از رانت تا گرانی سفره مردم؛ سیاستهای وزیر کشاورزی زیر سؤال
بررسی نقش سیاستهای وزیر جهاد کشاورزی، رانت در واردات و ضعف نظارت در افزایش قیمت مواد غذایی؛ چرا برنج، مرغ و تخممرغ هر روز گرانتر میشوند؟
در حالی که مسئولان از «تأمین کالاهای اساسی» سخن میگویند، سفره مردم هر روز کوچکتر میشود. افزایش شدید قیمت برنج، مرغ، تخممرغ و سیبزمینی این پرسش جدی را مطرح کرده است: آیا گرانی مواد غذایی نتیجه تحریمهاست یا حاصل سیاستهای نادرست و رانت در ساختار مدیریت کشاورزی کشور؟
وابستگی خطرناک؛ ریشه بحران در بازار مواد غذایی
ایران در شرایط فشار اقتصادی و تحریم قرار دارد و بخش مهمی از زنجیره تولید مواد غذایی به واردات وابسته است. بسیاری از محصولات کشاورزی، روغن، خوراک دام و طیور و حتی بخشی از نهادههای مورد نیاز برای تولید محصولاتی مانند گندم، برنج و سیبزمینی به واردات وابستهاند.
از بذر و سموم گرفته تا کودهای شیمیایی، ماشینآلات کشاورزی و فناوریهای آبیاری، همگی نقش مهمی در تولید دارند و بخشی از آنها از خارج تأمین میشود. در چنین شرایطی، مدیریت دقیق بازار مواد غذایی و سیاستگذاری صحیح در وزارت جهاد کشاورزی اهمیت حیاتی دارد؛ اما شواهد نشان میدهد همین حوزه به یکی از نقاط بحران در اقتصاد غذایی کشور تبدیل شده است.
وارداتهای پرسشبرانگیز و سیاستهای پرهزینه
یکی از مهمترین انتقادات به سیاستهای کشاورزی، واردات گسترده و بعضاً خارج از نیاز واقعی کشور است. گزارشها نشان میدهد در مقاطعی چند میلیون تن گندم و حجم قابل توجهی برنج وارداتی، آن هم در زمان نامناسب، وارد کشور شده است.
منتقدان میگویند این وارداتها نهتنها به تولید داخلی آسیب زده بلکه زمینه شکلگیری رانت و سودهای کلان برای برخی واردکنندگان را نیز فراهم کرده است. نتیجه این سیاستها در نهایت در بازار مواد غذایی خود را نشان میدهد؛ جایی که قیمتها چندین برابر افزایش پیدا میکند.
رانت در واردات؛ وقتی برنج ارزان گران به دست مردم میرسد
یکی از نمونههای مورد انتقاد، نحوه صدور مجوزهای واردات در برخی سازوکارهای خاص است. به گفته کارشناسان، در مواردی برنج وارداتی با قیمتهای نسبتاً پایین وارد کشور شده اما در نهایت با چند برابر قیمت به دست مصرفکننده رسیده است.
این اختلاف قیمت قابل توجه، پرسشهای جدی درباره شفافیت در زنجیره تأمین و توزیع مواد غذایی ایجاد کرده و بسیاری از تحلیلگران آن را نتیجه رانت، ضعف نظارت و بیانضباطی در بازار میدانند.
بازار نهادهها؛ گلوگاه اصلی گرانی مواد غذایی
بخش بزرگی از بحران قیمتها به بازار نهادههای دامی و کشاورزی بازمیگردد. تولید مرغ، تخممرغ و بسیاری از محصولات پروتئینی در کشور به واردات نهادههایی مانند ذرت، سویا و مکملهای خوراک دام وابسته است.
کارشناسان معتقدند تمرکز واردات این نهادهها در دست تعداد محدودی از فعالان اقتصادی، باعث شکلگیری انحصار و افزایش قیمتها شده است. همین مسئله در نهایت به افزایش شدید قیمت محصولات پروتئینی در بازار مواد غذایی منجر شده است.
از امنیت غذایی تا فشار بر معیشت مردم
در حالی که مسئولان از «تأمین کالاهای اساسی» و «رصد لحظهای بازار» سخن میگویند، واقعیت بازار چیز دیگری را نشان میدهد. افزایش قیمت مرغ، تخممرغ، برنج و سیبزمینی طی ماههای اخیر فشار زیادی بر خانوارها وارد کرده است.
کارشناسان میگویند امنیت غذایی تنها به معنای وجود کالا در بازار نیست؛ بلکه دسترسی مردم به مواد غذایی با قیمت عادلانه نیز بخشی جداییناپذیر از آن است. وقتی قیمتها چند برابر میشود، مفهوم امنیت غذایی عملاً زیر سؤال میرود.
مطالبه شفافیت؛ بازگرداندن اموال عمومی
بسیاری از اقتصاددانان و فعالان حوزه کشاورزی معتقدند بدون شفافسازی در واردات، توزیع نهادهها و تصمیمات اقتصادی، اصلاح بازار مواد غذایی ممکن نیست.
در چنین شرایطی، مطالبه عمومی برای بررسی پروندههای احتمالی فساد، مقابله با رانت و بازگرداندن اموال عمومی افزایش یافته است؛ زیرا در نهایت، هزینه هر تصمیم اشتباه یا هر رانت اقتصادی مستقیماً از جیب مردم پرداخت میشود.
بحران در بازار مواد غذایی تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً با معیشت مردم و ثبات اجتماعی ارتباط دارد. اصلاح سیاستهای کشاورزی، شفافیت در واردات و مقابله با رانت میتواند گام مهمی برای کاهش گرانی و بازگشت تعادل به سفره خانوارهای ایرانی باشد.
