشه در جای دیگری دارد؟
واقعیت عریان؛ وقتی حساب و کتابِ جیب با قفسه فروشگاه نمیخواند
طرح کالابرگ با هدف تضمین دسترسی دهکهای پایین به کالاهای اساسی (از جمله برنج، روغن، گوشت و لبنیات) طراحی شد. اما یک تحلیل میدانی ساده نشان میدهد که میان «قیمت دستوری» در برشورهای دولتی و «قیمت واقعی» در قفسه فروشگاهها، شکافی عمیق وجود دارد. با توجه به نرخ تورم خوراکیها که در سالهای اخیر همواره فراتر از تورم عمومی بوده، مبلغ اختصاص یافته به هر نفر عملاً تنها بخش کوچکی از نیاز پروتئینی و ویتامینی یک انسان بالغ را پوشش میدهد.
امروز برای بسیاری از خانوارها، کالابرگ نه یک ابزار برای «انتخاب بهتر»، بلکه راهی برای «حذف کمتر» شده است؛ یعنی خانوارها مجبورند بین خرید لبنیات یا گوشت قرمز، یکی را به نفع دیگری فدا کنند. این شکاف، زمانی ملموستر میشود که بدانیم هزینههای جانبی زندگی از جمله مسکن و بهداشت، بخش عمده درآمد نقدی خانواده را میبلعد و فضای تنفسی برای تأمین کالاهای اساسی باقی نمیگذارد.
امنیت غذایی در محاق؛ حذف تدریجی پروتئین از سبد معیشت
انتقاد اصلی به ساختار فعلی کالابرگ، عدم انعطافپذیری آن با نوسانات لحظهای بازار در شرایط بحرانی است. در شرایطی که کشور با چالشهای دفاعی و محدودیتهای زنجیره تأمین دست و پنجه نرم میکند، هزینههای حمل و نقل و نهادههای دامی به شدت افزایش یافته است. وقتی مبلغ کالابرگ ثابت بماند اما قیمت مرغ یا تخممرغ در بازار آزاد جهش کند، قدرت خرید واقعی این اعتبار دیجیتال به سرعت ذوب میشود. نتیجه این فرآیند، «سوءتغذیه پنهان» در دهکهای کمدرآمد است؛ جایی که شکمها با کربوهیدراتهای ارزان پر میشود اما سفرهها از مواد مغذی تهی میماند.
راهکارهای عبور از بنبست معیشتی: فراتر از مسکنهای موقت
برای این که کالابرگ از یک طرح نیمبند به یک «سپر دفاعی واقعی» در برابر فقر تبدیل شود، باید نگاهی ساختاری و عملیاتی به آن داشت. در ادامه سه راهکار شدنی پیشنهاد میشود:
۱. شناورسازی اعتبار بر اساس شاخص تورم خوراکیها: مبلغ کالابرگ نباید یک عدد ثابت سالانه باشد. دولت باید این اعتبار را به صورت فصلی و بر اساس پایش دقیق قیمت ۱۱ قلم کالای اساسی در هر استان بازنگری کند. اگر روغن ۲۰ درصد گران شد، اعتبار کالابرگ باید به همان نسبت ا
فزایش یابد تا سفره مردم کوچک نشود.
۲. پیوند با شبکه توزیع مستقیم (کشاورزی سبز و محلی): دولت میتواند با حذف واسطهها، کالاهای اساسی را مستقیماً از تعاونیهای تولیدی و مزارع نوین (که با هزینههای کمتر تولید میکنند) به مراکز توزیع کالابرگ برساند. تقویت «کشاورزی قراردادی» میتواند قیمت تمام شده کالا را برای دولت کاهش و برای مصرفکننده کیفیت را افزایش دهد.
۳. تخصیص اعتبار تشویقی برای کالاهای سلامتمحور: به جای توزیع یکسان اعتبار، میتوان مبالغ اضافهای را صرفاً برای خرید محصولات پروتئینی و لبنی در نظر گرفت تا از انحراف بودجه حمایتی به سمت کالاهای با ارزش غذایی کمتر جلوگیری شود.
سخن نهایی
کالابرگ الکترونیک در شکل فعلی، بیشتر شبیه به یک سد کوچک در برابر سیل خروشان تورم است. اگر قرار است در دوران جدید مدیریت کشور بر حفظ عزت و معیشت مردم، تحولی رخ دهد، این طرح نیازمند جراحی در «ارقام» و هوشمندسازی در «توزیع» است. امنیت ملی هر کشوری، از امنیت غذایی سفرههای کوچکترین روستاهای آن آغاز میشود.
